—

— —

ͤͤͤͤͤ-“

e——————y=

— —

“ 1 — ͦ————ʒʒO— ——————— *

84

ralem ſequentes rationem vtuntur: ſiue id quædam innata vis inſeruit, vt religionem, ſiue conſenſu hominum tacito pro- pter vtilitatem communem receptum, ac comprobatum eſt, vt bellum, contractus,& quæ ſunt huiuſmodi. Dicitur autem hoc ius ciuili vetuſtius,& cum humano genere proditum eſſe, inl. 1. inftà de acquir. rer. domin.§. ſingulorum. Inſt. de rer. diuiſ. quòd humanum genus poſtquam à Deo creatum eſt, diu hoc iure non caruit, vt initium eius atque origo cognoſci nequcat. lIdque oſtendunt Sophoclis verſus, quos in eamrem citat Ariſtoteles lib. 1. Rhet.

O0 22 ναες ν νακς, a, ds wn

258 uddc v ey d7 Hdyn Et hoc quidem ius, quòd à naturali hic diſtinguit VIpianus, dicitur aliquando naturale, à iuris auctoribus, vt dicto§. fin-

ulorum. quia vetuſtas eius iuris,& communls hominum v-

ancomehbarrocjus indicio eſt, à natura profectum eſſe: etſi leuiter ab ea fortalſis tractum ſit, vt Cicero loquitur. Omni

in re, inquit idem lib.. Tuſcul. quæſt. conſenſio omnium gẽ-

tium lex naturæ putanda eſt. Auius ſanè iuris gentium diſtin-

ctionem ab Iſidoro&c aliis proditam, in Decret. 1. diſtinct.

non improbo, cùm huius iuris duo genera faciunt, primari- um& ſecundarium, primario aſcribentes religionem, verita- tem,& cætera: ſecundario bellum, ſeruitutem,& contractus. Credibile enim eſt pietatem in Deum, parentes,& patriam, item veritatem, ac fidem, aliaque id genus homines, cùm pri- mum creati ſunt, naturam docuiſſe, non etiam bellum, ſerui- tutem,& ſimilia, quæ neceſſitas hominum introduxiſſe di- citur. Nec ea diſtinctio diſcrepat ab Vlpiani diuifione, ſed eam magis illuſtrat. lllud omittendum hic non eſt, apud Caium, cum diſtinguit ius ciuile Aiure gentium, l. omnes populi. hic. latius accipi ius gentium, quàm in diffinitione Vlpiniani; pro eo nempe, quod naturalis ratio inter omnes homines conſti- tuit,& quo omnes gentes vtuntur. Quo ſenſu maris& fœmi- næ coniunctio recte dicetur iuris gentium eſſe: quoniam a-

pud omnes gentes recepta eſt. Sed ne quid ea res nos contur-

ber, nulla hic diuerſitas reperitur ſententiarum: quæ ſi qua eſt, non in rebus eſt, ſed in tractandi tãtum ratione. Nec quic- quam facilius eſt, quàm has omnes diuiſiones coniungere, hoc modo:lus quoddam eſt commune omnium gentium: a- liud eſt propriuin cuiuſque ciuitaris. d.l.omnes pop. hic. cui ſi⸗ milis eſt diuiſio Ariſtotelis libr. 1. Kheto. Xe*αννᷣ ‧εναν, ueνανσν 2 3 ⁶ν&. Quod commune eſt omnium gentium, partim eſt nobis commune cum beſtiis, partim eſt proprium gen et is humani. Proprium generis humaai partim homini innatum eſt, partim communi hominum conſenſu propter nece ſſita- tem, vtilitatemꝗque probatum. lus ciuile, eſt ius proprium cu- iuſque ciuitatis, non omnium gentium commune. d.l. omnes. l. pen. hic. nõ quòd à naturali iure, aut gentium omnino rece- dat, ſed quòd aliquid ei addat, detrahatve, propter vtilitatem ciuium, nec per omnia ei ſeruiat. Cum enim ius naturale ſem- per bonum& æquum fir. l. pen. hic. mutari ſanè omnino non poteſt, ideo νes vocat Ariſtoteles,& Cic. legem æternam, vt inde ſequatur naturæ corruptio: ſic enim accipio, quodeſt in§. ſed naturalia. in Inſtit. de iure nat. cui congruentia ſcripſit

ipſe Ariſtoteles lib. j. Ethicorũ, in quo eſt locus de eare inſi-

guis. Sed hominum vitia cogunt legislatorem interdum ab eo iuce nonnihil deflectere,& ex legibus, præceprionibusq́ue naturalibus ſupremam amplecti, quæ vult ſocietatis huma- næ conſeruationi ſtudendum eſſe: cùm tanta ſit hominum corruptio, vt ad omnium obſeruationem compelli nequeant. Erfi namque leges naturæ repugnantes ſuapte natura non ſint, tamen ꝗ πëαναν confligunt nonnunquam.& pugnant inter ſe, vt dicemus infrà ſub titulo de legibus. Idcirco necelle eſt plerunque ita ius ciuile conſtitui, vt vna lex alteri cedat, nempe ſuperior inferiori. Etſi autem ius ciuile generaliter ac- cipitur(vt diximus)& continet prætorium: tamen aliquando opponitur prætorio, veluti apud Papinianum cum ait, ius ci-

uile eſſe, quod ex legibus, plebiſcitis,& quæ ſequuntur:præ-

torium quod prærores introduxerint.l.7. hic. Sed de iure prę- torio dicemus alibi. Hinc obligatio diuiditur modo in natura- lem,& ciuilem, vt ea quoque ciuilis ſit, quæ ex prætorio iure naſcitur.§. i. Inſtit. de oblig. modò tres fiunt ſpecies, ſcilicet naturalis, ciuilis, hono- raria, vt in l. 1. infrà de nouat.

