3 a§. fi. Inſtit. de inutil. ſtipul. 5 I. j. de in. deli. c l. quod dici- muss. de ſol. 4 d l. promiſſor. §. j. de conſti. pec. 5 e l. j.§. exactio. C. de rei uxo. aclio.

6

f I. fi. C. de uſu. rei iud.

2 I.ij. de re iud.

7

8

9

b§. hodie. Inſti. de actio.

i I. in rebus. C.

de iur. dot. in

fin. 10

k I. ſick militi. in fin. de com penſ.

I I. ſi ſocer.§. Lu cius. ff. ſol. ma.

m Bart. in l. ita ſtipul. in j. ꝗ.

11

395

Aes nonnunquam profeßionem ſignat.

Lata culpa eſt negligentia, per quam non intelligimus, quæ om nes intelligunt..

Negligentia& culpam& factum reſpicit.

Es non intelligens punitur, qui ſi uoluiſſet, intelligere potuiſſet.

ls negaſſe dicitur, qui con

ſentire potuit. 1DEM LIB. I. Medicis tantum ignoran- REGVI.

tia medicinæ imputa-

zu 7 LEX CCXIII.

In ſua Quiſque profeßio-

ne negligens dicitur. oni ficatin cip ere Qui in iure errat, in lata 5. culpa eſt deberi pecuniam: ue Error iuris propriè ad u⸗ nire diem, ſignificat riſbrudentes reſtri- eum diẽ ueniſſe quo gitur.

Ignorans, quæ omnibus e- Pecutila Deti p oſsit. ius artis conſtant, in lata culpa eſt: quæ excellentes, in leui: excellentißimi, in le uiſßima.

EDERE DIEN.) Tf Cedere uerbum (ue ſignificationis eſt: accipitur autẽ quandoq; pro incipere in ius alicuius ueni- re, unde& accedere dicimus: ſic cedit dies hoc in reſponſo, cùm incipit ea die res ad ius alicuius pertinere, licet agi adhuc non poſ- ſit Venit uerò dies, quando perfectè perti- net, ut quia&bligatio& actio efficaciter& uerè orta eſt. Referũtur autem hic exempla ſtipulationis puræ,& quæ in diem, itemq; e- ius quam ſub cõditione concipimus. Viden dum igitur eſt ſpecialiter de ſingulis.iIn pri- ma ſpecie quando debetur purè,& ceſsit,& uenit dies, quia obligatio& actio efficaciter eſt orta, ſuſpenditur tamen actionis exerci- tium*, νχꝶ& ε,& modico tempore, arbitra- tu iudicis b:nõ enim creditor ſtatim cum ſac- co uenire debet“*. tAliquibus tamen caſibus id tempus quale ſit, expreſſum eſt: in conſti- tuto, ut ante decimum diem non conuenia- tur d. in dote, quæ cùm olim annua, bima, tri ma die deberetur, hodie poſt annum ſoluen⸗ da eſt e: in re iudicata, cuius olim Xx X✕ X. dies iuſti ex lege XII. tabul. erant, ut Aul. Gellius ſcribit, Thodie uerò ei executioni quadrime- ſtris dilatio indulta eſtſ: poſſetq; qui pro tri- bunali ſedet, huiuſcemodi terminos ex cau- ſa mutares. ſi quis tamẽ huiuſmodi tempus humanitatis cauſa indultum nõ obſeruaret, ſed ſtatim peteret, non ideo ante diem dicere tur agere, fnec illi in nimiæ celeritatis pœnã duplicarentur induciæ. Hincq; eſt, quòd in præſcriptione eius diſationis rationem non habemusi: unde nec compenſationi impedi mento eſt t, neque exceptioni, cùm uideatur dolo facere actor, qui id petit, quod poſteum terminum reſtituere compellitur!& hæc cõ muniter approbata funt“. In ſecunda ſpe- cie, cùm de obligatione in diem agitur, rece- ptior eſt opinio, ante diem& obligationẽ& actionẽ eſſe ortam, ſed obſtare exceptionẽ: cuius ſententiæ illa eſt ratio, quia cuùm dies addita obligationis executionem reſpiciat, non debet interim eius ſubſtantia impedirin, unde obligatio, actioq; formatur, ſcùm non

D. Andreæ Alciati in tit.

Edere diem, ſi⸗ 0

396

ſoleat tempus adiectum ipſo iure, effectum

obligationis auferreo. Non procedittamen 12

hæc concluſio in promiſsione uſusfructus: in ea enim ante diem nec obligatio, neque a- ctio naſciture, ſiue quia cùm ad hęredesuſuſ-

fructus non tranſ-

Vbi purè quis ſtipu eat, ſiantequã dies ,, ueniret, moreret

latus luit,& ceſsit& creditor, fruſtra uenit dies: ubi in di- oblſgatio ellet or⸗ em, ceſſit dies, ſed nô ta: fſex autem plu- dum uenit: ubi ſub rimum cauet, ne conditione, neq; ceſ quicquam fruſtra ſit, neque uenit dies, Terai Slle quia dente adhuccon lusUccls anie⸗

