2 I. ſicut, C. de acl. l. Lucius. de euict.

P Bart. l. n.§. idem quaſ uit.

de condi. inde.

c l. fi. C. de non nume.pecu.

d xxij. q. ij. ne quis.

e Imol. c. inter p. de ren.

f Lquæro. loc.

g L ſi unquã. C. de reuoc. do.

h l. inter ueſtẽ. de auro& ar⸗ gen.

i l. ſirepetendi. C. de condi.ob cau.

k I. j. de uerbo. obliga.

1 I. inbemus. C. de teſta.

m d.l. quæro. nl quod ſi nolit. §. quia aßi⸗ dud. de ædil.

edi. 0 d. l. ſi ſeruus

pluriii. 9. fi.

p I. ſi paterſa in prin. de adop.

ꝗ l. ſt in teſta. in fi. de uulg.

r Bar.. ita ſtipu la. j. q.

s L cerdonem. de oper.lib.

t Bart. l. non ſo⸗

lum. de proc.

u l. iij. ã. cõdem

nal dic.

95

tibus tantũ facta promiſsio, nec alterius uo- luntas mucata quicquam innouabit.Quod tamen perpetuũ non eſt. Quid enim ſi prior cõtractus ex errore proceſsiſſet b? quid ſi ex fiducia c? quid ſi aliqua cauſa hoc ſuaderet, de qua à partibus nihil cogitatum fuiſſet? ut ſi promiſerim tibi gladium reſtituere, dein- de furens petas d. Quapropter& in ſchola- ſtico reſponſum eſt, quamuis in aliqua Aca demia lauream Doctoratus, ut uocant, acci- pere etiam ſub iuriſiurandi religione promi ſerit, nihilominus ſi in aliud gymnaſiũ tran- ſeat,& ibi examine facto approbetur, non cenſeri periurum?. Sed& conditiones quæ tacitè ex natura cõtractus inſunt, ſemper in- telliguntur. Si igitur tibi domum locauero, & habere licere promiſero, intelligetur re- bus ſic ſe habentibus,& penſione interim re ceptaf. Sed& cùm lex ex noua cauſa reſciſ- ſionem cõtractus inducit, uel reuocatoriam actionem concedit, apparet rebus ſic ſe ha- bentibus promiſſum tantummodo fuiſſe: ut cùm quis donat, deinde liberos ſucſipit, re- ſcinditur ex Conſtantini reſcripto contra- ctuss. Cæterũ et quando tacitũ pro expreſſo habendum ſit, eodem ferè modo diſtinguit᷑: in his enim quæ unius ex ſentẽtia conficiun tur, non eſt dubium haberi“, in contractibus uerò non haberi, ſi ab altero tantũ id actum ſiti ſi ab utroqʒ, ſecus eſt:tũc enim idem eſt, quod in ultimis uoluntatibus diximus, niſi actus in forma peccauerit: cũ enim forma ex neceſsitate legis requiratur uolũtas par- tium in nulla animaduerſione eſt. idem cùm hæc uoluntas probari nõ poteſt. Sumitur au tem probatio ex natura rei, ut quia q́d omiſ- ſum eſt ex natura rei, in eum contractũ acce deret“: ſumitur& ex conſuetudine, quæ in actionibus humanis potiſsimã uim habet“: ſumitur& ex præfationibus, huiuſmodiq́; a- lijs cõiecturis legitimis, quas omnes referre præſentis inſtituti non eſto. Sed nunquid ta cita hæc diſpoſitio ex lege inducta, an potius ab homine cenſebiture Et diſẽernendos tres caſus arbitror. Primus, quoties lex aliquid à partibus actũ præſumit, nec huic partes ipſę renunciare poſſunte, tunc huiuſmodi legis diſpoſitio, non autẽ hominis cenſebit᷑. Qua- propter ius accreſcẽdi tametſi ex tacita quo- que teſtatoris mente proueniat, tamen ex le gis diſpoſitione magis procedere exiſtima- tur a: non enim poteſt quis partim teſtatus, partim inteſtatus mori. Sic Bart. in actione tutelæ, diem ex diſpoſitione legis ineſſe, nõ autem ex hominis credidit:quoniam ſi par- tes agerẽt, ut ante diem ea actio oriret᷑, utiq; fruſtra agerent'. Sic idem tradidit, procura- torem ad agendum legali diſpoſitione, ad de fendendũ quoq; conſtitutũ cenſeri: ut enim id faciat, à lege ipſa etiam præter domini uo- luntatem adigiturt, Sic receptũ eſt, tempus quod à lege iudicatis conceſsis ue indulget᷑,