Franc. Duareni(omment.

1 N TI T II. DE ORIGINE IVRIS. C a p. I.

Vs ſcriptum dicitur conſtare ex legibus, plebi- oz ſcitis, ſenaruſconſultis, principum placitis, magi- ſtratuum edictis,& reſponſis prudentum, in§. conſtat:in Inſtit. de iure nat. gent.& ciui.& l. ius

1 autem. ſuprà proximo titulo. Quæ partitio non ſatis rectè poteſt intelligi, niſi prius cognita iuris origine, quã hic deſcribit Pomponius: eamque repetit ab vrbe condita. Nos ſummam rerum breuiter,& numero proponere hoc lo- co contenti erimus.Deſcribit igitur in hanc ſententiam, atque hoc ordine: In primis populus Romanus nullo certo iure vte- batur, ſed omnia manu regis gubernabantur: plusq́ue apud eos valebant boni mores, quàm vlle leges ſcripte, quod& aliis ferè gentibus initio accidit. Seneca epifſt. 9. ad Lucil. Cum enim, inquit, regum pertæſum eſlet, leges ſcribi cœperunr, quæ rudibus hominum animis ſimplicibusq́; graues& acer-

bæ erant, vt Tacitus ait lib. 3. Nobis inquit ille Romulus, vt ei Romului

libitum fuerat, imperabat. loſephus quoque lib. z. aduer-

ſus Appionem ſcribit, apud veteres Græcos nomen legis co- 2inε m. gnitum non fuiſſe, vt nec apud Homerũ quidem reperiatur.„erauir.

II. Leges quædam à Romulo,& aliis ſequentibus regibus latæ ſunt: quæ poſtea à Papirio collectæ,& in vnum librum redactæ, dictæ fuerunt Curiatæ& regiæ. l. 2.§. poſtea aucta ad aliquem modum ciuitate. hic. b

III. Exactis regibus, cùm lege Tribunitia omnes leges ex- oleuiſſent, bopuli conſuetudine magis, quàm vllo iure cer- to vſus eſt, ferè viginti annis, quod ex hiſtoria Liuij colligere licet.

IIII. Conſtituti ſunt Decemuiri, à quibus leges editæ ſunt, quæ duodecim Tabularum dicuntur. Has leges ait Liuius fon- tem omnis iuris& publici,& priuati eſſe.& Cicero omnibus philoſophorum bibliothecis anteponit.

V. Hasiplas leges interpretati ſunt prudentes, quorum in- terpretatio, diſputatio q́ue vſque adeo probata receptaq́; eſt, vt pars iuris ciuilis haberetur, nec immeritò: nulla ſiquidem lex ita perſpicuè ſcribi poteſt, vt non requirat interpretatio- nem: vnde meritò dicit Pomponius, ius non poſle ſfine iuriſ- perito conſtare. in§. poſt originem. huius l.& qui legum inter- pretationem tolleret, naturæ leges& ipſam Selea, aufert et. Et ius ciuile dictum eſt communi nomine, quia proprium no- men ac ſpeciale deficiebat, quo appellari poſſet.§. his legibus latis. hic. b

VI. Compoſitæ ſunt formulæ actionum ad eas leges ac- commodatæ, quas ſequerentur litigatores agendo, vt non li- ceret eis ab earum præſcripto recedere.§. deinde ex his. hic. eaſque vocarunt legis actiones,& vt luriiconſultus ipſe inter- pretatur, legitimas actiones.

VII. Poſt ſedatam plebis diſcordiam cum patribus, aucto- ritas tributa eſt eadem plebiſcitis, quæ legibus.§. Deinde cùm eſſet.hic. b

VIII. Cum nec plebs, nec populus facilè conuenire poſſet, Reipub. cura ad ſenatum deducta eſt, vt quicquid decreuiſſet, obſeruaretur:idꝗq́ue ius, ſenatuſconſultum eſt appellatum.§. Deinde.

IX. Magiſtratus, puta prætores,& ædiles, qui iuriſdictioni præerant, edicta proponebant, vt intelligerent ciues quod ius de quaque re quiſque dicturus eſſet, ſeq́; præmunirent, ac pre- pararent. Qux edicta iuris auctoritatem habuerunt,& pro- pter honorem magiſtratus, ius honorarium cœperunt appel- lari. Ex quibus edictis manauit ferè totum ius quod nobis lu- ſtinianus reliquit, de quibus edictis iuſtum ſcripſit volumen Saluius Iulianus, ad cuius perpetuum edictum ſcripſerunt Paulus,& Vlpianus.

X. Poreſtas populi in principẽ translata eſt, datum q́; eſt ei, vt quicquid cõſtitueret, pro lege ſeruaretur.§. Nouiſſimè: hic. XI. Reſponſa prudentum pars quoque iuris habentur: ſed ideo horum non meminit Pomponius in hac deſcriptione, quoniam prudentes, quorum reſponſis tributa eſt iuris au- ctoritas, ante Pomponium non vixerunt. Pomponius enim ſucceſſionem prudentum enarrans, incipit à Papirio, nec vl- tra Saluium lulianum progreditur. Verùm poſtillud tempus Papiniani, Vlpiani,& quorundam aliorum ſcriptis tributa eſt huctoritas

———H—B—ꝛ—ꝛ—ꝛ—— —

— 7 2