pupillus.

de noua.

25

397

ditione aliquid debetur, certiſsimũ eſt, ne

obligationem, neq; actionem ullam eſſe an- tè, quàm cõditio eueneritfidemq; eſt, ſiue ex preſſa ſit conditio, ſiue tacita, ut quæ à lege ſubinducatur, ſdum tamen propriam condi tionis naturam ha beat, ſubſtãtiamq; rei, non autem ſo- lam executionẽ re ſpiciatb: conditio enim quã certũ eſt extituram, uel quę tempus preſens re ſpicit, propriè con ditio non eſt, ſed propura habeturc. C§. AES ALIE- num.) † Vetuſtiſsimorũ Romanorũ pecu- nia in ære conſiſtebat: quoniam propter eo- rum paupertatẽ, rarus illis argenti, rarior au ri uſus fuit: indeq; æris appellatio, pro pecu- nia accipi cõſueuit:& qᷓ;uis domitis nationi- bus in maximas diuitias excreuiſſent, ſerua- uerunt tamen antiquũ nomen,& ſiue pecu- nia aurea, ſiue argentea eſſet, æs appellabat᷑. quapropter ęs alienũ dicitur, omnis pecunia aliena, id eſt, quæ noſtra nõ eſt, ſed alijs debe tur:ſicut ęs noſtrũ eſt, quod nobis alij debẽt.

Aes alienũ eſt, qd nos alijs debemus:ęs ſuum eſt, quod alij nobis debent. y La- ta culpa, eſt nimia ne gligentia, id eſt, non intelligere, quod o- mnes intelligunt.

36 Ta‿αροαιαρα uerò latius quoque accipitur, ut

27

28

30

cùm dicimus, quicquid in ære noſtro eſt, id

in tua manu eſſe ſcito:fintelligitur enim, nõ

ſolùm in noſtris numis, ſed etiam in omni fa

cultate& poteſtate. Trahitur etiam quãdoq́;

latiſsimè ad profeſsionẽ, ut cùm Juriſconſul

tus de ſophiſmate dialectico interrogatus, re

ſpõdet, id in ære ſuo nõ eſſe, id eſt, ad profeſ-

ſionem ſuam nihil attinere. Sanè notãdus eſt hic loquendi modus, æs ſuũ eſt, quod alij no

bis debent:rectius enim ſeriptum fuiſſet, æs

noſtrum, niſi ea uerba ex aliqua lege deſum- pta credamus, quam hic Juriſcõſultus inter- pretetur, ut&ερνρρόννιαυυο appoſita ſint, uel(ut

Accurſius ſolet loqui)materialiter.

§. LATA CVLPA.) Explicat Iuriſcon- ſultus, quid ſit lata culpa,& eam ita diffinit, ut ſit nimia negligentia, per quam non intel- ligimus, quod omnes intelligunt: aduerſus

quam Doctores noſtri nouas argutias cõfin xerunt8, ut& aliquid ipſi ſcire uiderentur,

quod Iuriſconſultum latuiſſet, fiuntq́; hac ra tione ex interpretib. accuſatores, uel potius

calumniatores. f᷑Aiunt primò, non in negli- gendo ſolùm eſſe culpam, ſed etiam in facien do, cùm id fit, quod fieri nõ debet“, quaſi ne- ligere etiam ad factum nõ referatur, cùm ali- quam rem non adhibita cura, ſed cum negle ctu pertractamus. Aiunt iterum, dementem uelpupillum nõ intelligere, quod omnes in telligunt, S&tamen in culpa ideo nõ eſſefSed hi nonidcirco nõ intelligunt, quia negligen- tiæ eorum aliquid imputetur, ſed quia in al- tero naturæ uitium, in altero ætatis defectus eſt:nam& cùm lex aliquid nõ intelligẽti im- putat, de eo accipiendũ uidetur, qui ſi uoluiſ

de uerb. ſignif.comment

2 0

40⁰

50

60

398

ſet intelligere, potuiſſet Sicut cũ negantiali quid damni irrogat, de eo accipitur, qui con ſentire potuitt. Sicut& proprieè ſilere ſolùm dicitur, qui poteſt Ioqui. Et propriè excuſa- tur, qui poteſt acceptare?: unde& generalis

eſt regula, Eius eſt

M1ARC. LIB. PRIMO nolle, qui poteſt& pVBI. IVDIcC. uelle“. Argumen- tantur rurſus, Me-

