quxdam ſcri. capit.49. R. doponitur ad „adcoercen- nouum K ioi- oliſiquidem omine Verre do ploſecdũ ac prelides in ſupta docui.

motem vete- ii aliquando ntam ciuium umfoit(d- capita, quoli us nouum,&

Quamuis ius,

liu lolum du- mad eos, qui quando age- onem&of- ot& propo- coercet eos, quodfe de- quis, exem- uzexceptio- nitapud eun eus exhlia-

eſt* no⸗ pigpum ſu- cyerit zlicui, cnic ſolavo⸗ LI. de extta- Kder. H edicto, hoc dum ptetetr tlocus com⸗ nnallum ek⸗ auaſtio tà-

ratons . Dro cu- ius contine ſaun ai pedanel ob“sſdom

. wmma . depublecid n

4

In Tit. Siquis iu dicenti nonobtemp. 31 C A v. III. dicendæ à magiſtratibus, de qua& Gellius quoque aliquid, 7.

Eaicki poſterioris capitis breuis explicatio.

TO poſterius caput edicti interpretatur Vlpianusin. 3. Hlnc. Impetrauerit, id eſt, poſtulauerit, etſi vſus eo non fuerit. Sufficit, vt priuatus hoc edicti capite puniatur, quod ius nouum impetrauerit, vt eo vteretur, quamuis eo non fuerit vſus iure, vnde apparet differentia prioris,& huius ca- pitis edicti. Ex iam dictis naſcuntur quædam quæſtiones, que tamen nec obſcuræ, nec arduæ, aut difficiles ſunt, ſi quæ in iis agirantur ſuo pondere metiantur. Prima eſt de procu- ratore. quæritur ſi procurator ius nouum impetrauerit, an is teneatur pœna huius edicti, an vero ipſius procuratoris do- minus? I. C. Vlpianus prudentiſſime diſtinguit inl.3.§. ſi pro- curator. hic. an procurator ſpeciale mandatum habuerit an

caſas in non habuerit. vc ſi ſpeciale mandatum habuerit, velratum quo cõdi- habuerit dominus, ipſe dominus teneatur, altero caſu tene-

ſcripſit lib. 11. c.i. Nam mulcta, pœna pecuniaria eſt, qua ma- 2. giſtratus pro modo iuriſdict ionis luæ contumaces,& inobe-

dientes coercent. l. ſi qua pœna. l. aliud eſt fraus. infra de ver.

ſig. l.2.§. vlt. infra ſi quis in ius voc. non ierit. l. 2. C. de ep. aud.

Ex quo apparet mulctam à pœna diffetre, vr ſpeciem àgenc. Secnuen.

re: cum pœna ſit omnium delictorum coercitio. d. l. aliud eſt ã, ε‿ νρσ

fraus. Sed& illud quoque intereſt, quod mulcta omnis ar- næ enter

bitraria eſt, quamuis arbitrando modum lege præſcriptum ſ* diſſe-

excedere non liceat. l. eos. C. de mo. mulct. pœnæ autem fere?*ν*.

legibus definitæ ſunt. Aliud genus coercitionis eſt, de quo hic

loquitur Vlpian. ſumme neceſſarium adtuendam magiſtra-

tuum iuriſdictionem: nempe actio in factum, competens a-

ctori aduerſus reum cõtumacẽ, qua damnatur reus ad eam pe-

cuniam, de qua controuerſia eſt, quamuis forte non debea-

tur. De hac igitur actione nunc tractandum eſt.

C A L. II.

„ Sele. atur procurator: deterior tamen hac in re eſt conditio tuto- 1 2

zetoris tis, curatoris,& ſimilium huiuſmodi perſonarum quam pro- e8t dete- curatoris, quia ſine diſtinctione hoctenentur edicto. Quod

Cauſa huius actibnis.

