1

itledit ſcitn ſe

4

8 1

nilis panerspe

ARImpecossnn m un placit cnntiren 1 us princip gjeqge l 1 emn duo genen cnſ cenemm rim& Omne antemius, wo corftatlin(i. icit— 4 in qeibas ſetiis e

no placuit egei 8

lex ſcripta aod! 4! da he ran dane Vhia

1* 4 4 10,

mmup rdiomum.

1.,de coaſtitin 5 V viol. idenmt

ti iubetur iudex iure, non vt ſibi viſum fuerit, negotia finire,& lites dirimere. Nam(vt ait Solomoh prouerb. ca. 3. uòi li oũ ooplæ uuàεemπααεες. quod ita vertit B. Hieroni- nus, Ne innitaris tuæ prudentiæ, vt refert Pontifex max.

c. z.cxtrà de conſtitut. Sed nec aliorum iudicum, quan-

tumuis maiorum ſententiis vti debet. Non enim exem- plis, ſed legibus iudicandum luſtinianus reſcripſit l. 13. Cde ſent.& interloc. Nec mouet quod magiſtratuũ edi- cta inter iuris ſcripti partes interiecerit Imp. S. conſtat. Inſtit. de iur. nat. gent.& ciuil. Nam quod ait, de Præto- rum edictis, quæ in libris Digeſtorum extant, accipien- dum putem ex Imperatoris eiuſdem ſententia ſingulas iuris partes explicantis.. Prætorum. Inſtit. eod. Quod ſi de rebus iudicatis, quas Iuris ſcripti partes eſſe M. Ci- cero cenſuit, accipias, minus ſubſiſto. Nam collitigato- res tantùm inter quos res eſt, tener l. ·C. quibus res iudi cap. Ex his ius dici vetuit conſtitutio d. l. 13·Hinc mani- feRiſsima euadit Aduocatorum quorumdam lenararis dicentium, TA ARESTO DEGIS v w. Ampliſsima eſt Senatus auctoritas, vt qui legem facere poſsit l. non am- bigitur. D. de f bue ‚quod accipias, ſieo animo placi-

tum ediderit, id que expreſsim cautum ſit. Alioquin res

inter alios acta aliis præiudicium faceret, quod vetant Impp. l. 1.& 2. C. res int. alios act. Sed nec( vt Accurſius obferuati ſsimè adnotat, l. quod Nerua. D. depoſ.vllum ſimile, idem eſt. Optimos igitur iudices rogatos velim, vt legibus, moribuũſve ius dicant. Nã à forma à lege præ- ſcripta facilè diſcedendi ius, faſque non eſſe conſtat? alioquin actus nullius eſſet momenti argu. l. cũm hi. 5. ſi prætor. D. de trãſact. Actus enim formã ſubſtitit. l. 80. D. ad leg. Falcid. Leges, moréſve iudicandi modum præſti-

tuunt, quatenũsve reus condemnandus ſit, docent. Sed

exigitur ad illud, negotij probatio. Quod conuenit igitur ex fide eorum, quæ probabuntur ſequatur is, qui iuriſdictioni præeſt. l. 6.§.1. D. de offic. præſid. Antèverò, quam ad reliqua pergam, iuris ſtudioſos commonefa- tos velim ampliſsimam iudicis eſſe poteſtatem, ma- xi mmque eius imperium adeò vt pleraque ex eius arbi-

trio pendeant, quæ recenſet Hippol. Marſilius l. maritus.

D. de quæſtionibus. ſed id ex perſonis, tépore& re coar-

ctandum eſt.Arbitrarias quoque actiones ex illius arbi-

trio pendentes ſecundum cuiuſque rei, qua actum eſt, na turam æſtimare eum oportere Imperator noſter ſcribit. 5. præterea. Inſtit. de actionibus. Id igitur excedere iu- dex non poteſt ſolo ſuo arbitrio, ſed, prout res tulerit, æſtimabit legibus moribus, merito ſubiicit Imperator-

ldeõque ſi noxali iudicio addictus, ob- ſcruare debet, vt ſi condemnandus videtur dominus, ita debeat condemnare, Publium Mæuium L. Titio in decem aureis condem no, vel noxam dedere. Generaliter legibus ius dicendũ cauerat Imperator,

cuius rei exempla e»uuualuas ſubiicit: primum quidem

In

ali iudicio, quo in heder⸗ lege X II. Tab.& Aqui lia& Prætoris edicto pro

ita remedia idem ait. s. ſunt au

tem. Inſti. de noxalibus actio. Si quid aduerſus ea ſeruus

deliquerit, certa pecunia, aut noxam dedere iubetur do- minus hoc textu& l. 6. S.l. D. de re iudic.& Gordiani cõ- ſtitutione I. 2. C. de noxa. Noxæ autem dedendæ faculta- tem accipit dominus ex lege d. S.1.

Afiεaſa-

1 Lagibus in noxali alione vtendunn.

2 Auadici iudex debet 3 Reus condemnandus. 4 idque nominatim xX X teaxt. ibi, P. Mauium · In uaxali attione aut certa pecumia ſoluenda, aut noxa deden- da 4 ꝓlamiles. S.decem. D.de 76 iudic.

fultis dominum ita condemnandum.