P en quam dies ueniat, ditione. in rerum natura

non eſt, ſed in ipſa proprietate permanet, nec operæprecium

ꝛ0 fuit ſeparatam à proprietate rationẽ cius ha-

beri prius, quàm cõſtaret omnino eſſere ip- ſapræſtandum, ut quia& ceſsiſſet,& ueniſ- ſet dies. Non procedit rurſus in actione in rem“:nam in ea ante diem actio nulla oritur: translatio enim dominij uel iuris in re per executionẽ legis fit, quam lex ante diem non facit:unde huiuſmodi actio cõpetere non po teſt: uendicatio enim propter dominium in re datur. t Quapropter cùm repudiatio ad do

30 miniũ referatur, qui legatũ in diem ante eam ſiitaſrpa d

—₰¼

diem repudiat, nihilagit“: adhuc em̃ ad eum non pertinet:tEt hinc etiam conſequens eſt, ut quoties ex diſpoſitione legis tacita dies ſubauditur, ante eius aduentum actio non o- riaturꝰ. Lex enim quandoq; perperàm agi dicit:, quandoque peti non poſſe: quæ uerba ad actionem ſoluùm referuntur, licet hoc ca- ſu aliqui etiam obligationem non naſci credi derintu: quæ ſententia recepta nõ eſt. Nam

eſt eorum opinio, qui idem iuris eſſe opinan tur, ut ante diem ſolũ oriatur obligatio, poſt diem uerò actio: unde qui ante diẽ ſoluit, nõ repetit*, cùm uerèinterim deberet, licet agi nõ poſſet. Nec nos mouet, quòd medij tẽpo- ris utilitas incerta eſt:nõ enim hoc obeſſe po teſt, quò minus in id, quod principaliter de- ductũ eſt, obligatio proueniat. Quapropter ſi ultra diei incertitudinem alia quoq;, quę in

so promiſsionẽ deducũtur, incerta ſint, ut cum

quis fructus, qui ex fundo percepti fuerint, promittit, neq; obligatio, neq; actio interim oritur v:hæc enim maxima incertitudo con- ditionem ſapit.Idem cum nõ ſolum dies, ſed obligationis quoq; ſubſtantia poſt mortem confertur: tunc enim obligatio ab hęrede in/ cipit?. Sanè& in diem, quæ multiplicandæ obligationis cauſa additur, ſolet diſtingui, ut

in legatis annuis ante diẽ nec obligatio, nec 1 ſtin ſug 1 6õo actio cõpetant:quoniã tacitam in ſe, ſequen⸗ los deanl tium annorũ reſpectu, conditionẽ habeant“, 22 6 tin contractibus uerò competatb:cuius rei ra h lſi dicchmm dorum

tio à nobis libro Paradoxorum I. cap. xX VI.

diſputata eſt.In tertia ſpecie, quãdo ſub con ditione

quand dile 0 loblig fraſ 1 arbtall, blactt. deac. 4 helb lib C oblig 42 b Ljinfi. aa ſch ecll do di lgſe ln. w«d., fi erüc

13 aiiuramn

binmaimas du wottamen antl

14 q L ſemper äk li

tlus deuſſ. wialled ſigeauge leg upoptergsale dervideſt,quæn

rrlicgtes noftrũ

15 imgwuar lerol

ndicimus, quic Fij ce legen utmmand eleſci 16 Güm innoſtris nu 5 l.interdun d alnedp dreſtate uerb. ohlg lribimead profeſs 17 tsdeſophilmated t lijj ſiis hädevid inæreſu jj. qe eoaad lonem uam nihil: cert ec. hebquendimod 18 ldebenterecius

40& in die incerta, ueluti cùm moriar, crebrior u lcotinus t pttum niſieauen

Ijdeunbh factedamus,quan ubi Arct. tetur,t aan Acorſtus(oletlo

X L ſub condiu L4T cV ne decman üns, quidlſit ata cb. eirnimanegl e mus,quod om

dam Docdoresno

wrunt utKali b ſmocluriſconfult

19

doneexi

„ lj decond. 1 Xinterpreti umniatores, J

E aemunſt aadd oleederel 20 8 blimellec zlj Cudd aimilt, uod herea grecimmadhh 2⁄ imtennanaüh letrachma 3

epilim n0 in

lount N. Ot

emwätnmen 1

müticondin

dlquii

Sj deuad M 1 i5 lig. wmac um, ni unlex

daceppie