— W-

— ——————— —————

4

Æ V nere loquens, eſt probabilis quædam ratio non omni bus hominibus naturaliter cognita, ſed paucis tan- tum, qui prudentia, vfu, doctrina præditi didicerunt uæ ad ſocietatis humanæ conſeruationẽ funt neceſſa ria. De priore genere loquiĩtur M. Cicero li. i.de legib. de legis origine loquens.

. ᷣ. 7.. fÆaquitas, quam ali ds 2uum& bonum, aliès æquum&

luſtum, aliès æquum bonum, ſine copula dicimus, l. 1.& pen. D. de iuſti.& iur. I. ſi& me. D. ſi cert. pet. Ari- ſtoteles ròᷣ εναεις adpellat. Sunt& qui r nieixia- vo⸗ cét: eſt mitigatio legis ſcriptæ in aliqua circumſtãtia, vtpote rerui, perſonarum, ac temporũ. Ius eſt, inquit Donatus, omnia recta& inflexibilia erigit, Æqui- tas eſt, quæ ex iure multũ remittit. Exempla ſunt præ- torum edicta. Quid enim aliud eſt reſtituere in inte- grum(vt ex multis vnum videamus) quàm laxare ſcri pti iuris rigorem? Dicitur& humanior,& benignior iuris interpretatio.

FÆquitas nihil aliud eſt, quàm volũtas ſyncera, ſeu arbi-

tratus boni viri, miniméq; verſipellis, ſic tribuẽs vni- cuiq; fuũ, vt interim nemo lædatur, ſicut eſt locus om

niũ elegãtiſs imus in l. Bona fides. õ. incurrit. D. depoſ. FÆquitas duplex eſt, ſcripta& non ſcripta. Poteſt enim

æquitas, tum in ſcholis, tum in foro duplici modo ex erceri. Altero, vt diligenter conſideremus, quo ordine Iurecõſulti& Imperatores Romani obſeruarint equi tatem in deſcribẽdis, ponendiſque legibus& præiu- diciis humanorum negotiorum: g quando caſus eueniat, qui per omnia ſit ſimilis, nec habeat vlſas dif- ferentes circũſtantias, queę mutationẽ iuris deſiderẽét: yt tunc ſecundũ illas— ‚Certi, quod æquitatis cẽſura dudũ ſit adhibita. Altero modo exercetur æqui- tas inhis facti ſpeciebus, quæ nunc eueniunt, nec ha- bent præiudiciùũ in legibus ſcriptis ex omni parte re-

ſpondens, vt nos ſecundũ circũſtãtias earũ applicatis

axiomati bus ſummi iuris, iudicemus, quid diffiniri oporteat. Enim verò hic propriè eſt vfus æquitatis omnium maximè neceſſarius Reipub. Quamobrem meritò non ſcriptam æquitatem vocare poſſumus, nõ quaſi liceat ſine ſcripti iuris obſeruatione illam æſti mare: Sed quòd aliquautò longius à ſcriptis theſibus recedit: ſicut ius Ciuile à iure naturali diſtinguitur, in l. ius Ciuile eſt. de iuſti.& iur.

⁵⅜quitatis cauſa efficiens eſt Deus, qui naturam huma-

ni generis ſic condidit, vt omnia quidem de futuris negotiis certò præſcribere non poſſet vllo modo, ta- men notitiam quandam nobis inſculpſit, vt poſsimus

certas ali quas honeſtatis formuſas præſcribere ge-

neraliter, ad quas omnes factorũ ſpecies quandocun- que incidẽétes, exigãtur arte quadã boni& æqui, hoc eſt, perpenſis atq́; collatis certa ratione circũſtantiis.

Æquitatis cauſſa materialis eſt ius naturæ, Jus Ciuile,

boni mores. Nam ex his fit pulchra quædam ac Keip. ſalutaris mixtura, per iudicium animi incorruptum. 4„ X*. 3*

Materia verò, circa quam exercenda eſt æquitas, ſunt

infinita hominum negotia, ſcilicet, cùm incidunt.

Tunc enim pro re nata ius rectè applicabitur ſecun- dum circumſtantias, quæ ad cauſam pertinent.

Bjuttati⸗ cauſa formalis eſt, vt conferantur diligenter

acta iam incidentia cum eircumſtantiis ſuis(perti- nentibus inquam) adformulas iuris: non aliter, quàm ædificia Dtobari folẽt adhibita principalioribus eo- rum partihus norma. Non poteſt autem elegantius tradi forma cum exemplis ſuis, quàm apud Trypho- ninuũ in l. Bona fides. D. depoſ.vel contra videre licet.

Equitatis cauſa finalis, ſeu effectus eſt, vt ſeruetur ęqua

litas humanarũ rerum, quæ maxims inter ſe ſunt diſ- ſimiles: vtque conſeruetur Reipublicæ falus, quæ in rectis iudigiis vt plurimùm cõſiſtit:& ſic tranſigatur iſtud ærumnoſum huius vitæ momentum ad gloriam Chriſti& æternæ vitæ,

ooo—

Æ R A

EÆquitati opponitur ſummum ius. De quo ſuo loco.

