12

et Liguriae partibus populisque sine irruptione Cl. Marcelli, qui Padum transiit, Mediolanum priscam Insubrium urbem diripuit et colonias Cremonam et Placen- tiam deduxit? 25) Quam manca erat de Hispaniae sive Iberiae 26) situ, moribus populisque narratio, priusquam huic Paeninsulae bella intulissent et arma Publ. Cornel. Scipio Junior 27), qui plurimas Hispaniae gentes imperio suo subjecit 210— 206 a. Chr. n.; Cato Major, qui 197 Celtiberorum 28) fines irrupit, eorum- que urbium moenia diripi jussit; Ti. Sempr. Gracchus, qui oppida trecenta Hispa-

perio nostro acsuo quaerens orbem. Praeterea quae legantur digna loca sunt apud eund. Vellej. libr. laud. c. 47, Liv. Epit. CVIII. Sueton. in Vita Caes. c. 25. Eutrop. Libr. VI, c. 24: Britannis Caesar bellum intu- lit, quibus ante eum ne nomen quidem Romanorum cognitum erat. Coll. Dione Cassio XXXIX, 50: 7⁰ʃν Tod ſois es Pjey kal Paeieν 5' εεν EPrεσχ ſ. Optime autem de J. Caesaris in Geo- graphiam meritis ejusque rebus bello gestis locutus est Cicero in Orat. de provinciis Consularibus c. 25: cum acerrimis nationibus et maximis, Germanorum et Helvetiorum, proeliis felicissime decertavit(Caesar): ceteras conterruit, compulit, domuit, imperio Populi Romani parere assuefecit et quas regiones, quasque gentes nullae nobis antea literae, nulla vox, nulla fama notas fecerat, has noster imperator, nosterque exercitus et Populi Romani arma peragrarunt. Coll. c. 12 et pro Marcello§. 4— 5. In ea, quae Caesar meritus est de rebus ad geographiam pertinentibus nondum satis inquisitum est, quamquam omnium optime huc usque id fecerunt Ukertus in I. 1. p. 166 seqq. Au g. Bened. Wilhelmus in libro praestantissimo: Germanien u s. Bewohner u. s. W. Weim. 1825. passim, et Ch. IH. Herzogiits in notis ad editionem suam doctissimam Commentariorum J. Caesaris de B. G. Lipsiae 1825. Non negligenda est tabula geographica Galliae antiquae ad laud. J. Caesaris Commentarios de E. G. descriptae auctore P. Fiedlero. Vesaliae 2826..

25) Fortia Cl. Marcelli facta optime narrarunt Polyb. II, 20— 55 et Plutarchus in Marcello. Bellis his finitis Gallia, ex hoc tempore togatae nomine nota, in provinciae Romanae formam est redacta. De utraque colonia, Placentia et Cremona, agit Polyb. III, 40. coll. Liv Epit. XX.

26) De occidentalibus terrae habitatae partibus prisco fabularum tempore multi dispersi erant rumores, ab Ho- mero, Hesiodo, Cyclicisque decantati poetis. In illis enim collocabatur patria Cimmeriorum, Elysium et insula Circes, quin Maxdocον viαα s. Insulae fortunatae, hujus generis alia. Vid. Ukerti Iberiam in libro I. P. II, Sect. I, p. 229 seqq. Nullo tum communi nomine gaudebat Hispania, nam Iberiae, Hesperiae ultimae(ck. Ilor. Od. I, 56, 4), Lusitaniae nomina, quae usurpari solebant, partes tantummodo designabant. De fabuloso hu- jus Paeninsulae et historico, quod dicunt, tempore uberrime exposuit Ukertus in I. l. Addatur: U. J. H. Becker: Die Eriege der Römer in Hispanien: Erst. Heft: Viriath und die Lusitanier. Altona 1826.

27) Scipio in ultimam Hispaniam adversus Hasdrubalem, Poenorum ducem, pergit. De conditione geogra- phica egit Livius XXVIII, 1 seqq. coll. Hirt. de B. Hisp c. 8. De rebus in Hispania gestis videndi Florus II, 17. Appian. B. Hisp. c. 41. Liv. XXVIII, 1 sedq. coll. XXXIV, 17. XL, 49. Plut. in Vita Catonis. Strab. Libr. III.

28) Flor. II, 17: Cato ille Censorius Celtiberos id est robur Hispaniae aliquot proeliis fregit. Sempr. Grac- chus, pater ille Gracchorum, eosdem C etL urbium eversione multavit. Numerus urbium a nobis laudatus ex Polybio depromtus est. Reliq. libr. XXVI, 4: TIoA1& N 2ſg rguuαοσνς KeNXr SH‿ν varaa, 0 T1H210„ Tęaxxoy. Coll. Strab. III, p. 163 edit. Casaub.(a47 edit. ab Almelov.), qui suo more repugnaus Polybio, eum comice exagitatum esse numerum, turribusque nomina urbium indita dicit. Minimum numerum constituit Liv. XL, 49: centum tria oppida intra paucos dies in deditionem accepit(Gracchus).