Contra

. 1„ 8 242 e — 1 2* BBW 1— 4* 5 92 3 8 Franc. Duareni Con;ment.

quibus nullæ leges forent, mente, ſententiaque æquiſſima iu- dicaturos. Auctor Pollux lib. 8. Onomaſtican. Idem facere debet bonus princeps,& potiſſimum iudici præcipere, vt ſtricto iuri æquitatem præferat. In hanc rem vide titu. Inſti- tut. de offic. iudic. Cum autem ſolum principem dico, nonita ſane volo accipi, vt non excipiatur Senatus, aliique magiſtra- tus, quib. auctoritas ius faciendi tributa eſt. l. non ambigitur. l.& ideo. hic. l. 2. C. de offic. præfe. præt. orient. C A r. X I. De conſuetudine.

— Onſuetudo, ius eſt non ſcriptum, quodin morem ve- (Aoſtas vulgi approbatione perduxit. Hæc diffinitio fe- re ſumpta eſt ex Cicerone lib.z. de inuent. Dicitur ius, quod inter genera iuris connumeretur,& auctoritatem legi parem habeat.I. diuturna. l.ſed& ea.& ſeq. hic. Idem Cic. lib. ꝛ. de in- uent. Dicitur non ſcriptum: vt diſcernatur à lege,& aliis par- tibus iuris, quæ ſcripto continentur. le ius ciuiſe. lupra de iuſt. & iur.§. conſtat. Inſti. de iure natu. gen. Dicitur quodin mo- rem vetuſtas,&c. quia vſus,& tacita quædam approbatio po- puli neceſſaria eſt ad inducendam conſuetudinem. Dicitur vetuſtas: quia non ſufficit vſus populi, niſi longus,& inuete- ratus ſit.l.de quib.& aliis ſeq. hic. quod de annis 10. vulgo in- telligitur. Verum quia nullibi hoctempus definitum reperi- tur, arbitror tunc diuturnum vſum iudicandum eſſe, cum apparet homines iam aſſueuiſſe illi inſtituto,& rationi vi- uendi, idque arbitrio iudicis relinquendum eſſe, arg. l. 1. ia- frà de iure delib. nam iuris noſtri auctores modo inuetera- tam conſuetudinem requirunt, modo longam, ſiue diutur- nam, modo plurimorum annorum. d.l. de quibus.& aliis ſeq. Nec mihi videtur inueteratum, aut vetuſtum recte dici, quod decem annorum tantum eſt: etſi præſcriptio longi tempo- ris, interdum dicatur, decem, aut viginti annorum, vt in tit.

C. de præſcrip. longi temp. Conſuetudo enim non priuati

eſt hominis, ſed populi vlus. Itaque ius publicum excon- ſuetudine, ius hominis priuati ex præſcriptione naſcitur. Ac mihi ſane magis probatur opinio eorum,& his verbis ma- gis conuenit, qui putant temporis vſum requiri, quod homi- num memoriam excedat. Sed melius eſt, quæ lege definita non ſunt, iudicis arbitrio relinquere, vt Ariſtoteles monet lib. 1. Rhet. Cum igitur difficilis ſit probatio conſuetudinis Vvlile eſt, iudicium aliquod contradictum proferre, quo ea confir- mata ſit. l.cùm de conſuetudine. hic. Contradictumi dicium

—— Que ſit vis, G poteftas conſwetudinis. aot.

4

4(nſüruse primum vim legis habet in his, de quibus nulla lexſcripta eſt. l. de quibus. l. diuturna.& ſeq. hic. l.-.

