18
Oedipus zu sein, um einen für ein Lehrgedicht befriedigenden Sinn in dieser Stelle zu finden. Es ist nur leider noch keiner der Ausleger auf den Gedanken gekommen, dass Manilius hier von den bekannten dreierlei Sphären spricht, Sphaera recta, parallela und obliqua. Schon sein Vorgänger Geminus erklärt das Wesen derselben deutlich und gründlich, wiewohl er sie noch nicht mit den jetzt üblichen Namen belegt, die erst späteren Ursprungs zu sein scheinen. Denn selbst Achilles Tatius(Isagoge in Phaenomena cap. 35. pag. 159 bei Petav. Uranolog.), so genau er die drei Arten der Sphäre beschreibt, gibt doch keine Namen dafür. Geminus sagt nämlich(Elem. astronomiae cap. 4. pag. 17. E. und pag. 18. A. B. C. bei Petav. I. c.):
Ilégas de ori riς μ́aοςa dοιμον εαιμεν, ν z 6 HAsv νοο ααάηπαι μοωιν Vivs rai, ò Aατιαιs νmυμοσ τν τον εςονανσ eτένιρνέεμι dενειν α εασρσρε adτρσ ααάη&mπ 7( r ι O T05 6G,οο, al 5 4dr ε△ LaBdνεμι τισαισF⁴οσνμμυασ, οσστςα τονς r9si XOUVS, T5ν AOετιαιν Hαν τν σνφεοσνν aν τνν dgiovra Thr abrh Täir K* ϑει Xaudvstv.
IIdXtv d To τπ[ρν μεμαν μρον ◻μμον εμοοι⁵σσιέ ο εμενσυαοωο-επιεαιιυιτεςεσοωι*σπιυνσναα, 01 d Aguτιαι mμκιαμοι εαϑἀͥeeoᷣooοvsst τπιας εςσατ ꝛ⁷ς τπ μεσφμαν μν as εεννν, adry de orv h XsOε d́xd direy, bu e ee röot er 70d 6010vTOoS NYivοvrat, ol ds agnrino! KOXXOI K.ς6 νοι Ʒένυαιιοο νυσνα——
EIol* ε OlK«εiςᷣ εν τjs vijs, dy rοοσ μρν οαμmσμ, 5? 1H 6 389 ο6 9 ο⁸ aönXOS 5OdrτεαταQJ1᷑° dgicovroοs lα ν Gàρνμπτι μνααμ̈οο ναινᷣ+advνi osu- réa dò ¹αις ⁴ϑ X¾εντQπνένυ drdo 0ν τπονν ομέτS d νν αmσαι, dreg 8 εισν 3ꝓττοοσσσςεν εiοσmφααmφνεκν, æ mπρροοαeνσοεοιοσπμνέμνν d́mrται τν σmφQφανεοσσu.
Tandem est locus quidam versus septentrionem situs, in quo polus fit verticalis, arcticus vero circulus horizontis locum occupat eique congruit secundum mundi conversionem et eandem magnitudinem accipit cum aequinoctiali, ita ut tres circuli, arcticus, aequinoctialis et horizon eundem situm et positum accipiant.
Rursus is, qui a nobis versus meridiem habitant, poli fiunt humiliores, arctici vero circuli minores. Et tandem regio est quaedam a nobis versus meridiem sita: ea est, quae dicitur esse sub aequinoctiali, in qua poli in horizonte constituuntur, arctici vero circuli prorsus sunt sublati.——
Sunt autem in terra habitationes, quarum prima est, in qua aestivus tropicus circulus attingit horizontem, et situm arctici circuli accipit. Secunda est habitatio, quae dicitur esse sub polo. Tertia est habitatio, de qua paulo ante diximus, quae dicitur esse sub aequinoctiali.
Was demnach Manilius in jenen beiden Versen vorträgt, ist nichts neues, sondern ge- hörte damals bereits der Wissenschaft an. Aber die Kürze seines Ausdruckes hat der Klarheit geschadet, und wir müssen bedenken, dass er als Dichter spricht, dass seine Worte und Bilder zwar über die Sache selbst keinen Zweifel lassen; dass sie indessen, wenn man das Versmass auflöst, sich noch nicht alsobald in geharnischte Definitionen der Wissenschaft verwandeln.


