62
Cicero hat den griechischen Begriff, der dem lateinischen apparere entsprach, nicht recht beachtet, nach der Ubersetzung das apparere= sein aufgefaſst und ist so zur Gleichung gekommen: decorum= honestum. Zu seiner Entschuldigung kann man vielleicht sagen, daſs die griechischen Begriffe zalôov und oε und auch die lateinischen honestum und decorum einander viel näher stehen, als die deutschen sittlich gut und geziemend.
Wie steht es nun mit der zweiten Art von Decorum, das dem allgemeinen untergeordnet sein soll? Cicero sagt darüber im§ 96:„Den Teil aber, der der Gattung untergeordnet ist, definiert man so, daſs man das für geziemend ansieht, was insofern mit der Natur im Einklange steht, daſs in ihm ein rechtes Mafs und eine rechte Mischung erscheint, so daſs es eine edle äufsere Erscheinung darbietet.“ Cicero sagt hier nicht„quod consentaneum sit hominis excellentiae,“ auch nicht„hominis naturae,“ sondern einfach"naturae.“ Er gibt uns eine zweite Gegenüberstellung des Decorum generale mit diesem untergeordneten Decorum im§ 107. Dort heiſst es:„Intellegendum etiam est duabus quasi nos a natura indutos esse personis; quarum una communis est ex eo, quod omnes participes sumus rationis praestantiaeque eius, qua antecellimus bestiis, a qua omne honestum decorumque trahitur et ex qua ratio inveniendi officii exquiritur, altera autem, quae proprie singulis est
tributa. Ut enim in corporibus magnae dissimilitudines sunt— alios videmus velocitate ad cursum, alios viribus ad luctandum valere, itemque in formis aliis dignitatem inesse, aliis venustatem— sic in animis existunt maiores etiam varietates.“ Das führt nun Cicero in
einer Anmerkung weitläufiger aus und belegt es durch Beispiele aus der rôömischen und griechischen Geschichte. Dann fährt er fort(§ 110): Admodum autem tenenda sunt sua cuique non vitiosa, sed tamen propria, quo facilius decorum illud, quod quaerimus, retineatur. Er sagt also, jeder müsse seiner ihm eigentümlichen Natur treu bleiben, um das Decorum zu wahren. Noch klarer tritt dieser Gedanke hervor im§ 113. Dort heiſst es:„Quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, eaque moderari nec velle experiri, quam se aliena deceant; id enim maxime quemque decet, quod est cuiusque maxime suum.“ Wenn also Cicero in unserer Definition des zweiten Decorum sagt:„id decorum velint esse, quod ita naturae consentaneum sit, ut.... appareat, so versteht er unter natura neben der communis hominum praestantia, qua antecellimus bestis(§ 107) die jedem einzelnen eigentümliche Natur(suam cuiusque naturam). Aber hiermit ist der Begriff von natura in der zweiten Definition nicht erschöpft. Auch jede Hand- lung soll ihrer Natur gemäfs ausgeführt werden. Im§ 141 heifst es:„In omni autem actione suscipienda tria sunt tenenda, primum ut appetitus rationi pareat,.. deinde ut animadvertatur, quanta illa res sit, quam efficere velimus, ut neve maior neve minor cura et opera suscipiatur, quam causa postulet. Tertium est, ut caveamus, ut ea, quae pertinent
ad liberalem speciem et dignitatem, moderata sint.“ Wie also Horaz(Sat. I. 10 v. 56 ff.) in den Worten:
Quid vetat et nosmet Lucili scripta legentes
Quaerere num illius num rerum dura negarit
Versiculos natura magis factos et euntes zwischen der Natur des Dichters und seines Stoffes einen Unterschied macht, so wird auch hier zwischen natura hominum und natura rerum oder actionum geschieden, und mit
gutem Grunde fehlt in der Definition des untergeordneten Decorum bei natura ein Attribut wie hominis oder humana.


