6
ascensus MCC passus aberat.— ib. 45, 10 und 50, 1: alio ascensu, VIII, 14, 3 u. a.— So: despectus, Aussicht nach der Tiefe: b. g. II, 29: Oppidum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes despectusque habebat. In gleichem Sinne VII, 80, 2. 79, 3. III,
14, 9.— Descensus, der Abstieg, abwärts führender Weg, b. g. VIII, 40: tormentis etiam contra facillimos descensus collocatis.— Dejectus, die gesenkte Lage, Niederung, b. g. II, 22: ut loci natura dejectusque collis et necessitas temporis postulabat.— II, 8, 3:
collis ex utraque parte lateris dejectus habebat. Auch Stellen aus den Büchern de bello alexandrino, africano und hispaniensi dürfen benutzt werden, da ihnen wohl die schrift- lichen Aufzeichnungen Cäsars selbst zu Grunde liegen. So finden sich prospectus b. alex. 15; accessus b. afr. 5, alex. 26, aditus u. a.
Wir glauben nicht, dass nach unserer Erklärung noch irgend welche Dunkelheit in diesen Worten Cäsars zurückbleibt und führen zum Schlusse nur noch eine Stelle aus dem 8. Buche an, welche mit der unsrigen soviel Aehnlichkeit hat, dass man ahnt, Cäsar müsse auch VII, 19 etwas der Art gesagt haben, nur dass noch niemand versucht hat, es in dem Worte saltus selbst zu suchen. Es heisst nämlich VIII, 13: Non intermittunt interim quotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada kransitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar transduxerat Rhenum, ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti: perterriti non solum ii, qui aut comminus opprimebantur, aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt nec prius finem fugae fecerunt, saepe amissis superioribus locis, quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent.
Cäsar führt dort Krieg gegen die Bellovaker, von denen es Kap. 7, 3 heisst: A quibus (captivis) quum quaereret Caesar, inveniebat: Bellovacos omnes, qui arma ferre possent, in unum locum convenisse; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse.— Cäsar schlug nun(Kap. 9) sein Lager dem feindlichen gegenüber so auf, dass ein schmales Thal zwischen beiden Parteien lag; und von dem darauf beginnenden Kampfe wird Kap. 10, 2 gesagt: Interim crebro paucis utrimque procurrentibus, inter bina castra palude interjecta, contendebatur; quam tamen paladen nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque kransibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem kransgressi nostros longius submovebant. Dieser Sumpf hatte also wohl ziemlich viele und bequeme Uebergangs- stellen. Kap. 11, 1 heisst es dann weiter: Caesar quum animadverteret, hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa, nec locum munitionibus claudi nisi a majore exercitu posse: literas ad Trebonium mittit etc. Sumpf und Hügel waren also hier ausgedehnter, als an dem VII, 19 beschriebenen Platze. Dann folgen die oben Kap. 13, 1 angegebenen Kämpfe.


