——— —...---⅓

2 Franc. Duareni(omment.

vniuerſis. C. de precib. imper. offer. In communi ſane cauſa

reſcriptum ab vno impetratum, ceteris prodeſt.l. 1. C. de di-

uer. reſcript.. b IN TIT. v. LIB. I. PANDECI.

DESTATV HOMINVM.

Via omne ius vel ad perſonas pertinet, velad

res, vel ad actiones,& nulla fere incidit quæ-

ſtio, quæ ad hos locos non referatur, vt alibi

A parce aliquid de bis tractandum. Ac primum. de perſonis, earumque ſtatu, quod perſonarum cauſa ius o- mne ſit conſtitutum. l.i.& ar hic. Diuiſio hominum in liberos& ſeruo, (e⸗ ſtatum perſonarum ſumma, primaque diuiſio hæc

eſt. Quidam homines ſunt hberi, ali ſunt ſerui. libertas

antem eſt naturalis facultas eius quod cuique facere libet, ni- ſi quod vi aut iure prohibetur. Seruitus eſt conſtitutio iuris gentium, qua quis dominio alieno contra naturam ſubiicitur. T.4. bic. ex quo apparet in ſeruitute inducenda à iure naturali receſſam eſſe. Nam quamuis à natura alienum ſit vt imbecil- lior valentiori ac potentiori ſubiiciatur, ac ſeruiat, tamen id iudicatum eſt humans generi conducibile cum ea eſſent ho- minum vitia, vt aliter non poſet ſocietas humana conſeruati, quam bellum gerendo,& captiuos in victorum poteſtatem

redigendo. Hinc Ariſtoteles lib. i. Polit. de ſeruitute diſſerens

jta ſcribit, i, vius irεοιeẽ⁸ν—ςεεννιννννμ τρτeνιμνανσαηeσάε νενα Jhr Xανσιυνι⁷ ἀάαi. Hæc autem verba in definitione, niſi quod vi aut iure prohibetur, adiecta ſunt, vt intelligamus; ta-

mesſi vi prohibeatur aliquis, aut iure& legibus quicquam fa-

cere, non ideo minus liberum dicendum eſſe. Nam iure pro- hibita dicuntur, quæ hominibus in vniuerſum prohibita ſunr, veluti hominem interficere. Arque huc pertinent verlus Per- ſii Saty. 7. (ur mihi non liceat iuſſit quodcunque voluntas, Srcepto ſi quid Maſurirubrica notauit. S Eſt genus colonorum, qui ſerui dicuntur, quod agro addi- cti mancipatique ſin, vt ipſis recedere ab eo non liceat. C. de

agric.& cenſt. l.iC. de colo. Thracenſ. Et hi apud nos homi-

nes manus mortuæ dicuntur. Sed alia eſt ſernitus, de qua hic loquimur. Et conſtat hoc verbum variæ ſignificationis eſſe. ti- tu. de ſeruitut. lib.8. infrà.

Altera diniſio ſeruorum& liberorum.

2 Seruorum vna conditio eſt, nec inter ſeruos vnus alio magis ſeruus eſt. Sunt tamen ſeruorum aliquæ differentiæ: vt exempli grotia, alii ordinarii ſunt, alii vicarii: vnde illud Ariſtotelis, Joaec mesc uw, Jerume es 2⁵κέ. Item ſerui variis modis in dominium poteſtatemque noſtram redi- guntur, nempe iure ciuili,& iure gentium, vt hic Martia- nus docet inl. ↄ. Liberorum hominum varius eſt ſtatus va- riaque condicio. Nam alii ſunt ingenui, alii lbertini. Inge-

nui funt qui nati ſunt liberi. libertini qui ex iuſta ſeruitute ma- numiſſi ſunt. J..& 6. hic. libertinorum differentias tradunt

Iuſtinianus& Theophilus in Iuſtit. Ex his definitionibus&

diuiſionibus variæ quæſtiones oriuntur, circa quas hæc no-

tanda ſunt quæ ſequuntur.

Primò ſtatum liberorum non lædi ob tenorem inſtruméti male concepti. l. Imperator. 8. hic. vt ſi forte erratum ſit in profeſſione. l.cum de ætate. ketiam.& l. pen. hic.

Secundò ſeruus non ideo conſequitur libertatem quod in cauſa capitali à domino ſuo defenſus non ſit.. ſeruus. 13. hic.& Lille. qni& à quib. man.& l. ſciendum. de pub. iud.

Tertiò, natus ex matre libera liber eſt. I. 5. hic. Exemplum

eſt apud Triphonium, de quo olim quæſtio fuit. Areſcuſa ſi

tres pepetit, hbera eſto. Et Triphonius ait, ſimulatque pe-

perit tres, liberam eſſe, atque ideo quartum qui ex ea naſci- tur liberum naſci. Nec refert an diuerſi partus fuerint, an

primo, an vero ſecundo tres pepererit, aut primo partu du-

os, totidem ſecundo. l. Areſcuſa. hic.l. ter enixa. ff. de verbo. ſignific. Non ergo dubitatur quin quilibet natus non ſit li-

ber, quod ex matre naſcatur libéra,& quod tot ſint partus

quot infantes in iure nulla eſt difficultas, ſed facti quæſtio

—————

eſt, quod ſit omnino naſcentium ordo incertus. Eadem ſo- let agitari quæſtio de iure primogenituræ moribus noſtris, ſed videtur mihiin re dubia fauendum ipſi libertati,& prin- cipem conſulendum. Aliud exemplum eſt, ſi donata ſit an-

cilla ea lege, vt manumitteretur,& empta eſt eo tempore quo ſecundum legem donationis manumiſſa eſſe debuit, quo tempore natus eſt illi filius. Quæritur an ſit liber? I. C. ait fauore libertaris, liberum eſſe,& id à Diuo Marco indu- ctum eſſe.l. i.& 2. ſi mancip. ita fuerit alien. vt man. l. Heren-—

nius; 2 2. hic..

