14
—
heißt ſie: Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum et parte quadam ex Rheno recepta, quae oppellatur Vahalis insulamque efficit Batavorum, in Oceanum influit; neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Da ſich die beiden Angaben in Betreff der Maasmündung geradezu widerſprechen, haben die neuern Herausgeber die verſchiedenſten Conjecturen gemacht und auf alle mögliche Weiſe die 80 röm. Meilen herausrechnen wollen. Selbſt alle dieſe Rechnungen zugegeben, bleibt das longius vollſtändig unerklärbar. Ohne auf dieſe Conjecturen einzeln einzugehen, möchte ich vorſchlagen: Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, neque longius ab Oceano m. P. 80 in Rbenum influit, d. h. ſie iſt ein ſehr großer Nebenfluß des Rheins. Die Worte: et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vahalis insulamque efficit Bata- vorum in Oceanum influit ſind eine Berichtigung der wenigſtens für jetzt falſchen Angabe Cäſars. Denn Cäſar ſagt noch in demſelben Capitel von der Rheinmündung: Rhenus, ubi Oceano appropinquat, in plures diffluit partes multis ingentibusque insulis effeotis, quarum pars magna a feris barbarisque nationibus incolitur.....„multisque capitibus in Oceanum influit. Wenn er die Bataverinſel in dieſem Capitel hätte erwähnen wollen, ſo hätte er ſie doch hier, und nicht bei der Maas erwähnen müſſen, zumal da er hier von der Inſelbildung ſpricht. Cäſar er⸗ wähnt 1V, 15 den Zuſammenfluß von Rhein und Maas; um dieſe falſche Angabe zu berichtigen, will man jetzt ſtatt Maas Moſel ſetzen, geſchichtlich ohne hinreichenden Grund. Ferner erfolgt die nächſte Erwähnung der Bataverinſel erſt bei Dio 54, 32 für das Jahr 12 v. Chr. Hinreichend ſichern Beweis aber, daß Cäſar hier keine Bataver gekannt hat, liefert uns Strabo IV, 3, 4, der hier den Cäſar und Livius ſorgfältig benutzt hat. Als Rheinanwohner nennt er hier hinter den Helvetiern die Sequaner und Mediomatricer, die nur hier und Cäſar l. c. vorkommen, und die Triboccer (aber nicht die Nemeter und Vangionen, gerade wie bei Cäſar); hinter dieſen die Trevirer, dann die von Agrippa hinübergeſetzten Ubier, endlich die Menapier zu beiden Seiten des Fluſſes in der Nähe der Mündung, und bei dieſen haben ſich niedergelaſſen germaniſche Si⸗ gambern. Von den ſchon zu Auguſtus Zeit den Römern ſo bekannt gewordenen Batavern ogl. Dio 55, 24 finden wir hier keine Spur; wären ſie ſchon bei Cäſar genannt, würde Strabo hier nicht germaniſche Sigambern nennen. Auch aus Verſehen hat Strabo die Bataver nicht vergeſſen; dafür bürgt der Wortlaut der ganzen Stelle, die eine ſorgfältige Benutzung des Livius(2) und Cäſar vorausſetzt. Wegen der Wichtigkeit derſelben möge ſie wörtlich folgen: Merd de ods Elouyrrious Iyxoανοε να MEdνιμσασ ο τάωπισσι ⁶ Pijroy, ν 0l 7doνιιαι έοαμιαιανι⁴eν εινοο ιμέ⁵αασιιισνιν ε‿ Ins olxeiag Toisονoc... Aε.r⁴ de z0ςᷣ Me- 9⁴⁹λόχααοι⁸⁶⁸‿να Tυενένρσναο μάαααασνοσιι ιν Pyvor TO*¹ουι⁵οι, 2α 0iς ιαπαιασι Ʒ Sei νιιαά m⁴e⁹ ³ι ενλιαοων ☛—ʒp⏓envi 10„ Oοσασσινꝓοιννιιυꝙ—των TOαάηυιάιπνᷣ α εεηαμον. 4α ηꝙàοσ⁸ 6rον ε*ρσισ QO̅Kα ευιτοον ⁹υετςινιον, ois drαeνέά dyinnas erovrag els 11 bντeς r0n Ppxouv. T0νοαιοοι d υνεᷣνεες Nοννιο, να τοντο εονμαάα̈ενπινςεε*σαννοο. zeAeurlor da Merd,⸗πμοι—αmνσιονõ τ⁴αμe ετιονς 6q Lxα⁴eτεοια τν—πτοεαιαυαασ‿ v.‿τπννεέε dQ¶α dουαα our dnis didd uurne s„³ dεέυν ⁴μμυς uœτ⁴ τμοωιιοσς*ν⁴οσυννια Souναέμναρᷣοw Teoειαανο. 1⁴ιφς mημέοειναα ¹i Coruες ταα oG⁸ι Sνενο r00G οοεινμνμςν ννοοο εόοιμαά „Od να dυν⁴αναα να αμινεε dεαροre 0 d³2ουν„ † eν ol&Sε2ονο&νμνιην œτπιρσνέ☛ ν elg ar*τςσ 1+rνoν bi.
Strabo hat ſein Werk im Jahre 20 n. Chr. vollendet; er hat viel Zeit auf daſſelbe verwandt, und deshalb fallen ſeine Nachrichten auch in verſchiedene Zeiten. Dieſe Stelle iſt wahrſcheinlich aus Livius ſorgfältig zuſammengeſtellt, der ja ſein Werk bis zum Tode des Druſus 9 v. Chr. geführt hat, und paßt für das Jahr 16— 15 v. Chr. Dieſes ſieht


