— 2r—
mMrttenbachium, alics. Iurat igitur quaedam excerpta ponere ex Heusdii protreptieo unno superiore Trujecti edito, p. 19. Nam ut per tot annorum decursum in hac versatus Academia sum, virique perpetuo in medliis bonarum ar 4— uarceſee guo- rum ingenia explorare, studiorum cursum persequi, res postea item, hoo cursu peracto, vit amgue atten ere Dubenter sole- bam; hine visus miht sum haud temere cotligere, Quid illi spectaverint fere, quidque egerint potissimum, gui splendent khodie gravissimis muneribus, vel, quod suffieit, digni hoc splendore omnibus censentur. Agam vero, ut sponte intellig ĩtis omnes, de germanis artium doctrinarumque studiosis, non de iis, gui falso hoo nomine diountur, uniceque huc Fuerunt delati, ut vel titulum, nescio quem, vel panem, guod vocant, studiis quaererent. Hos ego numguam eum diseipulis meis eomfudi 7. et Sae⸗ ut rudes huo venerant fere, ita rudes hinc agrestesgue abierunt: de disoipulis agam meis, liberalioris institutionis Juvenibus. De his quidem ego illud animadverti continuo: incubuisse eos naviter in Graecarum Latincrumque studium litterarum, vel, si eas negligentius trackassent, hujus ipsos negligentiae postea poenituisse vehementer. Nam quidgquid dici vere pulcrum et sublime potest, id inest veterum scriptis; guaegue optima sunt habenturque vitae honeste eleganterque degendae praecepta, haec item iisdem illis scriptis continentur. Secundum est hoc- literis conjunxisse historiam fere, gui recte progrederentur. Sed sunt illiberalis ingenii homines, his maximo temporibus nostris, qui scholas professorum, ipsasque adeo academias, offi- einas esse putent, in guibus Theologi, Iureconsulti, Medici, tamquam fabri, artem discant. Isti qude sit litterarum, quae philosophiae, quae item historiae utilitas, ignorant: quaerunt adeo, quid caussae sit, ut his studlis, legis adeo æuctoritate, unum alterumgque annum detineantur juvenes, quo minus continuo et naviter illud discant, cujus factitandi caussa in Aeade- miam venerunt. Id vobis affirmo, eorum, gqui in hao academia per kos guinque et oiginti annos, studiis nostris spretis, suae unice doctrinde operam navarunt, paucos fuisse, gui probabiles facerent in sua doctrina progressus, multos, gui similes evaderent stupidis illis, quos dizi, et impudentibus deelamatoribus, plurimos vero, qui relieta academia sie laterent dein- ceps in obscuro, ae si numguam vixissent: contra, qui lucent hodie in patria nostra et ab optimo gquogque eelebrantur maxime, hos regiam fere inivisse studiorum viam, et, si minorem, quam nune vellent, litteris et philosophiae operam dederint, histo- riae certe dedisse maximam. Sed historiam intelligebant illi non chronologiam, non seriem regum et dynastiarum, non bel- lorum ac certaminum enumerationem: quae ignorare, historiae studiosum dedecet, tenere vero, ad doetrinas tractandas parum prodest: disciplinam intelligebant, quae rerum humanarum omnium, religionum, legum, institutorum, regiminum, et vero artium maximarum et doctrinarum initia, inerementa, wieissitudines complecteretur: eujus guis universae ignarus Plane, quomodo in arte doctrinave qualicungque tractanda rite sit progressurus, fateor me non Perspicere. Idem vir egregie corda- tus edidit a. 1828. Brieven over den Aard en de Strekking van hooger Onderuys; quas epistolas bonae frugis plenissimas in nostrum serinonem peropportune transtulit L. Weydemann.(Cref. 1830.) Dolorem movent legentibus, quae vir doctus et ingeniosus de Belgica litterarum tractandarum ratione scripsit: Die Freiheit des Unterrichts, mit besonderer Rücksicht auf d. Königr. d. Niederl. v. einem wahrheitlieb. Schweizer.(Bonn. 1829.) 1 1 7 1
15) Hujus rei quasi quandam historiam exposui in oratione latina, habita in Gymnasio Ducali Catharineo Brunovi- censi a. 1826. separatim edita a. 1828 et repetita in Seebodii horreo(Archiv. d. Philol. u. Paedag.) T. III. P. 2, a. 1828. P. 55 sqq.
16) Olim fortasse et antiquarum et omnium linguarum studium ad grammaticas quaestiunculas in gymnasiis et nostris et exteris potissimum referebatur; nunc eas, quibus carere non possumus, ita temperamus, ut mens puerorum in vero exquirendo exerceatur et ad omnia vitae munera recte obeunda pracmuniatur. Nam ani in uno alterove genere, quid sit verum et quo modo inveniatur, qua via ab errore caveatur, perspicit, is, quidquid sibi oblatum fuerit, ad easdem leges facile revocabit. Audiendus in hac re MNiemeyerus(Grunds. d. Erz. T. II. p. 728. ed. 8.) In einem wohlüberlegten Plan muss Alles, wenn die Bildung, welche sich jede Schule zum Ziele sctzt, erreicht werden soll, eine Art von innerer Noth- wendigkeit, schon wegen des Zusammenhanges der Lehroljecte(z. B. der römischen mit der griechischen Literatur) haben, am wenigsten aber in einer Gelehrtenschule die Idee aufommen, als uverde Alles nur zum unmittelbaren Gebrauch im Jol- genden Leben erlernt, wobei, was bei weitem wichtiger ist, des Gewinns einer allgemeinen Geistescultur so leicht verges. wird. Et quia homo non solum ad intelligendum, verum etiam ad agendum, natus est, non ingenium modo formame sed mores quoque ac vitam ad omnem virtutem honestatemque partim persuasione ducimus, partim aliis ineitamel des quantum fieri potest, adigimus. Idem Miemeyerus ibid. P. 533. Im Gehorsam und Fleiss liegen die Elemente aller 1-„ den der Schuljugend; von ihnen kann alle Bildung des kindlichen und des jugendlichen Charakters ausgehen. Demcen theils mit jeder anderm Tugend verwandt; und eine Schule ist in dem Grade vollkommen, in welcher ahhang 91 gen tenug, die und unermudtiohe Regsamkeit aller Kräfte ezur Erreichung des vorgesteckten Ziels kerrschender Ton ist. Auch talter. dann das Bild dessen im Kleinen dar, was ein glücklicher Staat im Grossen seyn soll, ist folglich zugleich die an 4 Bildungsanstalt für alle künftige Bürger des Staats iu allen seinen Classen und Ordnungen. a 3 17) Quod quia ego ipse contendo, causa quaerenda est in judicio certo ac stabili, non in qualicunque d d patriae, quae tanta esse solet, ut Ulysses Ithacam illam, in asperrimis saxulis, tanquam nidulum, affixam ant. Sen
omnibus immortalitatis invitamentis. Inprimis autem mostrum hoc gymnasium cavere vult, ne adolescentes grius
5


