3

gendique errore, quantacunque sit magistri doceutis cura et vigilantia, puerorum vitae moribusque nocere possit.

Omnino si, quid legere oporteat pueros, quaerimus, videndum est quantum et temporum et hominum naturae et mores inter se discrepent. IIli, qui essent viri, viris, non pueris faciebant verba; ingenio actatis suae propriaque aequalium sentiendi et agendi ratione imbuti, quidquid animis concipiebant ipsi, aperiebant libere et aperte iis qui, ut nulla naturae fraude, nulla animi mollitia, libidine nulla detorti ac quasi depravati, ita nulla sanctioris vitae officii conscientia incerti et timefacti, male interpretabantur nihil, vel ad pravos animi motus et affectus inflammabantur. Contra, qui hodie docet et erudit magister, discipulos habet pueros, non viros, eosque ejus actatis, quae et ingenio et facto ab antiquitate ilia distet tantum, quantum intercedit temporum locorumque spatii; pueros habet quorum sentiendi cupiendique mollities et teneritas arte, non natura excitata est supra modum, qui, sollieita parentum praeceptorumque fide ab illecebris omuibus, quae puerili verecundiae vel minime obesse possint, custoditi, rerum antiquarum naturam, quam diximus, et conditionem, in pejus acceptam, excusent nec, quominus sequantur, quae a summis antiquitatis illius ingeniis aperte dicta vel etiam commendata esse videantur, recusent. Quam ob rem eligenda sunt caute et modeste, non quae obesse nequeant, sed quae possint prodesse in ea caussa, qua major, delicatior, sanctior reperiri poterit nulla, ut ad christianae doctrinae vitaeque virtutem et sanctitatem juventus nostra erudiatur.

Hanc primam omnium et gravissimam educandi et instituendi legem si secutos esse damus doctissimos Francogalliae sacerdotes et doctores, qui ingenium veterum scriptorum, a christiana doctrina et fide alienum, suspectum habuerunt nuperrime et condemnaverunt; si, quam et judicandi et accusandi habuerint rationem et caussam, comprobamus: improbemus üdem oportet, quo id fecerunt arbitrio et modo; culturae enim animorum fundamenta, quae in tanta rerum temporumque vicissitudine inconcussa steterunt, non solum labefactant sed pervertunt, unaque cum periculis quae inde minitari possunt, tollunt omnem omnibus vir- tutum seminibus beatissimam hereditatem, cujus praesidio et adjumento vel ipsa doctrina Christiana adhuc usa est, ut divinae salutis bona per omnia hominum genera et omnes terrae regiones ad universam posteritatem propaget.

Ac profecto divinae hujus legis vis quantula esset in puerorum animos, et invicta illa ipsius natura qua, in mediis infensae aetatis perturbationibus nata, atrocissime vexata, con- firmabatur, quaque virtus christiana non instantibus solum, sed oppugnantibus hominum umprobitatibus emergebat adeo ac elucebat, ut erroris caligines non sustineret solum, sed vinceret, quantopere desideraretur, si, quae ab antiquarum literarum certamine opposito nasci possent pericula, metueret! lmo vero in certamen descendere audet et vincere, quid- quid sibi obstat, virtus christiana: qui suis confidere nescit viribus, is solus fugit hostem, et ignavia absentiaque quaerit securitatem; sed qui suam in se ipso habet firmitatem et tutelam, adversario is gaudet et victor discedit, et quidquid peccatur altera parte, quidquid desideratur, id lucrum apponit sibi. Pari modo et scholae Christianae excipere ac sustinere possunt, quidquid intulerit Graecorum Romanorumque autiquitas, et alentur etiam in posterum inde animi hominum et corroborabuntur ut, quae ex ea nocere possint, excutiant, admittant quae magna sint et egregia, quaeque, divina Christianae doctrinae luce collustrata, augebuntur et virtute crescent.

Qua in caussa si cos, qui rerum novarum cupidi sunt reique publicae statum perturbare

1-