13
ist in ihnen, wie schon erwähnt, auf die verschiedenste Weise geschrieben. Auch die Art der Unterschrift selbst ist mannigfach variirt. ¹) Die zweite von Willigis unterschriebene Urkunde verdient unsere nähere Aufmerksamkeit. Es ist die in Rom am 14. April 972 ausgestellte mit Goldbuchstaben auf Purpurpergament geschriebene Prachturkunde, ²) worin Otto seiner jungen Ge- mahlin, der griechischen Kaisertochter Theophano am Tage der Vermählung bedeutende Schenkungen
¹) Willigisus(Willicus, Quillissius, Wilgisus) cancellarius vice oder ad vicem Ruotperti(Ruodberti Ratperti) recognovi, notavi, subscripsi, subnotavi; öfter nennt er sich auch statt cancellarius notarius, z. B. in der Urkunde vom 17. September 972(Möser Osnab. Gesch. IV, 27), vom 7. October desselben Jahres(Ha- renberg hist. eccl. Gandersh. 621), ebenso vom 18. Oct.(Mon. Boic. XXVIII, 192), vom 5. Juni 973(Sagitt. I, 163) und vom 27. Juni(Leib. ann. 331, Mon. Boic. XXXI, 219), vom 22. October(Schannat tradit. Fuldens. 241) desselben Jahres. Ein besonderer Unterschied zwischen Cancellarius und notarius scheint hier nicht stattgefunden zu haben. Beides bedeutet wohl hier dasselbe, ähnlich wie wir in den Urkunden für den Erz- kanzler die Namen archicapellanus, archiepiscopus, archicancellarius finden. Ersteres z. B. Höfer Zeitschrift für Archivwissenschaft I, 151, 153, 160, 161, 511, II, 134, 144, 146 und 147; archiepiscopus Höfer I, 523. Mon. Boic. XXVIII, 249, 250 ff., archicancellarius Orig. Guelf. IV, 477 und öfter. Waitz, deutsche Verfassungs- geschichte II, 382 macht für die Merovinger Zeit allerdings einen Unterschied zwischen notarius und can- cellarius, indem der letztere Namen„vielleicht auch auf den Vorsteher des Departements Anwendung fand.“ Walter, deutsche Rechtsgeschichte 257 fasst das Verhältniss auch für die Ottonenzeit so auf:„Den laufenden Kanazleidienst besorgten jedoch die Erzkanzler nicht, sondern dazu diente in Deutschland der Kanaler mit einem Protonotarius und den übrigen Notarien.“
2) Die Urkunde ist erhalten, das Original befindet sich in Wolfenbüttel. Sie ist in Leib. orig. Guelf. IV, 461 im Facsimile mitgetheilt(vrgl. auch Harenb. 84, wo aber die Urkunde zum Theil unrichtig verstan- den ist); der Anfang lautet so: In nomine sancte et individue trinitatis. Otto divina favente clementia im- perator Augustus. Creator et institutor omnium ab aeterno deus quecunque sunt rerum primordialibus initio nascentis mundi in perfecta elegantia editis naturis hominem simul qui cunctis a se creatis praeesset et dominaretur. ad imaginem et similitudinem suam artifex summe bonus concedere voluit. Quem solum ma- nere cum nollet. ut in multiplicem propaginem perpetuo duratura posteritas. ordini angelico ob superbiam imminuto reparando sufficeret. adiutorium coniugale eidem homini costa corpori eius detracta. fabricatus est. duosdue in carne una deinceps esse mirabili providentia ordinavit. lege sanctissima patrem et matrem relin- quendos. et adherendum uxori sue decernens. Ad hoc ipse utriusque testamenti institutor mediator dei et hominum dominus IHC XPC(Jesus Christus) in humana carne adveniens ipse ex immaculato virginis utero tanquam sponsus egressus de thalamo ad coniungendam sibi sponsam aeclesiam. ut ostenderet bonas et sanctas esse nuptias legitima institutione celebratas. seque auctorem esse earum. ad eas venire. et primo maiestatis sue miraculo eas letificare dum aquam vertit in vinum. voluit et significare. Edicto denique proprio a deo factas esse nuptias ostendens. in evangelio dicit. quod deus coniunxit. homo non separet. Apostolica item sententia. honorabile conubium et thorus immaculatus. Pluribus quoque sanctorum librorum firmatur testimoniis ut nup- tialis foederis conexio deo auctore fieri debeat. et ad procreandam subolem mutua et indissolubili dilectione persistat. Unde et ego Otto superno numine imperator augustus u. s. w. Der Schluss heisst dann: Quod ut verius credatur. diligentiusque in tempora futura servetur. manu propria roborari et anuli nostri impressione subter iussimus insigniri.
Signum invictissimorum domni Ottonis magni et pacifici Item signum domni Ottonis perenniter Augustorum Uuilliisus cancellarius ad vicem Ruotperti archicapellani recognovi. Data XVIII Kal. mai. Anno dominice incarnationis DCCCCLXXII. Indictione XV. Imperii sanctissimi genitoris nostri Ottonis XI. nostri vero V. actum rome ad sanctos apostolos feliciter.. Ueber den Aufenthalt in Rom und die Ankunft der Theophano vrgl. Widukind. res gestae Saxonicae III, 74 P. M. G. III, 465. Thietm. chron. II, 9. P. M. G. 748. Ann. Saxo z. J. 972 P. M. G. VI, 624. Ann. Hildesh., Weissemburg. et Lamberti ann. z. J. 972 P. M. G. III, 62 und 63.


