46

interpres, explicator, quasi lector habeatur sit necesse. Atque etiam ii, qui Iesu Christi doctrina ex litteris sacris hausta imbuti earumque auxilio adiuti sunt, omnes in rerum natura efficaciae divinae speciem refe- rente non solum ea cernunt et contemplantur, quae ceteri homines rerum cognoscendarum cupidi animad- vertunt, sed alia eaque nova detegunt, quae eos, qui divino destituuntur Spiritu, prorsus fugiunt. Namque in mundi, quem satis docte ν h. e. ornatum dixerunt Graeci,*) universitate non solum omnino expressum est Dei numen et maiestas, sed benevola imprimis eius gratia et quae ad 5εαν τ οςσσσο vel zνν 0UOæννν spectant consilia. Cuius regni quum legitimus esset Christus conditor verusque nuncius, a Deo in terram missus, re vera solus erat, qui res terrestres omnium et altissime perspicere et planissime explicare posset. Sed quum novas illas rerum divinarum notiones et species, quae ad regnum Messiae pertinerent, illustriore vellet in lumine ponere, neque nova, hominibus sui temporis incognita, uti posset lingua, ad sententias cum hominibus communicandas νυςσσκν i. é. immutatam et υιονιmQꝙνν i. e. imaginis auæilio adumbratam non potuit non adhibere orationem. Quis est quin hoc intelligat? An vero nescis, res terrestres humanasque ad coelestes divinasque referri earumque formam quandam animis nostris im- primi posse? Hinc fere nominationum et verborum propria et impropria orta est significatio, quarum hanc invenire vel detegere, acris est ingenii. Huius generis exempla, quod singula attinet verba, in Novo Testa- mento plurima habemus, veluti haec: deναόα, diαumνοςνν, 16„, Alie, zlατιεςε, wvεuα, Gοε, vi, dμαεεdeνεινν, Qαοπσοεν, Ʒάωσπ⁊he, Sanrlsoo ν νναιαα τιυνο, αασeνεν, alia. At quo Christus erat ingenii acumine, qua animi sagacitate, qua omnium rerum intelligentia, quum in terris versaretur, omnium magistrorum optime perspexit et acutissime intellexit, quippe qui esset&ν τ τůeνrU 1ᷣ Giμαστt ανυιoν Hebr. I, 3., quas haberent res terrestres humanaeque, quas hominum bestiarumque rationes, cum rebus regni coelorum similitudines, denique quae similitudines non solum in his, sed etiam in plantis, herbis, arboribus, lapidibus, aquis, ceteris omnibus, quibus terrae coelique globi constant, rebus apparerent. Quibus in similitudinibus tum inveniendis tum explorandis omnis parabolici sermonis vis ac natura cernitur; nam- que est parabolae ea potissimmum vis et indoles, ut fabulas ficlas h. e. res non re, sed cogilando factas, vel longiore vel öreviore narraliuncula comprehensas, ila proponat, ut aliqua inde pelluceat imago regni coelorum. Aldue hoc est discrimen, quod inter aανπαάανοmν᷑_K) ανο⁵ια*εέ) intercedit, ut illa de praeteritis,

*) Conf. Pian. H. N. II, 4. 3:„quem 76010* Graeci nomine ornamenti appellavere, eum nos a perfecta absolutaque elegantia mundum“. Cic. in Timaco s. de Universo(vid. Fragment. in Orelliana Ciceronis Opp. edilione Vol. IV. P. II, p. 507): vut hunc hac varietate distinctum bene Graeci ½6³, nos lucentem mundum nominaremus.“ Latinorum aufem vocis mundus origo quaeri solet in mungo, ut mundus ex munclus sit factus. Al aliter rem indicat Doederlinus apud Forcellinum s. v. mundus. Adieclivum mundus denofare purus, tersus, nilidus, lautus, elegans inter omnes conslat, quam ob rem substantivum mundus signiſicat et universifatem rerum et instrumenlum ornalus muliebris. Utrumque a munditia, ut Varro apud For- cellinum s. v. tradit:„munditia autem ad ornatum elegantiamque relfertur“. Nostrum Welt, quod vocabulum a walten imme- rito a nonnullis ducitur, media actale Merklt sonabat; recte derivatur a zairan s. udhren et oll, alt, old, quae particula voca- bulis derivandis inservit ſcf. Her-old, Arn-old, Rein-old], at notio eius non est nota. Cf. Schwenk Wörterbuch der deutschen Sprache. 3. Aufl. Frankf. a. M. 1838. s. v. Welt.

**) NadPον est ex veterum interpretum sententia 5ρρρρ 2‿emνω, ασd νη οοσν Neꝓι&εαμεεοο, olor za⁴νdia, scili- cet vocabuli etymologia est o et oluos id quod„ ³⁶ via, semifa. Iaque zaoowgia signiſicat sermonem, qui usitatam dicendi rationem deserit, quae est adagiorum et proverbiorum ratio. Hoc sensu profani usurpaverunt vocabulum scriplores; loannes vero Apostolus ampliore sensu, ροοQ,0 nolionem stringente, quamvis non tangente.