us, de re iu⸗ tametſi in ſententia iudicis ſit expreſſum“,

pro legali tamen dilatione accipi, cũ in arbi-

D. Andreæ Alciati

10

20

30

4⁰

50

60

96

trio iudicis non ſit, qualem terminũ conſti- tuat*. Nam& generaliter idem Bart. defini- uit, illam obligationẽ à lege deſcendere, cùm ræter ueriſimilem contrahentiũ uoluntatẽ inducitur. Quæ enim ex præſumpta uolun- tate oritur, hominis obligatio, nõ legis eſt Y. Nec obeſt, ſi quis dixerit, nonne legibus uo luntatem ſuã regere quilibet creditur=? Re- ſpondeo, uerum id eſſe in his quę libero par tiũ arbitrio relicta ſunt, alioquin non ſpontè facere, ſed legis iuſſu partes credunt᷑*. Qua- propter legi Falcidiæ aduerſus uoluntatem teſtatoris locum eſſe ſcriptum eſtb.nec enim facere potuit teſtator, quo minus ea lex lo- cum in teſtamento ſuo haberet. Secundus caſus eſt, cùm lex aliquid præſumit, cui par- tes renunciare poſſunt,& tũc huiuſmodi di- ſpoſitio hominis, non legis dicitur: ut quòd in mutuo æquè bonum reddatur:in promiſ- ſione dandi Carthagini, tempus quo illuc iri commodè poſsit:& ſi qua ſimilia. Senſit hoc & Bartolus ,dum alias eſſe conditiones taci tas ſcripſit, quæ ex lege deſcendũt, alias quæ ex natura rei, alias quę ex præſumpta uolun tate. Quapropter cum lex municipalis con-/ ſanguineos de controuerſijs compromitte-/ re iuberet, ſi compromiſſum fuerit, neceſſa- riò id dicetur factum, non ſponte, cum huic legi per alterũ renũciari nequeat: licet Sali- cetus& Alexãder hac in re aliter ſenſerint. Ex hoc quoq;cõſequens eſt, ut cõtractui de- poſiti clauſula dolũ malũ abeſſe, legis diſpo- ſitione ineſſe credatur, nõ ſponte contrahen tis e:non enim illi renunciari poteſt, cum do lus malus in fururũ remitti nequeat. Ter- tius caſus eſt, quoties lex abſqʒ partiũ reſpe- ctu aliquid inducit,& tunc quoc; diſpoſitio cenſebitur legalis 8. Qua ratione id quodin- tereſt, rectè pœnam legalem appellaueri- mus: inducitur enim in obligationibus fa- ciendi, ut quanti ea res eſt ſoluendo, debitor liberetur, tametſi de hoc nihil actum ſit. Et hæc ſcitu utilia ſunt, tũ quòd mitius cũ lege agitur, quàm cum homine, tum etiam quòd diſpoſitioni legis cõtrafaciens inſolidũ con- demnat, diſpoſitioni uerò hominis, pro hæ- reditarijs portionibus tantum:. Poſſent& a- liæ differentiæ referri, quas in præſentia re- cenſere nihil attinet. Poſtremò uidendum eſt, quoniam ſuperius dictum à nobis fuit, non ſolum diſpoſitiones hominum à legali- bus differre, ſed inter ipſas quoq; humanas actiones plerunq; non parũ intereſſe, cura- liud conſtitutũ in ultimis uolũtatibus, aliud in contractibus nõ rarò reperiamus. Expo- nendũ itaq;, quomodo certius hęc quoc; di- ſcerni queant. Et regulariter ſolet affirmari, eodẽ iure ultima morientiũ mandata, uiuen tiumqʒ contractus accipiẽda eſſe, deq; altero ad alterum, ceu ad ſimilem rem, interpreta- tione procedendum, niſi tamen diuerſa in his ratio afferat᷑:ea diuerſitas quinqʒ ut pluri mũ cauſis ſolet oriri. Prima, qᷓd in teſtamẽtis fauorabilior interpretatio, qʒ in cõ Hae iat

7 t linc herieni j . gäun tum ſcem X lij eogii 3 vnumen ne 1 lal, vuſel cepln⸗ „ Rat.ſip dibus duur 10 orl Il dua..i 9l3 m) vqxodſl X lquilenan' 4 centut, in fl deuat. uch Cl 4 cum. — . hn oretkatlo a l.iii. a ul Eehiee, u K 34— 3 ar aietads plus 1Mua hnh gmfl. ucone, rcuslumitul is binöuendie u ieberiteſpon an acſcundæ dA onditio imp in iind edipl laa dus ratos elle lcâs„Iri U- Wnlaen uuüine trinſeclt. e a ümitundu condi O a⸗ 6 b ſuccurridu monſ. in pgoralliäo Rcio iudicis zedoeinterdi And ſionis adip uu Imä ecictũ 4 In Lſigu uh gromniaine maior.(d axll’ enim or nanſ. ſa chnulliger tun lone& illud e Paul. Srai. oſcquam dies Lunn ei ulecuminca Lans u dliludrece en embalteroh nmudlhe as eetii diuliſt Tones.G.d. ſagſ ſ . 4 fan 4 ſetdiuilionem laun iit ſm dhteſtoris Uo A Proculoo. ſ aſ bendeturqu tlt. d.„, aa uticgelttidi weointraann 4 eonüdebebin 4 bnzaimnae tlundhut cemeamgſ Ffacpo. ſt olequens eſt 1 nactuslo adt cum&de a— am ⸗quodin ¹ niimagnae dori indi 1 unmnim ntur:inilli maduerſion enalprohid krhipo „,rr,ke d Uolui terumt k lieſtpin 4 lile euma ucrbo.chl* nataagere. lntraO9: de nyv l adl tion „ eone ulci ¹ anaa iomniü