3

aeque ac pietatis sensu imbutus. In hac laude fere omnes, qui de eo memoriae prodiderunt, consentiunt. Quae cum ita sint, prae multis erat idoneus ad res sua œtate gestas consignandas ac veri historici more concinnandas; sed tantnm abest, ut res imperatoris ita exposuisset, uti homine vere historico dignum est, ut ex iis maxime consignaret, quae a profanis et civilibus rebus remotae, in Christiana magis fide ejusque assectatoribus adjuvandis, repellendis adversariis versantur, neque has quidem infucatas et sinceras tradiderit. Tanto hinc magis dolendum est Eusebium in tanta idoneorum illius ætatis historicorum penuria facultatibus suis ac copia non ita usum esse, ut res Constantini imperatoris cognoscere cupientibus satisfaceret. Melius quidem iisdem usus est in historia ecclesiastica condenda, cujus parens dicitur, eique homines docti, qui de ea censuram egerunt, ſidem quidem non abrogant, quamquam et haec multis fabellis distincta est. cf. VII. c. 18. VIII. c. 18. Cum ad hoc opus condendum ali scriptores adeundi essent, unde materiam peteret, non oa re contentus fuit, quod materia ex illis fontibus hausta opus concinnaret, sed religiose ad auctores suos provoeat seduloqine monumenta ex iis desumpta historiae suae inserit. Quanquam igitur ſides Eusebii in historia ecclesiastica conspicua ad auctores, quos secutos est revolvitur, tamen ex ratione, qua in ea componenda usus est, concludi potest eum sedulo a falsis tradendis cavisse. Alia autem est ratio vitae Constantini ab eodem conscriptae, nec de hujus fide ex historia eccl. conjecturam facere possumus. Rerum quidem in ea traditarum fides aut scriptoris, ut arbitri, aut aequalium testium locupletum aut monumentorum auctoritate innititur. Haec igitur ita comparata sunt, ut a scriptore, qualem supra cognovimus, nihil nisi vera apte ceoncinnata nobis tradita esse exspectemus. Sed ubi res Con- stantini ab Eusebio expositas ad historiae leges exegerimus, illa spe quam de Eu- sebio, ut Constantini rerum pronuntiatore maxime idoneo, conceperamus, nos desti- tutos esse mox intelligemus. Complures enim causae fuerunt, quae eum impedirent, ne res ab imperatore gestas ita pronuntiaret, uti quispiam ab ejus justitia, aequitate, doctrina, ingenio exspectaverit. Ut voluerit vera tradere, id quod et ejus virtutes modo memoratae non reprobant et ipse diserte profitetur, tamen illius aevi genius talis erat, qui historicoram oculos praestringeret. Partium enim studium ita erat quotidianum, ita animos scriptorum tenebat obstrictos, ut res, quas ab adversis

partibus traditas legimus, omnes aliquo fuco obductae sint, ex quo communi vitio 1*