Dieser Gedankengang enthäàlt nichts, was der stoischen Lehre widerspräche, und gibt so wenig wie die Stellung unseres Abschnitts in der Abhandlung Anlafs, ihn Panätius abzusprechen. Nun aber zeigt unser Kapitel eine ganz überraschende Xhnlichkeit mit Fin. II. 45 ff.) Zur bequemen Vergleichung stelle ich beide Stellen neben einander.

Off. I.§ 11.

Principio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet ea, quae nocitura videantur, omniaque, quae sint ad vivendum necessa- ria, anquirat et paret, ut pastum, ut lati- bula, ut alia generis eiusdem. Commune item animantium omnium est coniunctionis adpetitus procreandi causa et cura quaedam eorum, quae procreata sint; sed inter hominem et beluam hoc maxime in- terest, quod haec tantum, quantum sensu movetur, ad id solum, quod adest quodque praesens est, se accommodat pau- lum admodum sentiens praeteritum aut fu- turum; homo autem, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque praegressus et quasi antecessiones non igno- rat, similitudines comparat rebus- que praesentibus adiungit atque adnectit futuras, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias.

§ 12. Eademque natura vi ratio- nis hominem conciliat homini et ad orationis et ad vitae societatem ingeneratque in primis praecipuum quendam amorem in eos, qui pro- creati sunt, impellitque, ut hominum coetus et celebrationes et esse et a se obiri velit ob easque causas studeat parare ea, quae suppeditent ad cultum et ad victum,

Fin. II.§§ 45— 47.

Honestum igitur id intellegimus, quod tale est, ut detracta omni utilitate sine ullis praemiis fructibusve per se ipsum possit iure laudari. Quod quale sit, non tam definitione, qua sum usus, intellegi potest,(quamquam aliquantum potest), quam communi omnium iudicio et optimi cuiusque studiis atque factis, qui permulta ob eam unam cau- sam faciunt, quia decet, quia rectum, quia honestum est, etsi nullum consecuturum emolumentum vident. Homines enim etsi aliis multis, tamen hoc uno plurimum a bestiis differunt, quod rationem habent a natura datam men- temque acrem et vigentem celerrimeque multa simul agitantem et, ut ita dicam, sagacem, quae et causas rerum et consecutiones videat et similitudines transferat et disiuncta coniungat et cum praesentibus futura copulet om- nemque complectatur vitae consequen-

tis statum.

Eademque ratio fecit hominem hominum adpetentem cumque iis natura et sermone et usu congru- entem, ut profectus a caritate do- mesticorum ac suorum serpat lon- gius et se implicet primum civium, deinde omnium mortalium societate, atque, ut ad Archytam scripsit Plato, non sibi se soli natum meminerit, sed

¹) Diese Ahnlichkeit ist den Herausgebern der Bücher über die Pflichten nicht entgangen, aber es hat keiper daraus irgend welche Schlüsse auf die Herkunft unseres Kapitels gezogen. Vgl. die Ausgaben von Beien

Zumpt, Degen-Bonnell, Müller u. a. zu dieser Stelle.