— 149—
Der 2. Artikel ebenſo, wie zu erſehen aus den Marburger Artikeln und dem Pfälzer Katechismus,(ſo wie hier, wird überall auf Belegſtellen in den reformierten Bekenntnisſchriften hingewieſen).
Auch den dritten, nach demſelben Zeugnis; auch Kaiſer Karl hat ihn gebilligt.„Was aber vor Streit die Ubiquitisten bei dieſem Artikel erregen, gehet die Wort des Artikels nicht ahn, und bleiben dieſelbige vor ſich, wie wohl dieſelbe ubiquitistiſche Lehr aus demſelbigem wohl kann wiederleget werden.“
Im 4. Artikel iſt auch kein Streit, obwohl etliche Friedhäſſige die Reformierten anklagen,„als hetten ſie ein ſolche Lehr, welche mit dieſem Artikel ſtreite, quia gratiam negent extendi ad universum genus hu- manum, sed restringant ad solos electos; meritum Christi faciant particulare et sic fidei funda- mentum labefactent; totam obedientiam Christi justificare negent; opera bona ad salutem ne- cessaria dicant.“
Im 5. Artikel iſt kein Streit.„Halten derowegen vor unnötig abzulehnen die calumnien, die uns alſo aufgemeſſen werden, quod doceamus, vocationem esse immediatam, fidem ex verbis hauriri non posse, non per Evangelium et sacramenta nos servari, sed per unum Jesum Christum; internam vim et efficaciam, qua sanctificamur, non esse ministrorum, nec in ipsorum externo verbo et actionibus inclusum, sed esse spiritus sancti; ministros cum externis elementis non exhibere interna bona; separatum esse ministerium externum ab interno; vocationem Dei aliam esse externam, aliam internam; multos vocari per verbum, quos tamen Deus simpliciter nolit venire.“
Im 6. Artikel iſt nichts ſtreitig. Es ſind Läſterungen, daß einige von uns lehren ſollen,„bona opera esse causam, sine qua non salvationis, esse viam, per quam veniamus ad salutem; bona opera esse necessaria ad salutem; bona opera conservare fidem, gratiam, salutem etc.
Ebenſo im 7. Artikel„nur daß etliche Zankſichtige mit den Haaren herbeiziehen: ex eo quod aliqui nostram ecclesiam dicant constare ex angelis et hominibus; ad Ecclesiam pertinere solos electos et his proprie loquendo institutum esse ministerium Evangelii, reliquos vocatos ad tempus credentes non esse vere membra Ecclesiae, esse quidem in Ecclesia, sed non de Ecclesia; vocationem Dei non esse universalem; solos electos vocari efficaciter et internae et cum animo communicandi(sic!) iis gratiam, multos alios quidem vocari, sed tamen nolle Deum, ut veniant et assentiantur vocationem; ceremoniarum ritum et usum non esse liberum, unde demoliantur imagines, altaria etc.“
Im 8. Artikel iſt nichts Streitiges, auch nicht im 9., wie bewieſen wird.„Itaque floxi pendimus calumnias, quod negemus baptismum non esse necessarium ad salutem; per baptismum offerri gratiam Dei et per eum oblatos Deo recipi in gratiam; doceamus duplicem baptismum, exter- num et internum, geminam aspersionem, externam et internam; analogiam sacramentalem di- camus significationem aut repraesentationem; doceamus non omnibus infantibus prodesse bap- tismum, sed solis electis; negemus réeégenerationem fieri in baptismo; ante baptismum dicamus fidelium liberos esse sanctos; baptismum collatum reprobis non facere eos participes gratiae Christi; in infantes non cadere fidem etc.“
Der 10. Artikel iſt der einzige Streitpunkt, und doch läßt ſich leicht darin eine Einigkeit und Ver⸗ gleichung treffen. Dabei iſt zu achten, daß anfangs der Wortlaut des Artikels die Transſnbſtantiationslehre zu billigen ſchien und daher auch vom Kaiſer angenommen wurde, wie die Apologie ſelbſt in einer ſpäter aus⸗ gelaſſenen Stelle zugibt.„Zu ſorgen iſt auch, weils die Bäpſtiſche wohl wiſſen und ohne das auf die unge⸗ änderte Confession tringen, ſie werden auch ſich underſtehen, die Evangeliſche zu tringen, die transsubstantiation wieder einzuführen; ſo hat denn der Meßgott wieder das imperium.“
Die lateiniſche Form iſt allgemein und unbeſtimmt, ſie kann auf die päbſtliche Transſubſtantiation wie auf die lutheriſche Conſubſtantiation gedeutet werden, aber auch auf die geiſtige Gegenwart. Am leidlichſten iſt die Faſſung der Wittenberger Konkordie, welche die päbſtliche Lehre verwirft und nicht eine leibliche, ſondern nur eine wahrhafte Gegenwart des Leibes Chriſti fordert. So vereinigten ſich Luther und Bucer 1536„ut damnarent tanquam errorem docere, nihil quam panem et vinum in sacra coena dari et accipi, dum illa juxta verbum Domini celebratur; docerent autem veritatem Christi esse, dari et accipi vere in sacra coena verum corpus et verum sanguinem Christi, non unitum naturaliter cum pane nec inclusum in pane localiter, nec in cibum ventris. Auf ſolche Weis vergleichen ſich die Brüder in Polen auf dem synodo zu Sandomir anno 1570.“ Sie glauben substantialem praesentiam Christi non significari duntaxat, sed vere in coena vecsentibus repraesentari, distribui et ex-