Quartò ſi libera mulier prægnans vltimo ſupplicio da- mnata ſit, partus qui ex ea naſcitur liber eſt, quamuis ea in ſeruitium redacta ſit hac damnatione. Erat enim libera tem- pore conceptionis, quod ſafficit. I. Imperator. hic. l. quod ad ſtatum.& l. qui vltimo. de pœnis. Nec ei matris calamicas de- bet nocere qui in vtero eſt.

Quiniò homo liber qui ſevendidit, aut ſevenundari paſ- ſus eſt, manumiſſus, non efficitur ingenuus, ſed libettiaæ con- ditionis. l. homo liber. 2. hic. Nam etſi liber natus ſit, tamen verum eſt eum ex iuſta ſeruitute manumiſſum.

Sertoò ingenuus eſle intelligitur is, de cuius ingenuitate ſententia lata eſt. l. ingenuum. hic. l. res iudicata. de regulis iur. modo adfuerit legitimus contradictor. l. Diui fratres. de lib. cauſa.

Septimò patronus adoptando libertum, minime eum in- genuum facit. l. vlti. hic. Tamen quantum ad familiam pa- troni attinet, ingenuiratis iura conſequitur. l. ſciendum. de ti- tu nupt. Hactenus de ſeruis& liberis hominib. Nunc alia tra- ctanda ſunt, quæ circa ſtatum perſonarum verſantur.

An quisſit mas, an feminanan vtriuſque ſéxus particeps.

Non ſine cauſa quæritur, an quis ſit mas, an vero ſœmi- na, propterea quod in pleriſque iuris articulis deterior eſt fœminarum conditio. l. in multis. hic.& l. fœminæ. de re- gulis luris. Eſt enim mas natura præſtantior fœmina, vt Ari- ſtoteles ait lib. 1. Polit. cap. 3. Sed& principatu dignior eſt na- tura, vt idem ait eodem lib. cap. vl. To ⁴ρα Hσνσνναενιινονυι‿εεοοννττ

dVAS- T⸗ ααο.

Hermaphroditi autem, qui& Andcogyni dicuntur, eius

ſexus æſtimandi ſunt, qui in eis præualet. l. quæritur. hic. A-

lius locus huius tituli eſt, in quo quæritur circa ſtatum per- ſonarum. b— 3 AAn quts ſit felius necne. In hac quæſtione notandum eſt eum, qui ex iuſts nu-

ptiis ſeptimo menſe natus eſt. iuſtum filium eſſe. l. ſeptimo

menſe. hic. Idem dicendum eſt deeo, qui decimo menſe naſcitur. l. inteſtato.§. vltim. infra de ſuis& legiti. hæredi.

Item non ſunt liberi partus monſtroſi, quos nec alere qui-

dem permiſſum erat legibus vereribus, auctore Dionyſio

lib. 2. hucpertinet l. non ſunt. hic. Itaque talis partus nati.- Bærtae uitate non rumpitur teſtamentum. l. 2.& 3. C. de poſthu. naPf,6 hær. inſti. Receptum tamen eſt benigniore quadam legis in-22αeρ,QfqͥìBΤ̅◯ij terpretatione. vt hic partus matri proſit ad ius trium liberorũ nνt rium conſequendum, quia nihil poteſt ei imputari, quæ quoquo"berorũ. modo potuit legi obtemperauit.l. Quæret aliquis. de verbo- Saſe nu⸗ rum ſignificat. Et quamuis Paulus lib. 4. Sentent. tit. de ab in- in e teſt. ſucceſvnde ſumpta ſunt quæ in d.]. non ſunt, ſcripta ex-„ for- tant, aliter ſentiat, Nos hic ſequimur, quod luſtinianus nobis mando. ſcriptum reliquit, quem veriſimile eſt verba Pauli immutaſle,

ne Vlpiani dicto aduerſarentur. d. l. Qnuæret aliquis. Præterea

qui in vtero eſt, pro iam naro habetur, cum decommodoi-

pſius partus quæritur, veluti de reſtituenda hæreditate,&c. I.

7.& penult. hic. alius locus huius tituli ſequitur qui etiam ad

ſtatum perſonarumpertinet.

An quis iuſtus& legitimus ſit ſilius, an ſpu- rius& vulgo conceptus.

Iuſtum legitimumque filium eum eſſe dicimus, qui ex

iuſtis nuptiis natus eſt: ſpurium vero& vulgo conceptum. qui pattem demonſtrare non poteſt. I. vulgo concepti. hic.

&§. ſi aduerſus. Inſtit. de nup. Si igitur filia nupſerit inuito

aut inſcio patre, quoniam ea coniunctio legitima non eſt, non

—”]”]1—ſſſſſſſſ— ————

————