4 oſſegn

nano

8

ded an hoc 6 m eſt bel.

1 conſenſu .& ciuil

rg Deũ,

homini,

iuum ſim

vis paulo fœminx nes nobis on leuibus am in na- ta eſt eius qua dixi- tudine, in- , aluit,& ltaque V- conſtituit, ſequentes binſeruit, cito pro- umproba- auiuſmo- cum hu- cquir.rer. humanũ jure non nequeat. cam rem

itinguit auctorl- juris,& jndicio Hrtaßis inquit m genn- entium ecret. l.

* non g10,& pie⸗ nemo om. orumo 2

omnes homines conſtituit,& quo omnes gentes

vtuntur. Quo ſenſu maris& fœminæ coniunctio re-

& dicetur uris gentium eſſe:quoniam apud omnes

entes recepta eſt. Sed ne quid ea res nos conturbet, nulla hic diuerſitas reperitur ſententiarum:quę ſi qua eſt, non in rebus eſt, ſed in tractandi tantum rationc.

Nec quicquam facilius eſt, quàm has omnes diuiſio-

nes coniungere, hoc modo: Ius quoddam eſt com-

mune omnium gentium: aliud eſt proprium cuiuſ

ue ciuitatis. d.l.omnes pop. hic. cui ſimilis eſt diuiſio Ariſtotelis. Iib. i. Kheto. νό vOεννέ π icor,& 2de

b,&c. Quòd commune eſt omnium gentium, par- tim eſt nobis commune cum beſtiis, partim eſt pro-

prium generis humani. Proprium generis humani

partim homini innatum eſt, partim communi ho-

m inum conſenſu propter neceſsitatem, vtilitatem-

que probatum. Ius ciuile, eſt ius proprium cuiuſ·

que ciuitatis, non omnium gentium commune. di- cta Lomnes. L.pen. hic. non quòd à naturali iure, aut

entium omnino recedat, ſed quòd aliquid ei addat, detrahätve, proptet vtilitatem ciuium, nec per omnia

ei ſeruiat. Cum enim ius naturale ſemper bonum& æquum ſit, l. pe. hic. mutari ſanè omnino non poteſt, ideo"eurru vocat Ariſtoteles& Cic. legem æternaã,

vt inde ſequatur naturæ corruptio: ſic enim accipio, quod eſt in§.ſed naturalia. in Inſt. de iure nat. cui cõ- gruentia ſcripſit ipſe Ariſtoteles lib.. Ethicorum, in quo eſt locus de ea re inſignis. Sed hominum vitia cogunt legiflatorem interdum ab eo iure nonnihil deflectere,& ex legibus, præceptionibusq́ue naturali-

bus ſupremam amplecti, quæ vult ſocietatis humane

conſeruationi ſtudendum eſſe: cùm tanta ſit homi- num corruptio, vt ad omnium obſcruationem com-

pelli nequeant. Etſi nanque leges naturæ pugnantes

ſuapte natura non ſint, tamen ν ²ννε‿νονν confligunt nonnunquam,& pugnant inter ſe, vt dicemus infrà

ſub titulo de legibus.Idcirco neceſſe eſt plerunque ita

jus ciuile conſtitui, vt vna lex alteri cedat, nempe ſu- 4.. A& 5 3. deinde ex his. hic. caſque vocarunt legis actiones,&

vt luriſcõſultus ipſe interpretatur, legitimas actiones. VII. Poſt ſedatam plebis diſcordiam cum patrt-

erior inferiori. Etſi autem ius ciuile generaliter ac-

cipitur(vt diximus)& continet pretorium: tamen ali- quando opponitur prærorio, veluti apud Papinia- num cum ait, ius ciuile eſſe, quod ex legibus, plebi- ſcitis,& quæ ſequuntur: prætorium quod præto-

res introduxerint. l. 7. hic. Sed de iure prætorio di-

cemus alibi. Hinc obligatio diuiditur modo in natu- ralem,& ciuilem, vt ca quoque ciuilis ſit, quæ ex pre- fultum eſt appellatum.§. Deinde.

torio iure naſcitur.§.1. Inſtit. de obl. modò tres fiunt

ſpecies, ſcilicet naturalis, ciuilis, honoraria, vt in l..

infra de nouat. 1N I1I. 11.

