ACTIO

566 bo uiro criminari quenquam, medico ſeneſcenti iam ac uiro graui ineptẽ conuicia in alium ingerere: ete- nim malo maleé audire quàm dicere, iniuriam pati quam inferre aut reddere: quod quaqua admiratione dignũ ſit ab Ariſtotele in Rhetoricis præcipi, tamen præcipitur. cum puer eſſem audiebam: Contra uerbo ſos noli contendere uerbis. Negat ſe iurgijs acturum, ab iniurijs abſtinere ſe prædicat. Quid prohibet, ne ego illum in ius uocem, atq; de mendacid agam ex le ge. De ætate quoq́;, titulo de interrogationibus non ſemel, ſed pro quacunq; pagina ter ſi comuni noſtro computemus? d uirum egregium,& moribus his illu ſtrem. At Plmium aſinã appellaſti? illud male habet, quod& ipſe purus cum grammaticus eſſet, imo ne

grammaticus quidem, qui tot cenſuris ad linguæ La-

tinæ candorem redigi per tot illuſtres uiros maximis cum laboribis nondum potuerit, de omnibus diſcipli nis ſcribere auſus ſit. Aos ego uiros tamẽ non odi: ſed temeritatem incredibilem in tanto mentis ſtupore, re prehendo: at aſinum ap bellaſtit Galenus hoc tam ſæ⸗ pe facit, ut quaſi jubeat rudem inſcitiam ſic mulctan- dam, imò etiam nomine molaris lapidis. Sed timet(ut uideo) exemplã, uix enime grammaticæ ſcholis pro- greſſus, ubi tot ſcuticæ, erroresq́; grammaticæ contẽ- pta latinitas torquent eum, auſus eſt ſcribere de omni bus,& tamen gloriatur de uirtute ac nobilitate.itaq;

uirtutem(ut uideo) appellat muidere, criminari, male

dicere, conuiciari: nam aliam uirtutem non deprehen qo in eius commentarijs, niſi forſan frigidam quan- dam urbanitatè, cimm etiam uita eius incomperta mi- hi prorſus ſit. At quòd nobilis ſit credere uelim, cum ſit ex deſcendentibus dominorum Patauij V eronæq́;, qui ſibi in principatum aſciuére, è quibus unus Canis sigorius fratrem occidit. Noſtram fumilia, licet con- ſtet iam quingẽtis ſaltẽ annis fuiſſe patriciam, annisq́; ſeptem, atq; inſuper menſibus octo, non tyranide, ſed electione dominata urbi Mediolanèſi, ſeu Cardani ſi- mus, ſeu Caſtellionei(nam eã familiã etiam Pontificẽ maximum Celeſtinum 4, uirum optimũ, ut Platina a- lijc; teſtatur, habuiſſe certum eſt)non tamẽ in nume⸗ ro laudã repono, ſed oneris potius, malimq́; bonus ac præſtans maiorib. perditis atꝗ; humilib. quàm è ſplen dida atq; innocẽti fimilia perditã& degenerẽ. Nam genus& proauos,& quæ nõ fecimus ipſi, uix ea no ſira uoco. Sit itaq; ſtinpe quãtumuis clarus, mihi ſufft ciat Hieronymum eſſe Cardanũ, quanquã non nega- uerim ob nobilitatẽ in honore habit obſeruatümq; etiã ab æmulis fuiſſe. Verum ſcio exiſtimabit ob hæc tam acerba illius maledicta me ſibi iratum eſſe,& eum odio no leui proſequiẽ Sed fallitur maxime, imo eum non paru diligo, primum quod quæ in me dixit potius atrabile affectus, ſeu ob loa ſtudia, ut ipſe fa- tetur, ſeu ob incõmoda atq́; uexationes, quib. nunc æ- mulis omnes eruditionis cultores nimis quã uellemus

