Druckschrift 
[2] (1858)
Entstehung
Einzelbild herunterladen

3

Gegner sprach: unde tu me ex iure manum consertum vocasti, inde ibi ego te revoco. So. meint Scävola, würden die Philosophen mit Crassus lege agere und ihn ex iure manum consertum vocare, um mittelst dieser vindicatio in iure wieder zu ihrem Eigentum zu gelangen; denn Crassus würde wol den Process verlieren und das Succumbenzgeld nicht wieder bekommen. Und dieser Process gegen den Eingriff des Redners in das allgemein-philosophische Gebiet gienge sicher von allen philosophischen Richtungen ohne Ausnahme aus: zuerst von den Pythagoreern(als Repräsentanten der italischen Philosophie überhaupt) deren Haupt wegen seines umfaszenden Wiszens und wegen seiner Beredsamkeit die Bewunderung seiner Zeitge- nossen erregte, und dessen Jünger man denke nur an Philolaos aus Tarent, qui multis voluminibus de intelligendis rebus et quid quaeque significent disseruit²) durch ihre Seelen- lehre und ihre ethisch-politische Richtung so hoch standen, dasz man sogar den zweiten römi- schen König zum Pythagoreer machte;*) dann von den Naturphilosophen mit Demokrit an der Spitze,*) der nicht nur um seines universalen Wiszens, sondern auch um seiner fast durch poetischen Rhythmus ausgezeichneten Darstellung willen berühmt ist), und den übrigen, wie Empedokles ¹¹⁹) und besonders dem berühmten Anaxagoras, gleichfalls physicus ¹¹), a quo Plato censet Periclem, cum alia praeclara quaedam et magnifica didicisset, uberum et fecundum fuisse, gnarumque(quod est eloquentiae maximum) quibus orationis modis quaeque animorum partes

Pellitur e medio sapientia, vi geritur res; ¹ Spernitur orator bonus, horridus miles amatur. Ilaud doctis dictis certantes nec maledictis Miscent inter sese inimicitias agitantes. Non ex iure manum consertum, sed magis ferro Rem repetunt regnumque petunt, vadunt solida vi. Darauf wird zur Erklärung dieser ‚verba actionum civilium celebriora' Folgendes bemerkt: Nam de qua re dis- ceptatur in re praesenti, sive ager sive quid aliud est, cum adversario simul manu prendere et in ea re sollem- nihus verbis vindicare id est, vindicia. Correptio manus in re atque in loco praesenti apud praetorem ex duode- cim tabulis fiebat, in quibus ita scriptum est, si qui in iure manum conserunt. Sed postquam praetores propagatis Italiac finibus, datis iurisdictionis negotiis occupati proficisci vindiciarum dicendarum causa ad lon- ginquas res gravabantur, institutum est contra duodecim tabulas tacito consensu, ut litigantes non in iure apud praetorem manum consererent, sed ex iure manum consertum vocarent, id est alter alterum ex iure ad conserendam manum in rem, de qua ageretur, vocaret atque profecti simul in agrum, de quo litigabatur, terrae aliquid ex eo, uti unam glebam, in ius in urbem ad praetorem deferrent et in ea gleba, tamquam in toto agro, vindicarent. Für die Iuterpretation der Ennianischen Stelle folgt daraus: Idcirco Ennius significare volebat, non ut ad practorem solitum est, agi legitimis actionibus neque ex iure manum consertum, sed bello Terroque et vera vi atque solida; quod videtur dixisse conferens vim illam civilem et festucariam, quae verbo dice- retur, non quae manu ficret, cum vi bellica et cruenta. 6) Cic. de or. III 31, 139. 7) Cic. de or. II 37, 154. de rep. II 15, 28. Tusc. IV 1, 3. Liv. I 18, XL. 29. 8) Cie. de or. I 11, 49. III 15, 56(mit Pythagoras und Anaxagoras zusammen) de fin. V 19, 50. Jusc. IV 19, 44. 9) Cie. or. 20, 67. 10) Cic. de or. 1 50, 217(physicus) de rep. III 41, 19. Empedocles et Pythagoras viri maximi et docti.

11) Cic. or. 4, 15 Acad. II 23, 72 maxima fuit et gravitatis et ingenii gloria. 1 82