10
continetur. Hanc se tuus Epicurus omnino ignorare dicit, quam aut qualem esse velint, qui honestate summum bonum metiantur. Si enim ad honestatem omnia referant neque in ea voluptatem dicant inesse, ait eos voce inani sonare(his enim ipsis verbis utitur) neque intellegere nec videre, sub hanc vocem honestatis quae sit subicienda sententia. Ut enim consuetudo loquitur, id solum dicitur honestum, quod est popu- lari fama gloriosum. Quod, inquit, quam- quam voluptatibus quibusdam est saepe iu- cundius, tamen expetitur propter voluptatem.
§ 49. Videsne, quam sit magna dissen- sio? Philosophus nobilis, a quo non solum Graecia et ltalia, sed etiam omnis barbaria commota est, honestum quid sit, si id non sit in voluptate, negat se intellegere, nisi forte illud, quod multitu- dinis rumore laudetur. Ego autem hoc etiam turpe esse saepe iudico et, si quando turpe non sit, tum esse non turpe, cum id a mul- titudine laudetur, quod sit ipsum per se rectum atque laudabile, tamen non ob eam causam illud dici esse honestum, quia laudetur a multis, sed quia tale sit, ut, vel si ignorarent id homines vel siobmutuissent, sua tamen pulchritudine esset specieque laudabile.
Die Ubereinstimmung beider Abschnitte läſst sich nach Hirzel ¹) recht wohl erklären, auch wenn wir die zusammenhängenden Erklärungen, denen beide angehören, auf verschie- dene Verfasser, die eine auf Antiochus von Askalon, die andere auf Panaâtius zurückführen. „Denn da beide,“ sagt er,„»wenn auch in verschiedenem Grade dasselbe Streben hatten, Stoicismus und Platonismus zu vereinigen, so wäre es nicht wunderbar, wenn hin und wieder in ihren Schriften dieselben Gedankenreihen wiedergekehrt wären.“
Nun berechtigt UÜbereinstimmung der Gedanken an sich allerdings noch nicht dazu, denselben Ursprung anzunehmen. Aber hier liegt die Sache doch anders. Die Abnlichkeit der Gedankenfolge und der Darstellung ist zu groſs, als daſs selbst bei völliger Uber- einstimmung der Ansichten zwei Männer unabhängig von einander zu einer so gleichartigen Darstellung kommen konnten. Man vergleiche Z. B. nur den Abschluſs der Abhandlung des vierten Kapitels, Off. I.§ 15 Satz 1: Formam quidem ipsam, Marce fili, et tanquam faciem honesti vides mit dem ersten Satze von Fin. II.§ 48: Habes undique expletam et perfectam, Torquate, tormam honestatis! Auch die Polemik gegen Epikur, die Fin. II.
¹) Untersuchungen zu Ciceros philosophischen Schriften von Rudolph Hirzel. Leipzig 1877. II. S. 648.


