2 Oae tem- ſtitutiones. L.ampadio& Oreſte Colfl. quæ ſeprimo annos lu- pore com ſtiniano ipſo tertium Conſule, in lucem exierunt. Octauo an- Poe no, id eſt. Iuſtiniano,& Paulino Coff.(vt docet Funiculus in ſen. n. ſua Chronologia quæ nonnihiltamen ab Holoandro diſſen- hitutio- tire videtur) Codex, qui antè edirus fqerat, renouatus eſt, at- nas&s aque emendatus. Erconſtitutiones, quæ poſt primam esitio- 2. audeke nem interim factæ erant, id eſt, ab anno ſecundo imperij lu- Lar. ſtiniani vſque ad octauum, eidem Codici inſertæ ſunt, vt ap- Iuftiuia- patet ex titulo C odicis de emend. luſtin. Cod. N Suellæ con-

„i emar- ſtitutiones longo pòſt tempore editæ ſunt, veteri iuri dero-

Sbae antes, quæ tenendæ& obſeruandæ ſunt. Ex ſecunda con- . 2 ſtiturione notanda eſt diſpoſitio, ac diniſio totius operis; quæ b eſt in leptem partes,& quinquaginta libros. Etꝗq nodobiter

Iuſtinianus ait, ſe adartem numerorum reſpexiſſe in ſeptem

partes ius vniuerſum diuideèudo, id ex veterum ſuperſtitione

ortum viderur, qui credebant diuinitatem aliquam ac reli-

geptena- gionem inefle humero ſeptenario: de quo apud Macrobium riuse in ſomnio Scipionis,& Gellium lib. 2 c. 10. Nec diſſimile eſt,

n ze a quod idem luſtinianus ſcribit in Nouella conſtitutione 105. n„, de ſeptem proceſſibus Conſulum. Micum autem videtur

S,ne e. pleriſque, quòd luſtimianus hicnumerum verſaum exprimat, no ebſer- ex quibus couſtan libri Pande Ktarum. Sed hic mos vetetum 22e,, e, fair ‚quod velex Dogene Laertio coguoſci poteſt in vita A- wena, Tiſtotelis, Theophrafti,& aliorum philoſophorum,& ex Pli- eonera Dio lib. 30. c. 1.& Galeno de nat. huma.& de anato. admniniſt. verſaum Verſus hic accipe, membra orationis integra, vel periodos, exeunar qas Hierony mus in Ruffinum, verſuum cola vocat: quod et- Lungen, am aaimaduertimus lib. z. Difp. c. 6. Annotandum eſt præ- 2r, vi terca, compoſitores harum Pandectarum, tametli nomina deda. iuriſconſultorum ſingulis capitibus præpoſuerint, vt intelli- ram. geretur quid ex quoque ſumptum eſſet, tamen multa eorum ſotiptis adieciſſe, arque detraxiſſe: vt hodie, quæ fuerit vete-

rum ſententia, ex his lbris certò cognoſcere non poſſimus.

IHlad præcipua animaduerſione dignum eſt, quod Iuſtinia-

nus ſcribit, nihil contrarium in hoc Pandectarum volumine reperiri, ſi quis ſubtili animo diuerſitatis rationem excutiat,

ſed eſſe aliquod nouum inuentum, vel occultè poſitum, quod

d ſſonantiæ quærelam diſloluit,& allam naturam inducit diſ- cordiæ fines effugientem. Idq́; mandauerat curari à compo-

ſtoribus ipſaram Pande Carum prima conſtitutione, his ver-

A ihil cõ Pis: Nalla in omnibuas prædicli Codicis membris antinomia ali-

nnun duemm ſibi vindicet locum: ſed ſit vna concordia, Vna conſequen-

z9 FPaasn 3 3 S 3.. Deur„. lia, aduerſario nomine conſtiuto. Sed de libris Digeſtorum

atug.

peruar. vtroque in loco luſtinianus loquitur, in quibus nullam ait an-

tinomiam reperiri: tametſi veterum luriſconſulcorum con- trariæ,& pugnantes interdum eſſent ſententiæ, ex quorum Übris confecta ſunt hæc Digeſta. His autem, qui non latis tri- ti ſant in horum centonum, ex quibus Pandectæ compoſitæ lunt, lectione, non mirum eſt pleraque videri contratia,& pugnantia eſſe, cum eruditorum aliud ſit iudicium. Namin gemellis idem accidere videmus, quos diſcernere non poteſt quiſquam, niſi cum eis aſſiduè moratus ſit: adeò mira eſt ple- runque militudo. Dubitandum amem non eſt, quin No- uellæ conſticutiones conttariæ interdum huis Iuri ac dero- gantes reperiantur: i1dam q́ue de iis eſt dicendum, quæ à ſecun- do anno imperij Inſtiniani poſt primam Codicis edirionem factæ,& anno octauo Codici renouato inſertæ ſunt, vt antè diximus. Cognoſcuntur autem ex eo quòd ſubſcriptæ ſunt Lampadio& Oreſte Coſl vel, poſt Conſulatum Lampadij,& Oreſtis. Et quia eædem conſtitutiones inſertæ ſunt libris ln- ſtitutionum, conſequens eſt,& eos quoque libros iuri in Pan- deèctas relato derogare. Idenim oſtendit Iuſtinianus his ver- bis: Mdmonuimus autem eos, vt memores etiam noſtrarum fiant conſtitutionum, quas pro emendatione iuris promulgauimus,& in confettione nſtitutionum; eandem emendationem ponere non morentur. In Pandects verò componendis non adeò ſollici-

Elegan: ſimilitu- do ge- mellrs, Auiia.

