4
814 A 4*
serit, eruere conatus sim, nec ab hoc proposito in Sallustio declinabo. Est itaque in eo viro, quod jam loci a nobis citati satis probant, est in co, ubi de hominum factis mo- ribusque judicat, vigens quidam recti pravique sensus,(controversiam autem de ipsius moribus intactum relinquemus, quum de scriptore nobis hic sit agendum non de homi- no*); ceierum quod ad humanarum rerum summum regimen spectat, fortunam super ommia videtur extollere. Sed profecto fortuna, haec sunt eius verba Cat. c. 8, in omni ne dominatur: ea res cunctas ex lubidine magis quam eæ vero celebrat obscuratquc: atque initio cap. 10: Saevire fortuna ac miscere omnia coepit.
Hoc idem et Livius sentire videtur, nam et hic fortunam omnium rerum dominam saope declarat Fortuna, haec legimus libr. XLIV, c. 40, quαe plus consiliis humdnis pol- let. Nequaquam tamen haec ipsa Livii nec adeo Sallustii, quae retulimus, verba jam sine dubio demonstrant, caecam quandam sortem eos putassc omnium moderatricem. Augustiorem mihi saltem de summo et immutabili rerum humanarum regimine rationem proferre videtur Livius I I, c. 42, ubi his utitur verbis: nec rupit tamen fati necesst- tatem humanis consilüs. Melior fortasse et sapicntior fati illa necessitas visa sit illi quam humana consilia. Ceterum prodigiorum innumeris locis, augurum, flaminum, sa- crorum denique librorum atque omnis, qui apud Romanos institutus crat, Deorum cul- tus eo modo semper meminit, ut vera antiquorum Romanorum more haec omnia pro- bare potius quam, ut in Thucydide animadverlimus, increduli animi declarationem aegre reprimere videatur*ε)). Ex horum locorum immensa copia unam tantum Camilli oratio- nem, qua ille religionum reverentia dehortatur Quirites, ne Vejos commigrent, designan- dam lectori putavimus, atque in ea imprimis haec verba: invenielis omnia prospera ebe- nisse sequentibus Deos, adversa aspernantibus.— Quod autem jam supra diximus de ardenti illo et superbo patriae amore, quo omnes Romanorum historici pleni sint et quasi agantur; hujus rei Patavinus annalium auctor vel maximum et praeclarissimum nobis exem- plum praebet. Romanus est, nec quidquam fere nisi Romanus: nusquam obliviscitur tra- dere se posteritati res popult, haud quidem adhuc, ut tunc erant tempora, optimi et sane- tissimi, sed principis tamen terrarum populi. Ceterum aut me amuor Suscepli negotiü fal- lit, haec in prooemio lectorem monet, utt nailla unqunm respublica nec mafor nec San- otigr neo bonis exemplis ditior fuit. L. I. c. 16, Quirinus e coclo delapsus ita alloquitur Julium illum Proculum: abi, niuntin Romanis, coelestes ita velle, ut mec Fomi capuut orbis terrarum sit. Huic igitur a Diis posito fundamenio ut ipsum Romauorum imperium, iia etiam aucioris nostri opus quasi innititur, jamque libro XXI, c. 30 ipsius Hannibalis ore orbis terrarum caput Romam nuncupat. Hacc est mens vere Romaua, qualem et Virgilius optime expressit in illa suo Romano poemate Aen. VI, v. 852:
Tu regere imperio populos Romane memenlo 1
*) Haud tamen temperare mihi possum, quin bene fundata mihi videatur clariss, virorum de moribus hujus auctoris suspicio, necs admodum labefactata TE ielandii aliorumque recentiorum quamvis ingenio- sissimis conalibus. Omnium Hibidinum serbum, qui sic aliorum pitiis irasceretur, quasi invideret, H. Casaubonus eum nominat in praefatione sua ad Polybium,(pag. XLlI. edit. Schweighaeuser,) Eadem fere: J. G. Vossius de historicis latin. I. I, c. 15; haec ostendunt, oitam ejus laudlari a nemine posse. Conf, et eundem de arte historica c. 22 ad fin.
*⁴) I G. Vossius de histor lat. I. I, c. 19: quae sane in gentili laudem magis merentur, cum qualemounque numinis cultum deorore oPorteat Praeferri.