LBN CGXIIII. 1

dicus propter im-

1 Vnus propriè peritiã&latam cul eſt, quod neceſ

pam tenetur’& ta

ſarièd ſubimus, le- hErerrd, Shrerde 24 icinã intelligunt.

ge, more, imperiOue ν 8

. up Sed&choc eadem

eius, qui iubencdiihha⸗ rationetollituran

enim in alijs, q; me dicis, ignorantia medicinæ negligẽtiæ impu tatur:negligens em̃ dicitur in ſua quiſq; cõ- ditione,& profeſsiõe, nõ in aliena. ſ Subdũt etiã errorẽ iuris latæ culpæ aſsignari 3 Zta⸗ men pauci iuriſperiti ſunt tSed hoc in pœnã ignorantiũ cõſtitutum eſt, cùm omnes pru- dentes uiri, quæ ipſi ignorãt, ab alijs peritio- ribus ſcrutentur: qui igitur ipſe nec ſcit, nec peritiores cõſulit, in lata eſt culpa: nam& idẽ hominũ genus Heſiodi carmine improbatũ eſt:uis& generalis hæc dictio ſecundũ ſub iectam materiã reſtringatur, ut de eis ſolum intelligatur, qui eiuſdem cõditionis, uel pro- feſsionis ſunt Et ex hac diffinitione infert᷑, quod nõ omnis imperitia latæ culpæ aſsigna tur, ſed ſi in eo quis errat, quod communiter omnes eius artis intelligunt, eſt lata culpa: ſi in eo, quod ſoli excellentes, eſt ſoluùm leuis: ſi in eo, quod nõ niſi rariſsimus quiſq; ſciebat, ut quia excellentiſsimis ſolùm erat cognitũ, leuiſsima uidetur culpa, utpleriq; ſenſerunt. Sed quia hic tractatus iterum& iterum in co gnitionem reuocabitur, infrà quid ſententię nobis ſit, diſſeremusm.

Munus pro onere capitur,& cogimur ſubire. 2 Munuis pro largitione uſurpatur, ex cauſa tamen non ne-

ceſſaria. 3 Conſuetudo longa ſufficit ad impoſitionem muneris, quod uecligal concernit. Præſumptio firmißima eſt pro longa cõſuetudine parifor⸗ 5 Conſuetudo longa omnium iuri ofcit.(mi. Vſucapio aduerſis uectigal non principis, procedit in bo- næ fidei poſſeſſore. Qualiſcunq; largitio uel donum, munus uocatur ex uſu cõ- muni loquendi.

VNVS.) TDuplex eſt muneris ſigni

ficatio, de quahic agitur: altera onus officiumue quodcunq; intelligitur, quod ne ceſſariò ſubimus faltera largitiones accipiũ- tur, quæ ex cauſa aliqua, non tamen neceſſa- ria fiũt.In priore ſignificatione quemadmo- dum ſoleat diſtingui, ſuperiusrà nobis tracta tum eſt.tIllud ſupereſt addendũ, exiſtimaſſe Accurſium non licere munera, quæ ad uecti galia pertinent, ex ſola cõſuetudine imponi, niſi etiam lex acceſſeritꝰ:& ideo dum hic di- citur, munus lege, more ſubiri, coniunctim

31

f l. ab admini- ſtratione. C. de leg.

g Abb. cõſil. 22.

in 2.

h l. ijJj.tit j.

i l.illicitas. õ. fi. de offi. præſ.

3²

33 34

35 k I. reg.§. pen. de iur. ignor.

1 Ij.§. ij. de op. no. nunc.

36

m l. latæ. l. ma- gna.

n l. munus. 5. co.

5

0I. ſi publi.§. fin. de publ.