ti fuerunt de eiuſmodi nouis conſtitutionibus, vt nihil ex eis

omittere vellent: quoniam id non fuerat eis diſertè manda- rum. Cum enim Inſtitutiones copficiendæ eſſent ex vniuer- ſo iure, par erat& earum conſtitutionum rationem haberi, quæ recens à luſtiniano factæ fuerant. At Pandectas compo- ni præceperat luſtinianus ex Iuriſconſultorum tantum li- beis: tametſi permitteret eis aliquid addere, veldetrahere pro ipſorum arbitrio: quod& factum ab eis nonnullis in locis

fuit᷑, vt antè admonuimus. Itaque mirum non eſt, ſi pleraque

4

Franc. Duaren: Comment.

in Pandectis reperiantut᷑ nòuis iſtis conſtitutionibus contra- ria, ac repugnantia: c˙m in mandatis non haberent(vt dixi- mas) vrper omnia eas conſtitutiones ſequerentur. Et con- ſultius exiſtimabant, ſtudioſos ad earum Conſtirutionum le- ctionem relicere, ex qua cognoſcerent, quid abrogatum eſ⸗ ſet, quàm ſcrupuloſius ſingula excutere in libros Digeſtorum redacta,& ea ad nouas conſtituriones accommodare, quod ſanè operoſum, ac difficile eis futurum erat. Poſtremò noran-*ε†.

dum eſt, non licere his Pandectis vllos commentarios appli- Rinianu care: idemque& ſuperiore conſtiturione veritum eſt. Nam u,. etſi abſque interpretatione non poſſit ius conſiſtere. I. 2. in- Padedkus

Vetat Iu-

frà de origine iuris, tamen vtilius viſum eſt, nullam interpre- applica-

tationem in literas referre, ne varietas opinionum tandem ²e. 30 confuſionem acperrurbationem magnam aſſerat. Non igitur Ias 4022 3 onferpre-

interpretatio, ſed ſcriptio tantùm, quæ Pandectis adhibere- ιQ52ð tur, hic prohibita eſt. Terria conſticutio, quæ formam ratio eonſitero

nemq; docendi iutis,& præterea alia quædam ſingularia con. ²⁶ ⁷etes. tinet, non difficilem habet explicationem.

IN DIGESTORVM, SEV PAN-

PECTARVANA LIB. I. TIT. DEIVSTITIA ET IVRS. C Aa v. I- b Nhoc initio tadumeur veluti quædam Inſtitm-

ones iuris. Eſtque Philoſophica planè hæc di- putatio. Nam euſi luriſconſulti ſoleant szin-

CaAy II. Quiq ſit ius, iuſtitia,& iuriſprudentis.

Ha* vVerbi ſi gnificatio varia eſt. Interdum enim ſignifſ-

Lcat quicquid iuſtum eſt, ſiue natura ſic inſitum, ſiue con- e2 ſtitutione aliqua propter communem hominum vrilitatem 227 ne. introdactum: interdum pro loco accipitur, in quo ius reddi- Zentae. tur: vt cum dicimus in ius vocare. Sunt& aliæ ſignificationes, quæ variis ex locis calligi poſſunt, vtl. pen.& vlt. hic. l.i. inf. à de rer. dinĩſ& In ſt. de reb. corp. Cum autem dicimus iuri ope- ram dare, aut ius profiteri, artem boni& æqui intellig mus: id eſt, collectionem quandam præceptionum ad bonum& æ- quum pertinẽtium. E'hæc collectio ius dicitur, à iaſtitia: quia Qav=no= bonũ& æquum tractare, ſiue exercere, eſt iuſtitiã colere, quæ dous Las cõſtans eſt, ac perpetua voluntas ius ſuum vnicuiq; tribuendi. nedes I.I. iaſtitia. hic. Iuriſprudentia verò eſt, huius artis cognitio, 997. quam ideo Vlpian. in d. l. iuſtitia. hic. ait iuſti, atque iniuſti faitio. ſcientiam eſſe. Qud autem ſcribit idem eodem loco, iuriſ- prudentiam deſcribens, eam eſſe diuinarum atque humana- rum reruimn ſcientiam, eò pertinet, vt intelligamus nullam eſſe

Fariæ

rem, ſiuediuinam, ſiue humanam, quam luriſconſultus non uhitia tractet, quæ que ad ciuilem ſcientiam non pertineat. Ideo me& iuriſe rir è Ariſtore les arενννννι⁵εαα. Alii aliter intelligunt, ſed mihi 2 ndleia videtur Vlpianvs ad materiam quam tractamus, hic reſpexiſ- ulie. ſe. Vr autem clarius explicetur definitio iuris, animaduerten- dum eſt, bonum,& æquumn hic accipi pro benigniore& hu- maniore interpretatione iuris, quæ ſcripto comprehenſa non

eſt: quam ipſe Ariſtoteles Maeas vocat lib. ſ. Ethico. Cùm

enim nulla lex ita ſcribi poſſit, vt omnia quæ quandoque in- ciderint, complectatur(quod contingit non ex legis, aut legiſ- latoris vitio; ſed ex ipſius rei natura„vt idem Ariſtoreles ait) neceſſaria eſt ars, quę nos doceat, quemadmodum hoc vitium emendare poſſimus,& ad banum,& æquum legem quam- Lez e-

cunque ſcriptam redigere. Quo pertinet poctæ vulgò noti Denue ſens diſtichon: iu⸗ d„ 7.„.„. 7„ bonum

Ja icis au xilium ſus iniqua lege rogato:& azus

Ipſa etiam leges cupiunt vt iure regantur. reaigsde

Neoc

ö“

nſeſül dos

tus ha- G benau ten u

iipol

non

ariisc tume

eſt hi uisho ecliin

ctand

17

1 hialde ceptot adomc zceiper jate cie tamce gula Panus adynu pumg tiam,& elle„Nt tunqoe capitba dumer