13
consequentibus, quod habet propositionem conjunctamque ei protinus probationem, quale pro Ligario:„Causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque parte, quod probari posset; nune melior ea judicanda est, quam etiam dii adjuverunt;“ habet enim rationem et propo- sitionem, non habet conclusionem. Ita est ille imperfectus syllogismus. Ex pugnantibus vero, quod etiam solum enthymema quidam vocant, fortior multo probatio est. Tale est Ciceronis pro Milone:„Ejus igitur mortis sedetis ultores, cujus vitam si putetis per vos restitui posse, nolitis.“ Quod quidem etiam aliquando multiplicari solet, ut est ab eodem et pro eodem reo factum:„Quem igitur cum omnium gratia noluit, hunc voluit cum ali- quorum querela? quem jure, quem loco, quem tempore, quem impune non est ausus, hunc injuria, iniquo loco, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere? etc. Während in den eben angeführten Worten der Unterſchied zwiſchen Enthymema ex conse- quentibus und ex pugnantibus auseinander geſetzt iſt, ſo wird V, 14, 24 klar gemacht, in welchem Verhältniß beide Arten des Enthymems zum Syllogismus ſtehen: Enthymema ab aliis oratorius syllogismus, ab aliis pars dicitur syllogismi, propterea quod syllogismus utique conclusionem et propositionem habet et per omnes partes efficit, quod proposuit, enthymema tantum intenta intelligi contentum sit. Syllogismus talis:„Solum bonum virtus; nam id demum bonum est, quo nemo male uti potest; virtute nemo male uti potest, bonum est ergo virtus. Enthymema ex consequentibus:„Bonum est virtus, qua nemo male uti potest.“ Et contra:„Non est bonum pecunia; non enim bonum, quo quisque male uti potest; pecunia potest quis male uti; non igitur bonum est pecunia.“ Enthymema ex pug- nuntibus:„An bonum est pecunia, qua quisque male uti potest?“
Es iſt ſchon oben bemerkt, daß das Enthymem nichts Anderes iſt, als ein verkürzter oder unvollſtändiger Schluß, in dem entweder eine der Prämiſſen oder der Schlußſatz weggelaſſen iſt. Ein Enthymem z. B. wäre folgender Gedanke:„Die Alterthumsſtudien haben zweimal auf das wiſſenſchaftliche Leben umgeſtaltend eingewirkt, das erſte Mal im 15. und 16. Jahr⸗ hundert, das zweite Mal am Ende des achtzehnten. Nun iſt es klar, daß, wenn eine Wiſſen⸗ ſchaft auf das, was außer ihr liegt, von bedeutendem Einfluß iſt, ſie eine innere Kraft beſitzen muß, die ſolche Wirkungen hervorzubringen im Stande iſt.“ Noch einfacher läßt ſich ein Enthymem dadurch bilden, daß man zu irgend einem Gedanken einen zweiten als Grund oder Folge hinzufügt, z. B.„die Wahrheitsliebe iſt lobenswerth, denn ſie iſt eine Tugend“, oder: „die Wahrheitsliebe iſt eine Tugend, folglich iſt ſie lobenswerth.“ Der Grund, weßhalb man ſolche verkürzte Schlüſſe dem vollſtändigen Syllogismus vorzieht, iſt klar. Abgeſehen davon, daß eine Prämiſſe, die als bekannt vorausgeſetzt werden kann, ſowie ein Schlußſatz, der ſich von ſelbſt ergibt, nicht ausgeſprochen zu werden braucht, würde die ſtrenge Form des regel⸗ rechten Syllogismus auf das Gefühl des Zuhörers einen unangenehmen Eindruck machen und dadurch dem Zweck des Redenden eher entgegenwirken, als förderlich ſein.
Indem wir einige Enthymeme anführen, beginnen wir mit denjenigen, in welchen an eine der beiden Prämiſſen der Schlußſatz durch eine Concluſivpartikel angeknüpt iſt. Xen. Mem. II, 6, 2: Ti„⁴ο εα, 0148 damπιασά‚ ⁶ς e ¹ꝛ αᷣτ⁴eοσeσ⁷ oεν, d11 del νν mπιαπαο derι ναι ³νσαἀεονν ε⁵μέν νιυ⁷ Fꝗ⁸⁷νυσηιται e⁶εονσ, 2αυτν 14mGσ⁵⁴νμ dε 16ν 1ν dε⁶οσννα εαάοσε, 03 doxs? ι ewαά‿ οτο τάᷣeνν idος&uα ITνν Sq— Odνο ν αoeν a 10 τα ˖ĩ Aqexrεον ⁵έιμιοι, ε—. Piato Crito 49:) απηντ⁶ςσ εέάι‿ορν οετςσ εꝓν˙ιι, dοσ re dνεo „guy; ere qœœσꝛν oi πο s 1ε⁷, val elre det ²εαeς ετε εννde alenεεοα—πἀoο—νενν dr& 7 παεενα, d⁴αιρςοςστ⁶¶mmνυε ⁴αιμφα*ν τ àας‿ιυπαννιι τα εαν να αςeνeν ruyxdνει Ʒν


