13

rerum coutinuatione secuti, non studio quacsiti esse videantur, ut explicatione supersedeatur omni, neu ullo modo animi ille candor, quo quasi praefulgeat Homerus, obfundatur.

In alis aliorum seriptorum libris, quorum partes non ita inter se cohaereant, si qua nuda offendunt, nec rerum impudicitia levari tollive potest verborum castitate, contextus totus, cujus partem faciunt ii loci, relinquatur, summaque rerum verbis a magistro apte expressa, ad cetera transeatur. Hanc legendi necessitatem Virgilianorum carminum adducunt nonnullae partes, librorum Xenophonteorum multi, eaque sola efficitur, ut et pudori legentium consulatur, neu continuae lectionis fructus amittatur.

Qua in re summo opere observandum est, ut, qui hoc interpretandi munus in se rece- perit, ante quam legere coeperit, certum habeat quid, rebus quae legantur puerorumque legentium moribus diligenter ponderatis, potissimum faciendum sit, ne subito vel imprudenter incidat, vel reliquorum concursu et serie feratur in aliquem locum, cujus ambiguitate quasi incautus opprimatur, ut, sive explicet locum subitum, sive silentio praetereat, utrimque pueris, quorum ea in re acies et judicium acrius esse solet quam opinantur, obesse multum, parum prodesse possit.

Itaque, ut breviter quae adhue dicta sunt colligamus: nec potest fieri, nec prodest, ut quotquot librorum partiumve librorum loci aut rerum levitate aut verborum offensione honestati puerorum repugnent, occultentur aut procul teneantur; imo nihil potius in iis locis damni esse dicimus, quoties caute admissi, apte explicati fuerint ab eo magistro, cui divi- nitus datum sit, ut in omnibus muneris sui periculique partibus, quid optimum factu sit, cernat, et facere possit et velit, praesertim apud discipulos eos, qui, disciplina qua usi fuerint mentibus animisque firmati, ea sint aetatis maturitate, ut eorum vires exerceantur periculis, non frangantur, utque vel ex iis vitiis, quibus periclitentur alii, aliquid addiscant ipsi.

Qua quidem in re plurima, ne dicam omnia, permittenda esse videntur magistri inter- pretantis arbitrio, quum, qui tam multa, quae opus sint, et considerare et providere et audere velit, mediis quasi in rebus esse debeat, nec quae singula singulis locis optime fiant, in universum praecipi possit: verum quod in ceteris muneris hujus partibus esse solet, ut, quamquam optima praecepta praecipientis imperitia et tarditate debilitentur, virtute augeantur debilissima, praccipiatur tamen universe, qua potissimum ratione et forma juventus erudiatur ut, propria boni magistri natura et ratione salva, licentiae et libidini occurratur: idem hoc quoque loco valebit. Itaque fieri potest ut primis quasi lineis, quid hie faciendum sit, praescribatur, etiamsi, quae de multis praecepta fuerint, ea unum in locum prudenter ac modice transferre relinquendum sit praeceptori. Statuere hoe loco, quod ubique valeat, aut in quo consentiant omnes, equidem mihi non sumo; sed digna visa est mihi res quae commemoraretur, ut, dicentibus, quid ea de caussa sentiant, paucis, multi, si non edoceantur, tamen, quid ipsis videatur, proferre adducantur, atque ita judicio doctissimorum virorum consentiente institutionis publicae ea pars illustretur, in qua maxime positam esse scholarum puerorumque salutem omnes consentiunt.

Primum igitur, si quaeritur, qua potissimum ratione veterum scriptorum loci qui offendant in scholis puerorum explicentur, adhibeatur modus. Rara, quantum fieri poterit, esto haec peccandi nocendive occasio, nec usquam talis locus admittendus, nisi ubi nocendi suspicio sit minima, aut maxima spes, quae metueris, ea majori ceterorum virtute et praestantia compensatum iri. Nequaquam autem de industria allati, aut, quod in magistrum puerorum muneris officiique sui memorem vix ceciderit, conquisiti esse videantur loci tales.