„.—

6 Franc. Duareni luriſconſ.

non vixcrunt. Pomponius enim ſucceſsionem pru- dentum enarrãs, incipit à Papirio, nec vltra Saluium Iulianum progreditur. VerQm poſt illud tempus, Pa- piniani, Vlpiani,& quorundam aliorum ſcriptis tri⸗ bura eſt auctorltas legis, conſtitutione Theodoſij, quę extat ſub titulo, de reſponſis prudentum, in Codice Theodoſiano. Cuius conſtitutionis Iuſtinianus lib.i. Inſt. tit. de iu. nat. de reſponſis prudentum, quæ eſt al⸗ tera huius legis pars, diſſerens, mentionem facit. De origine magiſtratuum hic multa ſcribit Pomponius, de quibus paulò infrà dicturi ſumus, in tractatu de ſingulorum magiſtratuum officiis. Tertia autem& poſtrema huius legis pars, qus eſt de iuriſprudentum ſucceſsione à Papirio, ad Saluium Iulianum vſque nullam habet difficultatem, vt dictum eſt.

1N TIT. III.

PE LEGIBVS, SENATV SCON.

SVLTIS,Y EIT LONGA CONSVETVDINEB.

CAPVI.. Vris partes ſuprà leuiter propoſitæ ſunt,

dr

(

rantùm, quæ olim latæ ſunt, cognoſcen-

das:ad ſcientiam autem juris conſtituen- di,& vim conſtituri non multum pertincat. Neque enim intelligitur, ſi quid cõſtituatur deinceps vtrum id tale ſit, quod pro lege haberi debear; aut non de- beat. Igitur quod pertinet in vniuerſum ad auctori- tatem, vimque omnis iuris conſtituti, itẽmque ſen- tentiam cognoſcendam,& explicandam, de eo hoc titulo,& ſequenti hæc tractantur. Quid ſit lex: quid conſuctudo: quis legem condere poſsit,& ius facere: quæ ſint legis propria, vt cùm interuenerint; lex ſit, m non interuenerint, non ſit lex: deinde re conſti- ſtuta, quæ ſit vis legis, ſeu quos teneat. Poſtremò de iuris interpretatione, vt ſi quando de ſententia eius dubitabitur, ſciatur quid in eius interpretatione ſe- qui debeamus,

Quid ſit lex. ¶4 P. I1.

Extvt eſt in§. lex eſt. Inſtit. de iure natur.)eſt ius, quod populus ſenatorio magiſtratu interrogan- te conſtituit. Et eo differt à plebeſcito, quòd plebe- ſcitum non à populo fit, ſed a plebe, vt eſt in inſtit. codem tit. Reuera tamen legis verbum generale eſt, quo non tantùm plebiſcitum ſignificatur, vt cum le- gem Aquiliam dicimus. I.. ad leg. Aquil. ſed etiam appellantur conſtitutiones principum,& aliæ iuris

artes. LI. infrà de conſtit. princ. in qua ſignificatione definitur lex ſub hoc tit. à Papiniano in I. I. quæ pul- chrè conſentit cum Demoſthenica, quæ traditur in

Lex quid.

oratione contra Ariſtogitonem,& habetur in I. 2. eo.

Et cùm ait Papinianus, legem eſſe communem KRei- publicæ ſpõſionem, id videtur exprimere, quod apud eundem Demoſthenem eſt, vsuμςα εςανι Qσπννn voi öe „eς. Conſtat autem legum condendarum poteſta-

tem penes populum olim fuiſſe: quæ triumdino pro-

ponebantur ante promulgationem, vt cogitaret inte- rim, deliberarètque populus, num aliquid immutan- dũ cſſet. Cic. pro Flacco,& pro domo ſua. deinde in

Solennis æs inciſæ ad ærarium deferebantur, vt refert Sueto-

of lepum.. gum nius in Cæſ. Tempore yerò Iuſtiniani recondeban-

condenda- riꝝ apud an ri quos.

tur in templo cum ſacris vaſis,& inſculpebantur la- pidibus vt apparet ex nouella conſtitutione 8. tit. vt ludic. Bne quoquo fuffrag.

