13

per illud tempus succrescerent, alii ex aliis comtinenter quasi propagarentur. Discipulorum ejus multi magnam de literis excolendis meriti sunt laudem, in quorum numero imprimis hi sunt referendi: Walafridus Strabo, prius monachus, deinde abbas Augiensis, qui per totam aetatem mediam praecipue propter„Glossas ordinarias“ vel breves sacrorum librorum interpretationes, quarum maximam quidem partem ex Hrabani commentarüis excerpsit, eximia laude celebrabatur; Servatus Lupus, postea abbas Ferrariensis, qui singulari studio veteres complectebatur seriptores, et quum anno 844 Germaniam reliquisset, cum HHrabano, quem„eximium suum praeceptorem“ appellat, et Einhardo perpetuam habebat commercium; Otfridum, monachum Weissenburgensem in historia germaniearum summum obtinere locum, jam vidimus; Rudolfus, quem compluries commemoravimus, inter alia de reliquiis sanctorum Hrabano abbate Fuldam translatis librum conscripsit, qui saope false Vita Hrabani inscribebatur; Liutbertus, qui cum colonia in monasterium Hirsaugiense recens conditum missus ea, quae ab Hrabano didicerat, propagare studuit; Probus, s. Albani monachus Mogontinus, qui antea in schola Fuldensi, ut vidimus, grammatica docuit; Ruthardus, qui scholam Hirsaugiensem complures annos eximie rexit, alii, per quos literarum studia in patria nostra maximeque media in Germania excitata sunt et roborata, ut qualis schola Sangallensis Germaniae superiori, Corbejensis septentrionali, talis Fuldensis esset mediae.

Inter eas res, quae scholae studiisque afferunt inerementum, primo quasi loco omnibus ponendi sunt libri. Quare monachi praeceptum s. Benedicti sequentes ab initio in iis com- parandis describendisque magnam collocabant industriam. Quantopere vero Hrabanus bibliothecam, quam Fuldenses armarium suum vocitabant, auxerit ex Libri mortuorum fratrum verbis vidimus:„Fecit et bibliothecam, quam tanta librorum multitudine ditavit, ut vix dinumerari queant;“(¹) et ille ipse in carmine ad Gerhohum bibliothecarium scripto dicit:

Dicere quid possum de magna laude librorum, Quos sub clave tenes, frater amate, tuo?

Quidquid ab arce deus coeli direxit in orbem Scripturae sacrae per pia verba viris,

Illic invenies, quidquid sapientia mundi Protulit in medium temporibus variis.

Quo studio literas, eodem coluit artes. Hoc enim consilio praecepit, ut pars fundorum, quorum fructus erat abbatis, ad templa exornanda aliaque artificia facienda adhiberetur. Novum templum, quod Eigilus imperfectum reliquerat, perfecit varieque exornavit; singularem autem diligentiam ad arcas, quibus reliquiae sanctorum corporum ineluderentur, contulit fabricandas; auro enim, argento lapidibusque pretiosis eas decoravit ipseque versibus, quorum literae auro erant caelatae, exornavit. Tunc Isanbertus monachus sculptor, Rudolfus, Can- didus, Hatto pictores celebrabantur. Quum vero Hatto inter pingendum negligere videretur literas, abbas eum cohortatus est his versibus:

Nam pictura tibi cum omni sit gratior arte,

Scribendi ingrato non spernas, posco, laborem, Psallendi nisum, studium curamque legendi,

Plus quia gramma valet, quam vana in imagine forma.

Inter haec literarum artiumque studia pauperibus non omittebat opem ferre. Ut alia omittam, edixit, ut. si quis fratrum moreretur, ejus pars cibi ac potionis non diminuta continuos per triginta dies„pro animae defuncti salute“ inopibus distribueretur.