Kreuzes auf Golgatha entflammte den frommen Eifer der abendländischen Christen, der Gewalt der Ungläubigen das Land der Verheißung und das heilige Grab zu entreifzen. Es steigerte sich im Verlauf mehrerer Jahrhunderte diese Begeisterung, namentlich in Frankreich, immer mächtiger: dort riß sie nicht bloßz den hohen Adel und die Ritterschaft mit sich fort, sondern ergriff auch das im 11. Jahr- hundert durch Bürgerkrieg, Hungersnot, grobse Sterblichkeit und zuletzt durch die Pest das schwerste Elend leidende gemeine Volk ¹).
Deutschland nahm keinen Anteil an dem ersten Kreuzzuge, weil Papst Urban II., der Todfeind Kaiser Heinrichs IV., es war, welcher auf der Kirchenversammlung zu Clermont(1095) zur Errettung des heiligen Landes aufforderte. Deutschland hielt zu dem von dem Kaiser anerkanuten Gegenpapst Clemens III. ²).
Auch König Konrad III. widerstand zuerst in Frankfurt den Mahnungen des heiligen Bernhard, ließ sich aber dennoch in Speier durch die eindringliche Beredsamkeit des beharrlichen Abtes bewegen, sich an die Spitze des zweiten Kreuzzuges zu stellen*).
Durch den ersten Kreuzzug hatten die provengçalischen und nordfranzösischen Ritter vor den deutschen den Ruhm der heldenmütigen, gegen die Ungläubigen bewiesenen Tapferkeit, den Glanz siegreich bestandener Abenteuer voraus; der höfische Ton im geselligen Verkehr hatte sich immer mehr unter ihnen ausgebildet und der konventionelle Begriff der ritterlichen Ehre festgestellt; die Kunstpoesie wurde von ihnen begünstigt, ja zum Teil von ihnen selbst ausgeübt. So erschienen sie auf dem zweiten und dritten Kreuzzug ihren deutschen Kampfgenossen als leuchtende Vorbilder höfischen Lebens.
Der erste Troubadour, welcher den Kreuzzug besang, ist Wilhelm IX., Graf von Poitou und Herzog von Aquitanien(1071— 1127); als Troubadours glänzen unter den Kreuzfahrern Peyrols, Pons de Capdueil, Jaufre Rudel, Prinz von Blaye u. a. Ein gekrönter Trouvère, richtet Richard Löwenher⸗z
¹) Annalista Saxo ad a. 1096.»Francigenis Occidentalibus facile persuaderi poterat sua rura relinquere. Nam Galliias per aliquot annos nunc seditio civilis, nunc fames, nunc mortalitas nimis afflixerat, postremo plaga illa, quae circa Nivalensem S. Gertrudis ecclesiam orta est, usque ad vitae desperationem terruerat: tactus enim quisquam igne invisibili quacumque corporis parte tamdiu sensibili tormento incomparabiliter et inremediabiliter ardebat, quousque vel spiritum cum cruciatu vel cruciatum cum ipso tacto membro amitteret. Testantur hoc nonnulli manibus vel pedibus hac poena truncati. Reliquarum nationum plebes vel personae aliae praeter Apostolicum edictum prophetis quibusdam inter se nuper ortis seu signis coelestibus et revelationibus ad terram se repromissionis vocatas, aliac se quibusdam incommodatibus ad talia vota compulsas fatebantur; magna quippe pars eorum cum conjugibus ac prole totaque re familiari onusti proficiscebantur. 3
²) Annalista Saxo J. c.»Orientalibus autem Francis et Saxonibus, Thuringis quoque Bawariis ac Alamannis haec buccina minime insonuit propter illud schisma quod inter regnum et sacerdotium Alexandri Papae Teutonicos Romanis et Romanos Teutonicis invisos et infestos fecerat. Inde quod idem Teutonicus populus in principio hujus profectionis causam ignorantes per terram suam transeuntes tot legiones equitum, tot turmas peditum, totque catervos ruricolarum fœminarum ac parvulorum quasi inaudita stultitia delirantes, subsannabant, utpote qui pro certis incerta captantes terram nativitatis relinqucrent et terram repromissionis incertam certo discrimine appeterent, renuntiarent facultatibus propriis, inhiarent alienis.-
. ³)»Prius— apud Frankenvoert regem secreto convenerat Vir beatus, admonens ut ipse saluti propriae provideret in tempore misericordiae uberis. Cui cum respondisset nullum sibi hujus militiae inesse propositum: tacuit vir mansuetissimus dicens, non esse parvitatis suae importunius instare regiae majestati. Sic et Spirae cum in sermone publice jam secundo regem, sicut prius, peregrinationis admonuisset ex nomine, die tertia cum Beati Joannis festivitas ageretur, secreto aggressus eum solita mansuetudine, suggerens providendum omnino, ne sic praeteriret eum poenitentia levis, brevis, honorabilis, salutaris, quam ad salvandos peccatores divina pietas excogi- taverat. A quo hoc tandem responsum obtinuit, quod deliberaret secum et consuleret suos, sequenti die super hoc responsurus. Exinde intra missarum solennia, Beati Patris animum coepit spiritus stimulare divinus, ut praeter morem nullo rogante diceret, non oportere sine sermone praeterire diem. Quid multa? locutus est, et in fine sermonis regem, non ut regem, sed ut hominem tota libertate convenit. Proponebat enim futurum judicium, hominem ante tribunal Christi astantem, imperantem Christum et dicentem: o homo quid debui tibi facere et non feci? Ex hoc autem numerans regni culmen, divitias, consilia, virilem animum et corporis robur. His et hujusmodi verbis commovit hominem, ut in medio sermone non sine lacrymis exclamaret:»Agnosco prorsus divina munera gratiae, nec deinceps ipso praestante, ingratus inveniar: paratus sum servire ei, quandoquidem ex parte ejus submoneor.« Dixit, et ecce populus capiens verbum de ore loquentis exclamat in laudem Dei, et resonabat terra in voces eorum. Continuo signatus est rex et vexillum ab altari per manum Patris suscepit, quod ipse in exercitu domini manu propria deportaret. Signatus cum eo nepos ejus Dux PFridericus junior, signati alii principes, quorum non ost numerus.« Philippus Claraevall. in vita S. Bernardi abbatis; miraculorum p. I. cap. 4.(in opp. S. Bernardi ed. stud. et op. D. Jo. Mabillon, vol. VI.).