Vius actionis cauſa eſt contumacia non obtemperan-

rior quã propter vtilitarem pupillorum eſt ſtatutum. Alia quæſtio

Feor⁷ss.

proczra tractatur in dict. leg. 3. 5. hæc pœna: hic. quæ ad primam ex-

plicationem huius edicti maxime pertinet, an ſciliget is, qui

ius nouum impetrauit aduerſus aliquem, eo vti debeat iure etiam aduerſus alios? Et iuriſconſakus ait eum, qui ius ini-

quum impetrauetir, eo vti debere aduerſus quoſcunque a-

Los, qui qaandoque contra eum agent. Exemptus noui iu- ris continetur in dict. leg. 3. S. ſi is pro quo. ludicium aliquan- do purum, id eſt, ſine conditione& exceptione à magiſtratu dabarur,& tunc iudex datus nullam admittebat exceptio- nem. Alia quæſtio tractatur in leg. 3.§. ſi fllias. de filiofami- lias. Si filiusfamilias aliquid contra morem maiotum, cum eſſet in mag ſtratu decreuerit, aut impetrauerit, an patet eius eo vti cogendus ſit iure? Et videbatur cogendus patet ipſe, quia per filium acquicitur patri. tit. per quas perſ nob. acquir. J. placet. 79. de acquir. hæreditate. Sed quia hoc edictum pro- ponitur aduerſus eum, qui decreuit, aut imperrauit;& quia pater nihil aduerſus edictum fecit, Iuriſconſ. reſpondit filium

ſolum co iure vtidebere, non patrem, ne æquitas huius edi-

cti, quæ ab eqdem Vlpiano ſumpta eſſe dicitur, in perniciem eorum, qui nihil commiſerunt,& ſic in iniquitatem retor- queatur. Alia quæſtio tractarur de hæredibus, an hæc pœna tranſcat ad hæredes?& luriſconſultus in§. quod autem. hic. ait non tantum hoc edicto punirieum qui impetrauit, ſed et-

jam eius hæredes. Præterea quæritur, de quibus hoc edictum

intelligendum ſit actionibus, an de iis tantum, quæ compe- tebant tempore impetrationis noui iuris, an de his etiam quas poſt impetrationem acquiſierunt? Vlpianus in§. illud quoq;, non tantum de iis, quæ competebant, cum incidit in hoc e- dictum, verum etiam de poſtea quæſitis, hoc edictum intelli- gẽdum eſſe ait. Alia quæſtio tractatur in 5. vl. d.l.z. Ex hac cau- ſa quæritur, an is qui ſoluit creditori, qui ius nouum forte im- petrauerat,& ob id actio ei denegari poterat, repetere poſſit tanquam indebite ſolutun Et luriſconſultus Iulianus ait non poſle. Supereſt enim naturalis obligatio, naturaliſque caula, quam hoc edictum tollere non potuit, quæ repetitionem i- pfam impedit, quod patet ex titul. de cond. indebiti. At quo- ad id quod dictum eſt, hoc edicto magiſtratum punirti, qui a. liquid noui iuris ſtatuit, vt eo iure vti cogatur, intelligendum eſt cum exceptione, quæ extat in l. 4. hic: niſi videlicet, vt pu- niat eum, qui ius nouum aliquando impetrauerat, aliquid contra morem veterum ſtatuat, hoc enim caſu eo non tene- tur iure. Nam valde iniquum eſſet magiſtratum, dum ſtudet ed ctum defendere, vel litigatorem, dum vult huius edicti beneficio vti, in pœnam huius incidere edicii. IN TII. III. S QVIS IVS DICENTI NON dTENEERAVERAT C A Py..

g VILT A, variaque genera coercitionum ex- cogitata ſunt à veteribus iuris auctoribus ad- 49 uerſus contumaces, qui magiſtratibus non barerent. Er meminit Dionyſ. lb. 10. cuiuſ-