& 3. C. quæ ſit longa conſue. Hiac verlus ille Publiani,

Crauiſſimum eſt imperium conſuetudinis. I. Exemplum primum eſt in controuerſiis pleriſque, quę de beneficiis militarib. aut(vt vulgo loquimur)feudis mouẽtur. 11. Id eriam pro lege habetur, quodex iure moribus rece- pto deducitur per interpretationem. d. l. de quibus. Qnare cum deſcit certa conſuetudo in controuerſiis, quæ ad bene- ficia militaria pertinent, id ſequimur, quod conſuetudini re- ceptæ proximum& conſequens eſt. d.j. de quibus. Quod ſi

quæſtio oriatur de ciuitatis alicuius conſuetudine, ad conſue- tudinem Metropoleos vrbis recurrendum erit. Si quid tamen non ratione introductum, ſed errore primum ſit, deinde ob-

tentum, ad ſimilia producendum non erit. l. quod non ratio-

ne, hic. Nam(vt ante diximus)de legis interpretatione, quod

contra rationem iuris receptum eſt, non producitur ad con-

ſequentias.l. quod vero. hic. 3

III. Si quid obſcurius in l. reperiatur, cam interpretatio- P 4

nem ſequi debemus, quæ conſuetudine recepta eſt. Eſt enim optima legum interpres conſuetudo. l. ſi de interpretatione. hic.& minime mutanda ſunt, quæ certam interpretationem

A

maioris auctoritatis non eſſe, quam legem, imitatur enim le- gem& vim legis habet, vt ante diximus. l. vlt. C. quæ ſic longa conſuet. Id exemplo dilucidius fiet, ſi ponamus conſuetudi- nem proferri non contrariam legi ſua natura, ſed cum lege pugnantem in aliqua hypotheſi. non enim ſemper neceſſe e- rit legem conſuetudini cedere, quaſi conſuetudinis maior ſit auctoritas, quam legis: ſed ea conſideranda erunt, de quibus diximus in diſputatione de contrariis legib. Rurſus obiiciun- tur nobis quæ Vlpianus ſcribit, edictum Adtiani interpretans. de his, qui in ciuitate ſepeliunt, in J.z.§. Diuus. infra de ſepul. viol. Sed nihil adrem pertinent, cum præſertim de lege ma- nicipali, non de conſuetudine Vlpianus loquatur. Nam Adri- anus edicto ſuo pœnam ſtatuit quadraginta aureorum in eos, qui in ciuitate ſepeliunt, nec eam exceptionem addidit, quam plerunque adſcribi animaduertimus, niſi lex municipalis id permiſerit. Iraque Vlpianus ait, quia generalia ſunt reſcripta, & ſine vlla exceptione, ea in omni loco valere: etſi forte lex municipii alicuius permittat in ciuitate ſepeliri, ab ea lege poſt principalia reſcripta receſſum eſſe. Hic mihi videtur planus verborum Vlpiani ſenſus eſſe: quibus ſic intellectis, nihil eſt quod noſtræ aduerſetur ſententiæ: Vult enim VIpianus, prin- cipem conſtitutionibus ſuis quamcunque legem municipa-

lem tollere poſſe. Idemque videtur de conſuetudine dicen-

dum eſſe, ſi princeps expreſſim derogauerit conſuetudini, nõ ſi conſuetudinis ignarus conſtitutionem ei contrariam edi- derit. cap. i. de conſtit. in ſexto.

1N TTT. IIII PEEO NSTIL

TVTIONIBVS PRINCIPVM.

C A p. I. De poteſtate principis.

6 principum numerantur. l.z. ſupra de orig. iur. 5 Inſtit. de iur. nat. gen.& ci. Nã ius quod prin- ceps conſtituit, vim legis habet, etſi non inter-

voluntas. Sic enim accipiendum eſt, quod hic dicitur ab Vl- piano inl. 1. Quod principi placuit, legis habet vigdrem, ne aliàs inde aliqua abſurditas conſequatur. Quis enim edi-

Gtum

8NT E R genera ſcripti iuris conſtitutiones

SS uenerit populi conſenſus, ſed ſola principis

ern

bus pallra cgi

ſniluu. 4 4„* d Al de vi- len

hu ms. O utune barb.

Glaum ne,g

,22 let,r

neam moii pinni &co: lad 3 1 laqyti tabilu ratior legen eamg terer, eſt&h &z in lamm

dungt. 0 un o zaul. Ptole Nelda nn,