Aquitas luris& morũ norma. Sicut enim per normam iudicãtur ſtructuræ vitia. Sic æquitas de iure ſcripto, &omnibus humanis fun ctionibus ac moribus rectè diiudi cat. Itaque Magiſtracus adtemperabit cogni- tiones fuas bono& æquo, hoc eſt, diuinis.& natura- libus legibus: Contra quas quiequid iudicatur, non poteſt non ini quum eſſe.

ramen, ſpecies quedam ex ære confecra l. nemo. 12. C. de oper. pub. ſic enim legendum&codex Theodoſia- nus,& res ipſa docęt, non ornamẽta- quæ lex extat lib. 1. titul. 1.1.7.C. Tꝛhä.

Frarij Tribuni àtribuédo ęre adpellati ſunt. Feſt. lib.1.

Erarij milites ab ære dicti funt quòd ſtipendia facerẽt Varroni lib. 4.1ing Lati.

Eraxrij vtex M. Fabio lih. z. cap. vlt. liquet, ſunt monetæ excuſores. b

Erarij Quæſtores mulctarum receptores dici ex Tacito lib. 13. Conſtat. Cenſuit, inquit, Piſo deſiFnau⸗ con- ſul, ne mulctam à Tribunis dictam Quæſtores ærarij in publicas tabulas ante quatuor menſes referrent.

Frarium populus Komanus in æde Saturni habebat Feſto lib. 1. Aerarium, locus erat vbi poplicæ, id eſt publicæ pecuniæ reponebantur. Marciano Iuriſc. pro principis fiſco accipiebatur vt ex ipſius verbis conii- cere licet I. 1. S. ex illa D. de leg. Cornel. de falſ.& l. edi cto. D. de iur. fiſci. b

Frarium duplex principes habuiſſe liquet ex l. vnic. de

Quaſt.& mag. off. lib. 1z. C.& Nouel. Valent. de 30. an. præſcr. l. vnic. S. eandem.

Erarium ſi quidem priuatum, ſcilicet, rerũ priuatarum principis: quod curæ erat comiti rerum priuatarũ vt ex 6. Baſilic& Theodorito lib. 3. cap. 12. de quibus l. fin. C. de palat. ſac. larg. lib. 12. Eſt& ærarium ſacrum ſiue ſacrarum largitionum, id eſt, theſaurorum d. l. vnic. C. de quæſtor.

Krarium fanctius antiquis dicebatur prorſus intactũ, vnde pecuniam promi non liceret. Cicer. lib. 7. ad At- ti. Epiſt. 19. Adtulit mãdata ad Conſules, vt Romam venirent, pecuniam de fanctiore ærario proferrent.& Liuio lib. 7. beilli Punici. b me.

Frata porta Varri eo dicta, quòd æreę tecta fuiſſet lib. 4. ling.Lati. e

Eratum etiam dic, obæratum, ære alieno obrutum, vt eſt apud M. Ciceronem lib.. Epiſt..ad Attic Epiſto. incip. Quxæris. Tribuni, inquit, non tam ærari), vt ap- pellantur, quam ærati.

Frofa pecunia, dicitur ære miſta l. creditor. 10 2. de ſo-

lut. ſic xæroſtim lapidem Plinius lib.; 4. ca. 1I. dixit, cui ineſſet eris vena. malè igitur Alciatus ad d. l. creditor. Pro æroſa, eoaeos, repoſuit lib. 2. Diſpunc. cap. 25. Vn- de Cyprum inſulã æroſam adpellaſſe Veteres Feſtus 1ib.1 cribit, quòd in ea plurimum æris naſcatur. Es‚vt notiſsimum ſignificatũ omittam, pro aſsibus ac- cipi antiquis Var. lib. 8. ling. Lat. Vnde& mille æris legaſſe, ait, dicebãt. quo ſenſu accipiẽdum verbum æs putem in lege Aquil. 1.& 3. cap. apud Gaium l. z2. D. ad leg. Aquil.& Vlp. l. ſi ſeruus. S. huius legis. D. eo. aut pro bpecunia, aut nummis. Aſſes qui ſint vide infrà As. setiam nummos aureos VIpianus cenſet l. etiam. 179. D. de verb. ſignif. b

Eris ‚tandem appellatione omne nummorum, pecuniæ-

que genus ſignificari liquidò gonſtat. Quod hinc ma- naſſe ex Plinio li. 18. c. 3.& lib. 36. 9,z. didicimus, quod veteres æreis nämis, ouiũ, boùmque effigie à S eruio Tullio ſignatis vterentur., EÆs alienum eſt quod nos aliis debemus. VIpianus l. ce- dere. 213. S. æs alienum. D. ge verb. ſig. Ilhfignarunn.S. bona. D. co. 88 Es ſuum, quod alij nobis debent. d.§. æs alienum. Æs cireumforancum eſt„penunia ad vſuram accepta. Kruſcare

—— 2——