DE OFFIOIO IVDICI S. 206

TER, iudicant quibus eſt vſus Imp. noſter, cuius ſenten-

6 Exgoſententia ælternatius ferri poteſt. 7 Naxa caput ſequitur.

Legibus noxale terminãdum iudicium ſupra proximè docuimus idque per iudicem, qui& ipſe addicitur. Ad- dicebatur autem iudex, qui cauſſæ dicendæ, litiſque co- gnoſcendæ, ac finiẽdæ dicebatur,& approbabatur. quod

ductum eſt awo α Varroni. Accipiebat autem iu

dex iuris dicundi poteſtatem, vt idem Varro docet. Non igitur ADITVS, ſeda ppicT vs legendum eſt, vt& ex Pand. Flor. lectione didici. ludex igitur addictus domi- num condemnare debet. quod accipiendum eſt, ſi eĩ pro- batum liquido fuerit. Nam ei probatio facienda eſt vt ex permultis conſtitutionibus Codicis liquet. Exigitur ita- que legitima, iuri ſque cognita probatio. Verbum enim, vIDETVR, hoc loco probationis adpellatione conti-

netur quo ſenſu accepit Theophilus hic vſus verbo àss

ε, hoc eſt euidenter oſtendo. Vetus erat iuris verbum

quo, paret, adparet, ſignificabant antiquiſsimi iuris au-

ctores. Eo in ſentent iis vtebantur veteres. F. Pompeius li. 14. Parum cauiſſe(ait)videri pronuntiat magiſtratus, cùm de conſilij ſententia, capitis quem condemnaturus eſt. cuius rei exempla plurima extant apud M. Ciceronem. Idem lib. i. de Finib. Réque(inquit)ex vtraque parte au- dita, pronuntiare eum non talem fuiſſe videri in Imperio quales eius maiores fuiſſent. Obſeruandum igitur eſt iudici, vt ſententiam laturus conſultos adhibeat ex Impe

ratoris noſtri& Pompeij ſententia quo iure vtebatur

meo tempore luridicus Auguſtobuconiatus mihi ami- ciſsimus his verbis pronuntians: Heu ſur cel auis aux ſages nous auons condamnè& condamnons&ẽ'. Idem obſeruaſſe Ha. drianum Imp. dum cauſſas cognoſceret, finiretque, refert Spartianus in eodem- atque ita faciendum cenſui libr.1. forenſis diſpoſitionis Gallicè excuſo. Horum itaque ver borum Lon hemmantns videtur, Is ſenſus eſt, paret Con- In hoc iudicio fententia alternatè ferenda eſt in dominum cuius ſcien- tia exigitur adeo, vt aut certam pecuniam ſoluat, aut no- xam dedat. vt hoc S. Admittitur ita que ſententia incerta adnotante Accurſio in§. curare, Inſtit. de actio. Vitamẽ ipſa& effectu certã eſſe li quido conſtat. Nam licèt dam. ni emendatio(vt ex Bartolo refert hic Angelus) ſit in o- bligatione, noxæ tamen deditionẽ inſolutione eſſe aiũt

rectè. ita enim VIpianus d. s. decem. l. miles. D. de re iudi.

decem, ait, aut noxæ dedere condemnatus iudicati in de- cem tenetur. Quod autem ait lmp. in d.§.. ſup. de noxal. dominum dedendæ noxæ facultatem accipere, intelligẽ dum tandiu habere quandiu iudicati conueniatur: ſuſce- pto verò iudicio non poſſe ſe liberare Iulianus apud V- pianum ſcribit I. z20. S.5. D. de pecit. hered. Suſcipitur au- tem iudicium litis conteſtatione, vt rectè interpretatur Bartolus d. s. ſ.& d. 8. decem.& Angel. hoc loco. Suſce- ptum autem intelligẽdum eſt iudicium in iudicati actio- ne, idqueverbo, condemnatus ſignificatur, vt& Bartolus prodidit d. S..& d. S. decem. quæ aduerſantur diluẽs. Con demnatus igitur dominus, noxam, ſi volet, dedat. Noxa enim caput ſequitur J. fi. D. de noxal. l.1. C. eo. quod& Pin dari teſtimonio iuuatur. is enim in Olymp. Ode.1. xrioeæ Aeoyxe ha& unayges. quò pertinet& illud Theognidis naßlahat õa„ö

A Odποισνν rora. 4 Noxam verò ſeruo delinquente dixit eo tropo, quo ſcelus pro ſceleſto Terentius dixit, quo ſenſu&⁵ Home-

rica noxa dicta fuit Alciato libr. 4.de verbo. ſignifi. No-

xam accipere debemus maleficium,& peccatum ipſum vt& Feſtus lib.1z.docet atque ita explicuit Gaius noſter 1.I. D. de noxal. Significat etiam peccati pœnam Feſto, vt in lege Veteri, iubente noxæ dedere · quo ſenſu accepit

VIpianus d...& Iuſtinianus d. S.1. ſuprà de noxal. Noxæ

igitur hoc.noxam rectius legas atque ita legiſſevidetur Theo

—.