Aufsatz 
De oratione, rerum naturae picturaeque imitatrice : p. 1. / Francke
Entstehung
Einzelbild herunterladen

20

fuisse significationem dicerent, quo in numero Hoffmeistorus ²³) usque eo erravit, ut edendi vim subesse vellet. Sed quanta, dii immortales, priscorum hominum edacitas et voracitas, si quidem nihil esse, nihil vivere sumsissent, nisi quod cibum capesseret, si pro:viret, virent cogitassent et dixissent:viriditatem edit, viriditatem edunt! Nec minus a vero aberrant, qui obscuro huic et perplexo verbo co pulativam potestatem affingant, quasi unius ejusdemque enuntiati membra glutine quodam egeant ac non potius omnia uno per- petuoque vocis tenore conjungantur ²*), nec plus vident, qui hoc vocabulum aliud valere- dicant in his: Eg Jeds, aliud in his: 6 ϑεκς ⁴eυαeς edriu. nam hoc verbum, si ullum, semper unum idemque sonat nec significatio verbi mutatur, ubi, quia totum praedicatum explet et efficit, cum accentu efferri oportet. Etenim et est aliquid esse et minus est esse quam esse bonum. Ceterum, ut aperiam quod ipse sentio, cum hominis natura ita comparata sit, ut nec cogitare queat, aliquem vel aliquid esse sine loco, et, quod alicubi esse dicat, id certe esse ponere cogatur, porro cum hominibus illis, qui orationis primordia conformarunt, sensuum natura duce res actionesque cum locis conjunctae et in unum quasi confusae et commixtae viderentur efficitur, censeo, natura duce factum esse, ut quid ubi esset vel ubi quidque esset,- ad rei unitatem indicandam una sola voce repraesentaretur. Quae cum ita sint, quem ortum illarum formarum 149 ι Sνν cet. Beckerus, Herlingius, alii, esse statucrunt, is mihi multo antiquior et pulchrior et magis a natura ipsa profectus esse videtur. ars

Et universam temporum modorumque vim consideranti saepe mihi in mentem venire solent, quae poetarum Britannicorum princeps ille, alia scilicet in re, Hamletum loquentem facit:

To be or mot to be that is the question.

Duo enim sunt rerum genera: unum, quod adest quodque praesens est, alterum, quod non est praesens sed fuit aut erit, aut esse et oriri potest vel fingitur. Atque quum ea, quae non praesto sunt, longius vel altius prospiciantur, et cogitatio humana ex

2²³) Hoffmeister I. c. II. p. 96.Vielleicht könnte man behaupten, daß die Bedeutung leben die ur⸗ ſprüngliche von alat und die vorhandenſein, wohnen, liegen u. ſ. w, aus jener abgeleitet ſei. Man könnte den merkwürdigen Zuſammenhang zwiſchen esse und edere eſſen im Lateiniſchen geltend machen. Man könnte ſich berufen auf die ganz gleichlautenden Formen: es, est, estis, essem, es, esse, er iſt und er ißt. Selbſt das griechiſche 29(oder als Verbum auf 49, 1, 9u¹) ſcheint als der urſprüngliche Stamm dem 4021, Punui, elut, ko zum Grunde zu liegen. Und ebenſo findet in den germaniſchen Mundarten zwiſchen ita, itis, itith(gothiſch) und eſſen, ißt auf der einen, und es, ist, est(iſt, mittelniederländiſch), wie auch zwiſchen dem Engliſchen eat(eſſen) und dem Angelſächſiſchen eart(du biſt) und dem Neuengliſchen art auf der andern Seite ein Zuſammenhang ſtatt. Da nun edo die vollere Form iſt, welche in der Sprachbildung immer die urſprüngliche iſt und dieſe Form auch die körperliche, finnliche Bedeutung hat; ſo muß das ſog. verbum abstractum auf edo, eten, eſſen zurückgeführt werden. Esse heißt urſprünglich Nahrung zu ſich nehmen, eſſen; was aber Nahrung zu ſich nimmt, lebt, daher erhielt esse zunächſt den Begriff leben. Die natürliche, ſinuliche Verrichtung des Eſſens iſt dem rohen Men⸗ ſchen das Merkmal des Lebens. Von dieſem zweiten Inhaltsbegriff leben ward dann esse ausgedehnt auf jedes ſich Befinden, Liegen, Wohnen und von dieſer Bedeutung ging es endlich in die abſtrakte Bedeutung eines bloßen nur gedachten Seins, in die Kopula, über. Man kann dieſer Betrachtungsweiſe, auf welche aufmerkſam ge⸗ macht zu haben mir hier genügt, nicht ganz abhold ſein.

²⁴) Animi causa addo, quae Brossius(de Brosses) in libro suo, c. t.Traité de la formation- chanique des langues, tom. II. pag. 188 dicit:Un tas de mots isolés ne scront non plus une phrase Pour Pauditeur, qu'un tas de pierres toutes taillées ne seroient une maison, si on ne les arrangeoit dans leur ordre, et si on ne les lioit avec du sable et de la chaux.- En caementarius!t