earũmque origo: ſed quod valeat ad eas

Quus poſtit legem condere,& ius facere. CAP. III. P Kincipem nulla dubitatio eſt legem condere poſſe:cùm poteſtas populi in eum tranflata ſit. LI. de conſtit. princ. Sed de populo quæri poteſt an le- gis conſtituendæ poteſtatem habeat. Et Iulanus ſatis apertè oſtendit in l. de quibus hic. tempore ſuo popu- lum legem condere potuiſſe. Ac ſcribit Dion, Augu- ſtum leges ad populum ferre ſolitum, poſtquam vr- bis imperium ei delatum eſt. Sed& Suctonius de Caligula loquens, Tentauit, inquit,& comitiorum more reuocato ſuffragia populo reddere. Senatus quoque ius facere poteſt, vt traditur in lnon ambi- itur. hic.& certum eſt plærunque principe interue- niente§. C. facta eſſe l.i. de rebus eorum qui ſub tut. vel cur. funt non alien. quæ etiam orationes dicun- tur, quia orantę principe fiebant,& propter honorem ſenatus, qui quidem directò ius non poteſt facere. vn- de ex his S. C. vciles, non directæ dantur actiones. Po- teſt& præfectus prætorio, ius facere, modò nihil con- trarium legibus publicis ſtatuat. quod intelligimus ex 1.2. C. de offic. præfe. præto. 3orien. Prætori idem for taſsis non licuit tempore Iuſtiniani, multum ſcilicet

imminuta eius auctoritate, argu.l. ſi apud. C. de appel.

Iuſtinianus tamen in l.vlti. C. de legib. diſertè ſcribit, leges condere ſoli Imperatori con ceſſum eſſe. Quæ conſtitutio haud dubiè facta eſt poſt primam Codi- cis editionem,& compoſitis iam Pandectis Codici inſerta. Quare non malè dici poſſet, ea ius, de quo iam diximus, abrogari, niſi mauis id ius ad conſtitu- tionem trahere, quaſi ius faciat princeps, cuius aucto- ritate ſenatus, magiſtratũſue conſtituit,& cæteri. Quid ſit legis proprium.( 1. IIII. Vanquam ex definitionibus Papiniani 1.1. hic, & Demoſthenis l. z. hic, li cet intelligere, quid legis propriũ ſit: tamen hic locus fuſiorẽ explicatio- nem deſiderat. Legis virtus, inquit Modeſtinus l. legis virtus. hic. eſt, imperare, vetare, permittere, pu nire. Nã exhortatio, aut monitio proprie lex non dicitur, cùm arendi neceſsitatem non imponat. tametſi legis ſit perſuadere aliquid, vt Cicero lib. o. de legib. ait, Leges, inquit Seneca epiſt. 95. ſunt minis mixta præcepta. Et ibidem. Legem breuem eſſe oportet; quò facilius ab imperitis teneatur, velut emiſſa diuinirus vox ſit. lu- beat, non diſputet. Nihil viderur mihi frigidius, nihil ineptius, quàm lex cum prologo. Primum igitur legis a eſt, imperare honeſta,& prohibere contraria:& per- 2 8 mittere, vt lex Iulia queę permittit patri filiam in adul- 2 5 terio deprehenſam occidere: neque&c. neque id mos 2nunne 9 dò, ſed etiam punire. Sãciuntur enim leges pœna,vt 5 eſt apud Iuſtin. in§. ſanctæ. Inſtit. de rer. diuiſio.& l. ſanctio legum.ff.de pœnis. Et infirma lex eſt, auctore Demoſthene, quæ neruos non habet aduerſus faci- noroſos. Punit autem lex, atque emendat peccata, ctiam ca interdum, quæ non ſponte admittuntur, ſed culpa aliqua, atque ignorantia. J...& 2. hic. vt lex Aqui lia culpam in damno dato etiam leuiſsimam. I. ſi pu- tator. 31.l. 44 infra ad leg. Aquil. Ex quo illa verba in Papiniani definitione, iLemque Demoſthenis, delicto rum, quæ ſponte, vel ignorantia contrahũtur, coerci- tio, diligenter ſunt tenenda& obſeruanda Igitur cum legis propriũ ſit preſcribere hominibus, quid ſequen- dũ, quidque fugiendum ſit. l. leges. ↄ. C. eo. conſequẽs eſt, vt leges in futurum concipi debeant. Itaque di- cuntur futuris negotiis formam dare, noon ad facta præterita

— pPf

Nuuil figi

Enmn

Aaul