3 4 1 ¹ 1 4 4„ 3 8 4 3 1 4 3 1 1 3 . 4 . “ 3 4 3 — . 41 4 1 3 4 vͤͤ 3 ö 4 t 1 1 * 3 3 4 4 4 1 4 * 5 4 4 1 4 1 4 6 8 4 i 4 8 5 * 8 — 4 1 4 8 3 1 1 3 5 1 f 1 4 1 1 4 1 4 4 * 1 * 1 4 ¹ 4 3 1 4 4 4 3 1 3 V 4 ¹ 1 3

3

3

t 1

— ——.—

PDE OfEFIC IIO IVDISOIS.

auerfarirm. Ceteroquin nullam harum diuiſionum pro bari, iuréque exprimi copſtat iis, qni iuris Ciuilis exem- plaria manu verſant nocturna, verſantque diurna. Equi- dem ita diſtribuendum putem, vt alterum ſit generale, la téque patens, de qub commemorat&explicat Vlpianus 1.1& 4. D. de iurifdict. omn. iud. Alterum ſpeciale, cùm nulla obligatio, adtiGve data eſt, ſed ad auctoritatem de functi conferoandam iudex interuenit,& aliquid ſieri da rive iubet, teſtantis auctoritatis tantùm rationem na- bens, veluti in ſpecie apud Pomponium reſata l. Quin- tus. D. de ann. lega. idem tradit Speculat.titul. de officio iudic. S.--in princ. Quoties igitur nulla ex negotio naſci tur actio,& quid dari fierive æquum eſt, iudex interueni- re debet. idque Pomponij fententiacontinetur, quod& Bernardus redè cenfuit in c. z. de offic. ordinar.

ExXPILICITIS defnitionis, diuiſioniſque articulis quando iudicis officio locus ſit, videamus. Principio(vt ait Azo in Summa Inſtit de officio iudic.) in admitten- dis libellis. quod& Accurſio probatur infr. eod. In edi- Stis quoque& Decretis,& epiſtulis, in audienda actoris intentione,& rei reſponſione. In Calumniæ iureiuran- do, ſatiſdationibus, dilationibus, adoptionibus, in- terrogationibus neceſſariis quod Gellius, vbi ſupràſcri bit. In ſuppletionibus in iure faciendis l.1. C. vt quæ de- ſunt aduoca. parti. His adde ex A. Gellio&Accurſio cauſ ſæ cognitionem,& interlocutiones. Habet& locum iu- dicis officium in ſententiæ prolatione, in arbitrariis a- Ktionibus, in omnibus, quæ poſt litem conteſtatam con- tingunr, in integrum reſtitutionibus, in ſalariis,& hono rariis aduocatorum. Hæc Azo, adiiciens, quæ ad iudicis officium pertinent, numerari non poſſe. Vnde meritò latiſsimum VIpiano adpellatur d. l.. D. de iuriſdi. Nam & in omnibus ſiue in perſonam, ſiue in rem, miſtaàmque cauſſam habentibus,& noxalibus actionibus, exceptio- nibus, replicationibus ei locum eſſe conſtat, quæ omnia te frequens lectio edocebit.

EX ſuperioribus manifeſtiſsimum eſt iudicis offi- cium latiſsimum eſſe. Nam& ad iuriſdictionẽ ac vtrun- que imperium, merum putà,& miſtum pertinet. Legem autem primam D. 5de iuriſd. explicui ſuprà lib. 9. Theſau- ri in diction. Iudicis officium,& libr.. Enucleationum capi. 16. Sed tempeſtiuum eſt, vt Imperatorem noſtrum audiamus: ſic enim ait,

Supereſt, vt de officio iudicis diſpicia-

mus.& quidem imprimis illud obſeruare gebet, ne aliter iudicet, quàm legibus, aut

conſtitutionibus, aut moribus proditum eſt. Scribit Hermogenianus 1l. 2. D. de ſtatu homi. tractatio- nem ita inſtituendam& digerendam, vt coniuncti, pro- ximique tituli adplicandi ſint, vtq́ue vnus ex alio pende- re videatur · Verbo igitur, s vpERNST, rectè vſus eſt Im perator noſter: quo titulorũ ſeriem ſignificauit, quod& ſuveriès docuimus. luris dicundi formam præſcribit Im perat. Legibus, conſtitutionibus,& moribus ius dicen- dum iubet, quod& alibi non ſemel cõſtitutum ſcio. Sed & leges& mores tueri oportere Demoſthenes W zενμεοναν αέ cen ſuit kusvo: AXoug Sro olouſa dlleασ Ke ⁵ᷣ0is Xe a 90 Eois ¹τ ιέιννσιεεααοἀ⁴οιο. Legibus iudicandum iubet no- ua luſtiniani conſtitutio. 82:5. omnis. xνerν ait, F Aux‿s, Elri a xlo- 3 xXvp, eire X Meag Aeud rugtνσ ⁷τνυ„3ss, N, M rar r p⁴tτο τνε dxss. Idem, quod hoc loco Imperator noſter, conſtituit Fridericus Imp. in titu. de pace Conſtantiæ. s. ſententiæ. Rectè, namt vt ait Chryſippus apud Marcia- num 1. 2. D. de legibus.) ε ν⁴έακσ zrai ſop 157 ν½ BaciNue. Jechvje 2 a ονππαννον ngryuid w- Alia quoque ratid adterri pateſt Leges etenim negotiis dant formam I. ſeges 7. C. de le- gidus. Illis igitur hæc finiri,& terminari debent. A- btanda eſt ſingulis verbis interpretatio quod vt com- modidðs faciam, ex ipſo textu αμα eliciam. Sic enim

interpretabantur quidam Anteccſſores Toloſæ præce- ptores mei Conſultiſsimi, quorum explicandi viam,& rationem ſequi ſoleo.

