15

Telluris theoria sacra; lib. II, c. 7, p. 117 seqq.— Similia traduntur in Mani- chaeorum fabula, in qua uirnp züs soůs commemoratur. Conf. Neander in appendice, quae ,, Vergleichung der valentinianischen Lehre mit verwandten orientalischen Systemen“« inscripta est, p. 222 seqq.— Doctrina Ophitica de quatuor elementis ex geneseos loco I, 2 exsculpta videtur. Habes ibi quatuor illa, chaos, tenebras, abyssum, aquas. Nam quanquam interpretes antiquiores in vertendis verbis m»nn dissen- tiant;(Alexandrini interpretantur: ³οαασ ο νoͥdw dααςνεᷣναα το⁸ς; Aquila: 26ν☛̈ εό 05v; Theodotion: zeεꝓτ να εειν Symmachus: 4ν εαά ⁴‿μιαάσραεο Onkelosus: Ke K.Ix— tamen a recentioribus recte notatum est, intelligenda esse illa de chao. Conf. Clericus in Comment. ad. h. l. Rosenmülleri Scholia in Pentat. 1. p. 65 ed. III. Gesenius in lexic. mai. sub voc. p. 836 et 1197. Male dicit Neander p. 231: Lauter im Grunde dasselbe bezeichnende Namen.„De aquis nulla ambiguitas atque dubitatio. Conferri debent, quae in aliis cosmogoniis de Oceano praecipiuntur, de reliquis autem elementis difficilior quaestio. Putavit Moshemius, ad Manichaeorum doctrinam respiciens, in qua ventus elementis accensetur, sermonem esse apud Ophitas de abysso(idp, Koſf, dAνασσς, apocal. 9, 1, 2) tanquam de ventorum domicilio. At vero haec sententia non satis accommodata esse videtur narrationi de Sophia usque ad abyssos descendente per aquas et tenebras. Elementa scilicet ita se excipiunt: aquae, tenebrae, abyssus, chaos. Praeterea si quid omnino de vento cogitarunt Ophitae, id pertinere debet ad disputationem de Prima Femina super elementa volante. Memini me legere gnosticam quandam abyssi interpretatio- nem apud Clementem(ezãloνια p. 8301). Legimus ibi haec verba: rν⁴αονmνοοο ε SAe- oον dßυασσονς, aαενεενοο εοοεει, 6 Aavονν Xe† e, ½00 PrG, 2 eiναα ει 2⁴ εdoν τ λαι πααας. Aο ⁴μe rOν dreνιοντονννιασ⁴α νν 1dασν aoσαοανν, xεᷣοαααονυννενον˙òèꝝ ũ dνα τον Seoν. τοννρν ooναα εππασ, να Gμesοꝗ ν r a egors„en ⁴α τ τouν etdn Jlvera dυασαασο elνντναιαει εmτet 16„ꝗ*τ ε5 Od einen dαασοσν. K⁴ετι εα εαςο|˙σσσο ενmνπ¶rꝙG—me⁊md„νοεεꝓτιαα Possit itaque inde concludi, sub abysso in fabula Ophitica intelligendam esse vastissimam materiae voraginem. Nec video, quid impediat, quo minus hoc statuamus. Nam, quum aquae in hac Ophitarum de elementis disputatione seorsum commemorantur, de Oceano, qui in cosmogoniis veterum saepius abyssi nomine notatur, cogitari nequit. De hac re vid. Burnetius, Telluris Theoria sacra, lib. II, c. 7, p. 115 seqq. Ad tenebras quod attinet, bene Moshemius annotavit, populos orientales de iisdem, uti de lumine, verba facere, quasi corpori similes essent, ex quo res, adveniente lumine ex superiore regno, formarentur. IIlustrari potest cosmogoniarum aliarum comparatione, in quibus de Nocte et Tartaro praecipitur. Vid Burnetius I. I. Similia docuit Audaeus de tene- bpris. Conf. Theodoretus, hist. eccles. lib. IV, 9; haeret. fabul. comp. lib. IV, 10. Ophitarum sententia de Christo ex dextra ac Sophia ex sinistra parte Spiritus Sancti profectis ex eo, quod Irenaeus et Theodoretus, ratione habita fabulae Va-