⅓ d'm antiquiſſimæ legis, de ratione mulctæ

tis ius dicenti, vt ipſa inſcriptio indicat. Ius dicentem hic accipimus magiſtratum, cuius proprium eſt ius dicere, vt di. 12‧ aies, ximus ſub tit. de iuriſdictione: non autem iudicem datum, qui uis & pedaneus dicitur. Præterea hic excipiuntur duumuiri, qui cau. magiſtratus municipales ſunt. l. 4. infr. de damno infe. vt ad magiſtratus tantum pop. Ro. hoc edictum pertineat non ad municipales. Idque ita demum, ſi intra territorium ſuum ius dicant. I. vlt. ſupra de iuriſd. Quod autem hic dicitur, hoc edi- cto puniri cum, qui magiſtratui non obtemperauit, ſic acci- piendum eſt, ſi vique adeo perſeuerauerit in contumacia ſua vt quod extremum eſt in iuriſdictione non fecerit. Nam ſi is àquo res mobilis vindicabatur, iudicium accipere iuſſu præ- toris noluerit, ſed cum prætor eam rem duci, vel ferriiube- ret, tandem ei paruerit, humanius eſt aduerſus eum hanc a- ctionem non competere: quia licet primo præcepto nou pa- ruerit ius dicentis, tamen ſequeniſ præcepto obtemperauit. Idemque dicendum eſt, etſi pluribus præceptis gradarim v- ſus ſit magiſtratus, extremoque tantum præcepto parnerit reus. nam quod extremum eſt in iuriſdictione, ab eo factum eſſe ſufficit, vt hanc pœnam effugiat. Cum enim ſecundum verba edicti, Si quis ius dicenti non obtemperauerit, dubium poſſit eſſe, an hic inciderit in pœnam edicti, quia& paruiſſe eum,& non paruiſſe verum eſt: benignius eſt ita edictum in- terpretari, vt hic pœna non afficiatur. l. vnica, verſi. i. hic. de ſchemate autem anantapodoto, quo hic vſus eſt Vlpian. edi- ta eſt iamdudum noſtra diſputario, quæ extat h.Pig e zo⸗ b CQA v. III. b Cui,& contraquem detur hæc actio. Vnt qui popularem eſſe hanc actionem dicant, quibus 8 non aſſentior. Mihi enim videtur competere actoricon- tra eum contumacem, exemplo actionis propoſitæ aduerſus eum, qui in ius vocatum viexemit. I pen. infra, ne quis eum quiin ius voc. eſt. Adactorem igirur contumacem non perti- nent verba huius edicti, nec ratio agendi, de qua hic loqui- mur, contra actorem, locum habere poteſt. Labeo tamen ex- iſtimauit petitorem quoque hoc edicto teneri, quod eadem ſit petitoris,& eius, vnde peritur, ratio. Id autem commodiſ- ſime fiet non dando actionem aduerſus petitorem, ſed potius denegando ei iuriſdictionem,& non admittendo eum ada- gendum. Quæ ſententia Labeoni quoque aſcribitur ab VI- piano alibi.l. ſed etſi per prætorem.§. led ſi dum decreto. infra ex quibus cauſ.- maio. Quid igitur dicemus, ſi procurator, tu- tor, vel curator ius dicentinon obtemperauerit? Et Vlpia. ait ipſos hoc edicto puniendos eſſe, non dominum, vel pupil- lum. Non enim dominus, qui procuratorem dat, videtur ei mandare, vt ius dicenti non obtemperet. 4 e, A b. IIII. Quid veniat in hociudicium. LTOC iudicium meram pœnam continet: quia non petit [adtor, quod ſua intereſt, quamuis forte eius interſit: ſed quanti ea res eſt ab ipſo æſtimata, de qua controuerſia eſt. arxg. l. pen. infr. ne quis eum qui in ius voc. eſt. Nam erſi calu- maiator fuerit, nihilominus hanc pœnam ei perſequi licet, 4.