574 ACTIO I. LIBBRORVM CARDANI
portio eadem maior eſt. Suum exemplum non eſt ad propoſitum.
42 Diſerimen inter opinionem Ariſtotelis& noſtram, quod de fine agimus non efficiente: atque hæc humilitas curſu aquæ minuitur. Ita in natura fa- ctum eſt, ut quod neceſſario eſt, neceſſe poteſt, obice retundatur. Velut dentes nec eſſarium erat creſcere, deſeciſſent enim, nec longiores fieri,fuuiſſent enim in- utiles, ideo creſcentes atteruntur. Ariſtoteles autem ponit cauſam efficiẽtem. Pluuij omnes naturaliter ad meridiem feruntur: Pncerè quidam, alij per anfra- ctus, alij præoccupant maris ingreſſum, quod ad me ridiem per ſe poſitum eſt, licet neceſſe ſit partes illius diuerſas cœli plagas reſpicere. Reflectuntur enim ſæ- pe, A montibus& uallibus circumaguntur.
43 MNontes altißimi nullam ad altitudinẽè par- tis terræ, uim habent.
44 Alia eſt ratio totius, alia partis. Si ſolto⸗
tam terram ambiret& mediocriter poſſet eam cale- facere, tota eſſet aridior torrida, quia aliunde auxi- lium non reciperet?ſi minus quam mediocriter dete- rius ob frigus& aquas habitaretur qudàm Fimarchia ratione eadem. At ille non aſſequitur pondus. Auxi-
lium enim minimum ad reſiſtẽdum, ut Veneti dicunt,
plus poteſt quàm ualidißima cauſa quæ adiuuet. Ob hoc natura temperauit corpus noſtrum, non uniuer- ſum effecit temperatun. 3 b 4 Aqua quomodo in imo terræ ſit, declaraui in libris de Rerum uarietate. hic nego,& tamen u- trunq; ueru eſt: Qimmiſta enim manet nec Huitat. Ita- que uaticinatus eſt, quæ aliquando dicturus eſſem, dum exiſtimat recitare quæ dixerim. Quod autẽ ter- ra ſit omnium fundamentum, philoſophi eſt, ideo non laboro. Cum e uerum ſit,& ipſe per fas nefasq́; pro ſi teatur ſe philoſophum tueri. 46 Ego non intẽdo probare, quod falſum eſt, ſcilicet aquam nõ generari ſub terra:generatur enim nec deficit aër qui ſenſim trahitur: ſed ſi generetur, non aſcendit. Qudòd ſcripſerim ibi pro eo. oſtendit ru ſticitatem importunitatemq́; ſuam, cum tam breui fi
ctus per tot negocia editus, ſecundo auctus, tertio ſit
emendatus. Cauit, ne non emendatus prius in publicu pro diret, ut haberet quod carperet. Sic quod nõ ſuc- cuti ab aqua poßit, aſſumit ad oppugnandum quod probare debet.
FEIGVR. V. De aquæ aſcenſu rem non ex- plicat nec cauſam, nam& aliter aqua aſcẽdit: nõ cõ- preſſa, ut in primo libro, quamobrè nec generaliter. Sed uideamus an rectè doceat cauſam aſcenſus aquæ in montibus? Et patet quod nõ, nam etiã ſi mille libras aquæ ſuperimponas, ne uncia quidè altius digito quã ad libellã impulſa aſcẽdet. Sic ille qui prodegit quæ- ciq; habuit Mediolani, deceptus hoc falſo ſuppoſito. Nam ad hoc admiſſo, quis nõ uidet dari motu perpe- tuum, quẽ ille ſperabat. Hoc oſtendit, uiri hunc ſophi ſticis peripateticoi aationibus alioru more inſiſten
tem, nugari contra eos qui experimètise machinis res didicerunt. At aëre iſta fieri poſſunt, ut in Hero- nis ma china declaraui. Ita iſta Ariſtotelici ci ad ex- perimẽta ſe cõſerunt ſeu cu medicis ſeu cum archite- ctis aut mathematicis, aut ueris philoſophis qui certis
principijs inſiſtunt, aut artificib. uani ſemper depre-
henduntur. Eece uides hominem,& iudica: hucuſq; dum per machinas molitus eſt declarationes,& utriſque manifeſte falſus deprehenditur: quam fidem alijs adhibebis?
48 Aſtaboram& Aſtani Mela, Plinius&æ So- linus cum Nilo eoſdem eſſe uolunt. Vnde patet quam calumnioſè agat, cum etiam parum interſit, nam flu- uij oriuntur& occidunt, ut nihil ſit perpetuum. ideo in talibus ſoleo ſequi uulgarem opinionem.
49 Dicit quod ego dico, litus boreale neceſſa- riò eſt.i. quod boreã reſpicit, quàdoquidè ipſemet fa- tetur ortu eſſe ultra tropicũ hyemalẽ. Vbi idẽ putat eſſe tropicũ& circul hyemalẽ, ut diſertè loquatur.
50 Mare nö mittit fontes niſi ſalſos, percolatur tamen aqua prope etiã tribus cubitis quæ dulcis eſt. Nec negaui ex mari oriri flumina, ſed omnia: necnon emergere e terra, ſed nõ poſſe ultra æquilibriũ aſcen dere. Ita uera fateor, dificile eſt cum luctæ imperito luctari. Accipit und rem pro alia fermè ſemper. Quæ redarguit, ne ſomniaui quidẽè: quæ dixi, non attingit. Durum uidetur e id iure ſolum acjuas miſtione dul- ceſcere,& aquas puteorũ Mediolanen ſium, e mari procedere:& tamen humilius eſſe mare Liguſticum fateor. Hinc colligere potes, hos fal ſos peripateticos nihil ſcire, ſed nugari, quandoquidem ipſe nec ullus alius potuit modum inuenire, quo aquæ à fõntibus
& in cacumine montium ſcaturiant,& quomodo dul teſcant, aliæ autem ſalſæ ẽ puteis hauriantur,& ex montibus nulla ſcaturiat ſalſa. Et ita nugantur im pudentißimè. Sed audi modum qui unus eſt& fim- plicißimus,& uide quomodo in dictis noſtris quæ il- le putat adeò inuicem contraria eſſe, nibil penitus ſit diſcors,& quomodo ſub noſtra breuitate plura la- tedt pulcherrima,& qualia ſint, certẽ nunquam à ſæ culis inuenta, ne cogar ut tu propria laudare. Is mo- dus eſt, cum quo omnia experimenta, omnia noſtra uerba concordant. Longiuſculus fui, ut breuitatem & orationis uarietatem, quam tu inconſtantiam ap- pellas, agnoſcas:& quanta ubiq; non ſoltum hoc in uolumine, ſed in uniuerſis noſtris libris comprehen- datur. Et quia ob importunitatem plura dixi quam deceret, breuißimè ſed tamen lucidè rem ipſam doce- bo. Aqua maris uelut in ſbongia ſub terra ubiq; exſus dat, quibuſdam etiam in locis lata uia procedit: atq; tunc ſalſa hauriturẽ puteis, ut ad Salam in agro Pla- centino, cum tamen pluſqudàm 00ooo paſſuum dà ma ri quoquo uerſum diſtet,& tunc nunquam ſponte a- ſcẽdit, unde nullus fons ſalſus ex infinitis Ferme:ſi ſit. neceſſe eſt in decliuiore à mari loco eſſe. Reliqua to- ta aqua quæ exſugitur, neceſſariò percolatur, he⸗ ilt⸗