DEORIGINE IVRIS. GPI1 7. VS ſcriptum dicitur conſtare ex legi- bus, plebiſcitis, ſenatuſconſultis, princi- ) um placitis, magiſtratuum edictis,& re- NENT pontis prudẽtum, in§.conſtat. in Inſtit. de ture nat. gent.& ciui.& l. ius autem. ſuprà proxi- mo tituo. Quæ parritio non ſatis rectè poteſt intelli- guniſi prius cognita iuris origine, quam hic deſcribit Pomponius: camque repetit ab vrbe condita. Nos ſummam rerum breuiter,& numero proponere hoc loco contenti erimus. Deſcribit igitur in hanc ſen- tentiam, atque hoc ordine: Imprimis populus Ro-

rabat. Ioſephus quoque lib. 2. aduerſus Appionem

jari poſſet. 5. his legibus latis: hic. VI. Compoſitæ ſunt formulæ actionum ad eas le-

In Tit. II. de origine iuries.

manus nullo certo iure vtebatur, ſed omnia manu regis gubernabantur: pluſquc apud eos valebant bo- ni mores, quàm vllæ leges ſcriptæ: quod& aliis ferẽ gentibus initio accidit. Seneca epiſt. 9/ Lucil. Cum enim, inquit, legum pertæium eſſet, Ieges ſcribi oœ-

perunt, quæ rudibus hominum animis ſim plicibuſ- que graues& acerbæ erant, vt Tacitus ait lib.z. No- bis inquit ille Romulus, vt ei libitum fuerat, impe-

Romulus

quondaà pro libidine im-

ſcribit, apud veteres Græcos nomen legis cognitum perauut.

non fuiſſe, vt nec apud Homerũ quidem reperiatur.

II. Leges quædam à Romulo,& aliis ſequentibus regibus latæ ſunt: quæ poſtea à Papirio collectæ,& in vnum librum redactæ, dicte fuerunt Curiatę& re giæ. J.2.§. poſtea aucta ad aliquẽ modum ciuitate. hic. III. Exactis regibus, cùm lege Tribunitia omnes leges exoleuiſſent, populus conſuetudine magis, quam vllo iure certo vſus eſt, ferè viginti annis, quod. ex hiſtoria Liuij colligere licet. IIII. Conſtituti ſunt Decemuiri, à quibus leges editæ ſunt, quæ duodecim Tabularum dicuntur.W Has leges ait Liuius fontem omnis iuris& publici,&

priuati eſſe,& Cicero omnibus plifloſophorum bi-

bliothecis anteponit. 3

V. Has ipſas leges interpretati ſunt prudentes: quo- rum interpretatio, diſputatiòque vſqueadco probata

receptaque eſt, vt pars iuris ciuilis haberetur, nec

immeritò:nulla ſiquidem lex ita perſpicuè ſcribi po- teſt, vt non requirat interpretationem: vnde meritè

dicit Pompeius, ius non poſſe ſine iuriſperito conſta*

re in§. poſt originem huius l.& qui legum interpre- tationẽ tolleret, naturę leges& ipſam eziεiνear aufer-

ret. Et ius ciuile dictum eſt communinomine, quia proprium nomen ac ſpeciale deficiebat, quo appel-

ges accommodatæ, quas ſequerentur litigatores agen do, vt non liceret eis ab earum præſcripto recedere.§.

bus, auctoritas tributa eſt eadem plebiſcitis, quæ legi-

bus. S. Deinde cùm eſſet. hic.

VIII. Cum nec plebs, nec populus facilè conueni-

re poſſet, Reip. cura ad ſenatum deducta eſt, vt quic-

quid decreuiſſet, obſeruareturidq́ue ius, ſenatuſcon-

IX. Maxgiſtratus, puta prætores,& ædiles, qui iuriſ- dictioni præerant, ædicta proponebant, vt intellige- rent ciues quod ius de quaque re quiſque dicturus eſſet, ſeque præmunirent, ac præpararent. Quæ edi- Kza iuris auctoritatem habuerunt,& propter hono-

rem magiſtratus, ius honorarium cœperunt appella-

ri. Ex quibus edictis manauit ferè totum ius quo

nobis luſtinianus reliquit, de quibus edictis iuſtum

ſcripſit volumen Saluius Iullanus, ad cuius perpe- tuum edictum ſcripſerunt Paulus,& Vlpianus.

X. Poteſtas populi in principem tranſlata eſt, da.

tümque eſt ei, vt quicquid conſtitueret, pro lege ſer- uaretur.§. Nouiſsimè. hic. XI. Reſponſa prudentum pars quoque iuris ha- bentur: ſed ideo horum non meminit Pomponius in hac deſcriptione, quoniam prudentes, quorum re-

ſponſis tributa eſt iuris auctoritas, ante Pomponium

A 3