Aufsatz 
Studien und Kritiken zur lateinischen Syntax : 1. Teil
Entstehung
Einzelbild herunterladen

42

alio animo aut denique non ab ipso dictum fuisset, quod posset inter ridicula numerari; 6, 5, 7 at si nihil esset erratum, melioris in poslerum spei non erat ratio; 8. 3, 19 quod si fuisset porco, vile erat. Tacitus hat immerhin acht derartige Stellen: hist. 3, 26 incipere obpugnationem fesso per diem noctemgue exercitu arduum et nullo iuwta praesidio anceps: sin Bedriacum redirent, intolerandus tam longi itineris labor, et victoria ad inritum revolvebatur; 3, 55 tot milia armatorum lecta eguis virisque, si dauæ alius foret, inferendo quoque bello satis pollebant; 4, 6 nam si caderet Marcellus, agmen reorum sternebatur; ann. 2, 45 quibus additis praepollebat, ni Inguiomerus eum manu clientium ad Maroboduum perfugisset; 4, 30 ibaturque in eam sententiam, ni durius contraque morem suum palam pro accusatoribus Caesar inritas leges, rem publicam in praecipiti conquestus esset; 3, 13 ambitiose avareque habitam Hispaniam; gquod neque convictum noxae reo, si recentia purgaret, negue defensum absolultioni erat, si teneretur maioribus flagitiis; 13, 39 quce sSi amnem Araxen, qui moenia adluit, ponte transgrederentur, sub ictum dabantur; 6, 3 summum supplicium decernebatur, ni professus indicium foret. Aus späteren Autoren kenne ich noch Treb. Poll. Trig. Tyr. 10, 15 ut appareat, senem imperatorem in diligendis rei publicae ducibus talem fuisse, qualem Romana felicilas, si continuari fataliter potuisset, sub bono principe requirebat; Paneg. p. 189, 10 plus adhuc praestare cupiebas, si ausi fuissemus ewposcere; Ammian. 30, 5, 10 quam(praefec- kuram) si adeptus rexisset, prae his quae erat ausurus, administratio Probi ferebatur in caelum.

Was die Satzstellung in diesen beiden Typen der Be- dingungsperiode bei Tacitus anlangt, so fällt auf, dass bei dem rhetorischen Typus der bedingende Satz meist voraufgeht, während er bei dem kombinatorischen Typus meist auch bei Cicero und Livius nachfolgt. Wie leicht übrigens beide Typen durcheinandergeworfen werden können, zeigt ein Vergleich von Tac. ann. 4, 30 u. 13, 2, wo beidemale das Verbum ibatur im Hauptsatze steht. Ann. 4, 30 aber ist die Handlung des Gehens noch nicht in der Entwicklung begriffen, sie soll erst noch eintreten und ist nur rhetorisch als solche dargestellt;