— 332—

Ut autem haec ultima, quid et quale et quantum sit, recte dijudicemus, primum con- siderandum est, utrum controversia in scriplo an in non scriplo sit, genus legale(ν) et rationale(Xo*αιαα) ½). Quodsi in scriplo controversia est, considerandae sunt quaestio- nes legales scripti et roluntalis, raliocinativi, ambigui, et legum contrariarum. Sin in non scriplo, ita v. c. defendimus ²), ut primum ipsum factum, quod objicitur, dicamus hone- stum esse(uaνν àνixν Qiν, pars juridicialis absolοa). Aiterum genus est, in quo factum per se non probandum assumtis extrinsecus auxiliis tuemur(zaτν dντινεασνπ, pars as- sumfina). In quo genere fortissimum est ãvτπέ̈νπσαα νάμα s. accusatio ejus, qui vindicatur, si crimen causa facti tuemur: occisus est, sed latro; secuudum Av Tiαᷣτεαας s. compa- rativum, illa defensio, si pejus aliquid futurum sit, ad quod Theodorci τ αε& ‿αιον rο ri adhibebant; fertium aerdoradts, remotio, ubi culpa aut in rem aut in hominem delegatur. Ab hac autem juridicialis partis constitutione bene distinguenda est&vτπυιασασησm⁄ Jogia, mutua s. concertativa accusatio, ubi factum esse convenit, sed duo invicem obji- ciunt; quod in foro fieri non posse rhetores recte animadverterunt. Apollodorus adeo &vrιααραοiav duas esse controversias dixit²); et sunt revera, Quinctilianus inquit, se- cundum forense jus duae lites. Quartum denique σααννν̈μμ s. concessio vel ignorantiae vel necessitatis et deprecatio s. ροπαρααιιασιmς.

Praeterea autem constitutione causae reperta Apollodorus pariter atque Hermagoras subtilem illam doctrinam de ratione, Judicalione et firmamenlo s. continente ¹) addidisse videtur, quorum discrimina, diligentia nimium sollicita composita, rhetores plerumque hoc exemplo illustraut 5):„Orestes matrem occidit, hoc constat; dicit, se juste fecisse; slales erit qualilalis; quaeslio(Ciτφναᷣ) an juste fecerit; ratio quod Clytaemnestra maritum suum, patrem Orestis, occidit, hoc airtov dicitur. Korνι‿εμνενον autem, judicalio: an oportuerit vel nocentem matrem a filio occidi. uréxov autem, conlinens, firmamentum, quibusdam id videtur esse, post quod nihil quaeritur, quibusdam id, quod ad judicationem firmissimum affertur.“ Aliam viam auctor ad Herenn. ingressus est, qui de ratione quidem cum Cice-

rone et Quinctiliano consentit, firmamentum autem inter rationem et judicationem inter-

pomt, et id appellat, quod continet accusationem, quod affertur coutra rationem defen- sionis. Ex ralione defensionis et ex firmamen!o accusationis demum Judici quaeslio(2⁵ „01ν6& νον) nascitur.

Hacc est illa affectata subtilitas in nominibus rerum conspicua, quo vitio quum mul- tos, maxime Hermagoram, laborasse audiamus, Apollodorum et Theodorum quoque ejaus-

1) Quinct. III. 5. 4. Quinct. VII. 4. 4 sqq. 3) Quinct. VII 2. 20. 4) Cf. Auct. ad Herenn. I. 16. Cic. de inv. I. 13. 14. Top. c. 25. Partt. orr. c. 29. Quinct. III.

11. 1 sqd. 5) Cf Quinct. III. 11. 4, qui Ciceronem in lib. de inv. I 13. 14 sequitur.