affici ſolẽt, quã certo iudicio ac ex uolitate dicta exi

ſtimem. Tum uero& illud plurimũ facit, quod hæc

1. LIBBRORVM CGARDANI

maledicta in me nemo qui nouerit dicta putabit, quo-

niam mihi nõ conueniunt. Eſt etiam Chriſtiani uini

officium amare inimicos ſuos, hoc enim expreſſe Ser uator præcipit. Natura etiã atq; inſtituto ad hoc ma- xime paratus ſum, ut neq́; iraſcar, neq; ab iniuria cõ- mouear. Turpe quoq́; mthi eſſet, qui tam pulchrè in libris de Arcanis æternitatis de non ulciſcenda iniu- ria peroraui, etiam ſi quis magnum malum accepe- rit, nunc ob ſola uerba iraſci ac uelle talionem redde re? Quinimò expertus ſum etid hanc uiam contẽnen di miurias, nec ulciſcendi eſſe utiliorem, atq; ita ple- rung; eſt. Deinde dicam, ut philoſophus ille, non hæc dixiſſet ni uera eſſent, förſan quæ mihi crimina obij- cit uera ſunt?& multo maioratneq́; enim ego uel ille qui nimis magnis affectibus laboramus, ego ↄnavriæ, ipſe eise, ueru diſoernere, ac rectè dijuaicare poſ- ſumus. Ergo alij iudicabunt, quorum ſeutentiæ potius ſtandum arbitror quã iraſci. Deinde ſint omnia hær uana, cur odio habere aut ſuccẽſere illi debeo, qui mi hi tam multiplicem præbuit utilitate? tametſi magna

ex harte noles forſan feceritẽ Sed etſi nolentẽ ex par⸗

te non feciſſe ſcio, non tamen quòd nolens effece- rit ſcire poſſum: quæ uerò incerta ſunt, in meliorem partẽ trahere ingenui hominis eſt. Itaq; audi rem: pri mũ ci oblatus fuit liber, quædã parũ fiuſta mihi eue nerät, quæ quaqqud nullo modo me torſerint, iam din enim nõ cõmoueor hiscertis rationib. aded ut oẽs etiã æmuli mei admirẽtur, fateaturq́; quòd ſcriptis docui melius etiam factis præſtare, nihilo ſecius neq læta- bar. Sed accepto libro,ubi tot nugas, tantam hominis inconſtantiam, tam abſurdas reprehenſioues, tam ſtuu tas interpretationes, tot præter propoſitũ dicta, tan tam barbariem in nouo Cicerone animaduerti, coa- cdus ſum præter omnem conſuetudinem meam ridere effuſißimẽ:neq; enim continere me poteram, adeò ut id cùm aßiduẽ facerem, animaduertiſſemq́; domeſti- cos meos omnes admirari, ne exiſtimarent me inſani- re, anagnoſtas ipſos legere iußi: qui tametſi(ut ego) non adeo riderent, attamen maximè admirabantur, præcipuẽ magnitudinem operis, barbariem& obli- uionem. Inter reliqua ut caput de Dæmonibus lege- rent imperaui, in quo me reprehendit tanquam fabu las narrauerim, deinde ipſe longe plures ex mendaci Græcia omnibus notas, atq́; paterna, longẽ abſurdio- res annectit. Atq; ita totus liber huiuſmodi firind con ſperſus eſt. Quis rogo poßit continere riſum? aut qudm magis opportuns in hoc tẽpore poterat offer⸗ rie Et potero ego hominem hune odiſſe, quem exiſti- mo nectareum mihi poculum obtuliſſerabſit. Deinde me certum quaſt reddidit, quam parũ profecturi ſint poſt obitum meum, qui contra nos ſcribẽt, ſi quando aliqui ſeripturi ſint: quando uir hic qui aded conten- te conſcripſit, quiq́; nouem fermè annos in hoc ope- re conſumpſit aduerſus librum non abſolutum, non emendatum, tam parum profecerit, tam inſelicem exi tum habuerit, cum nunc iani primum abſolutus, de-

nauens