1 Qua rem ſequuntur, explicanda.

2 Iuriſconſuiti Varios, ac multiplices uris articulos diſcutiunt. 3 lus negotus dicendum-

4 LIdque legubuts, moribuſvé.

5 Ergo iure ſcripto,& non ſcripto.

6 Erpo non ſuo ſenſu ius dicet iudeax.

7 Sed nec aliorum ſententiis.

8d A forma a lege qata non diſcedendum.

Quod igitur Imp. pISPICIaMuVS, non ſolùm ad iu- dices, ſed& ad iuris auctores,& interpretes referri po- teſt. De iuris auctoribus dubium non eſt, hoc enim illis curæ posi ſsimùm eſſe debet. Quod autem ad iudices ad- tinet, ij negotia diſpicere,& exactiſsimè diſcutere de- bent plenãque inquiſitione, idque Conſtant inus Auguſt. conſtituit I.9.C.de iudiciis. id antè iuſſerat ſummus,& æternus Nomotheta pD EVS Op. Max. Deuter. 19. liρε raσοσσν νπενε εεέν.& iudicantem cuncta rimari opor tere decreuit Pontifex maximus c. iudicantem 30. quæſt. 5.Quæcunque enim cauſſam inſtruunt inſpicere,& dili-

enter inquirere iudicibus incumbit, vt decretali Ponti Benm epiſtwie cautum eſt cap. cùm cauſſam. de teſtibus. Quod autem dixit lImperator iudices legibus ius dicere debere, hoc ad cauſſæ cognitionem produxit Caſsiod. li. 1. Variarum Epiſtol. ad Specioſum. Quatenus, ait, legi bus examinata cognitio&c. Sed necad vnam probatio- nis ſpeciem adſtringere ſeſe debettiudex. DISPICTa- MvS igitur verbo rettè vſus eſt Imperator. Ad eos quo- que qui de iure reſpondent, hoc produci poteſt ex Im pera toris noſtri ſententia. Nam& hi ius dicunt. Quod au- tem aitrEeTRVs, adplebis ſcita, Senatuſconſulta, prę- torum edicta, Penenrma⸗ reſponſa pertinere quoti- dianus forenſis vſus indicio eſt, idque& Imperatoris verba,& mens ſignificant. Verbum enim, Ex, generate eſt adomnes luris Ciuilis partes pertinens, ſicut in ea re teſtis eſt M. Cicero. Ait Impe. coxs TITVTIONIBVS. Hoc verbo Principum placita continentur Vlpiano l.r. D. de conſtitutionibus princip. sicque ad eum Accurſius explicat. Harum autem duo genera conſtituit idem VI- pianus d. l.1. quorum generum vim& poteſtatem ab eo,& interpretibus pete. Omne autem ius, quo vtimur, aut ſcripto, aut non ſcripto conſtat l. ius Ciuile. D. de iuſtit. & iur. rectè igitur adiicit Imperator, Mo RIBVS quod de iis cauſsis accipias in quibus ſcriptis legibus nonv- timur. quod& Vlpiano placuitl. de quibus. 32. D. de legi- bus. aut in iis de quibus lex ſcripta non fuit, ex eiuſdem ſententia. Sed& in locis quæ iure moribus reguntur eo- que ius dici oportere liquet, idque VIpianus ſignificat l. venditor. 13.§. I. D. commu. prædiorum. quod& Ponti fex maximus probat cap.i. de conſtit. in 6. Nec mouet quod ait lex.3. s. c. D. de ſep. viol. id enim induxerunt principa- lia reſcripta, ne Ciuitatis incolumiĩtas fœdaretur, quod reipub. intereſſe nemo fanæ mentis negabit. Aliam ratio nem adferam ex lulio Paulo libro 1. Sentent. titul. 21. Ne ait, funeſtentur Ciuitatis ſacra. Sed enim ſi regionis eu⸗ iuſdam conſuetudo legibus aduerſetur(vt eſt in lib. Con ſuetudinum Marchiæ ex qua ortus ſum) legine an con- ſustudini locus erit? hoc diſputant Accurſius„x& Ange- lus hic& Baldus in d. l. 1.de quibus, Cinus 1. 2. C. quæ ſit long. conſue. Mores autem ſic definit Vlpianus in initio Epitomes, Mores ſunt tacitus conſenſus populi, longa conſuetudine inueteratus. Sed enim hi à prudentibus in- ducendi ſunt, id quod Theophilus hic in hæc verba ex- prel sit à 75 eꝓ voduoeci coud. atque ita mores in linguã Stean vertit. 5 4 ſuperinribus manifeſtiſsimum eua- dit iure Icripto,& nonſcripto ius di dir rien hen, pto ius dicendum. Ex hoc axio ERGO NONSVO SENS v. quod& verba, NE AII TER