a.item. de ſuis

E legit.

b l ſc uxor. de adult.

e I. quid ſi nept. de teſt. tut.

d Alex. conſil.

7, Ij. Col. Vj.

e Soci. l. Gallus.

9. ſc eius. in fi.

f Bart. 4.1La⸗

beo.

47

Iegis nõ æquè ex cõmuni uſu militet. exem- pli cauſa: Nepotes auo propriè dicũtur, qui eo uiuente cõcepti ſunt:ex uſu tamẽ etiã qui poſt eius mortẽ cõcepti ſunt, eo nomine dici poſſunt:nũquid igitur edictũ prætoris nepo tibus bonorũ poſſeſsionem aui decernens, etiam in his ſibi locum uendicabit, qui con- cepti non fuerant:& cùm qui conceptus n5 eſt, nõ poſsit fingi natus, ſequitur inter eos nullã fuiſſe proximitatẽ:& ideo huiuſmodi nepos reijcierura. Quapropter in prædicta municipali lege, qui rem alterius acceperit punitẽte, ſi appareret legem in fauorem eius latam, qui rei dominiũ haberet, non cõpræn deretur poſſeſſor, tametſi probaretur ex cõ⸗ muni uſu rem alterius dici, etiam cuius ſola poſſeſsio ad alium pertineret: tum enim uer bi proprietas potius, quàm uſus communis ſpectaret᷑. Si uerò par ratio ſecundũ utranq; ſignificationem ſit, tũc etiam cõmunis uſus attenditur: unde lex Iulia de adulterijs, non ſoluùm in iuſta uxore,& quæ in manum uiri conuenerit, locum habet, ſed etiam in iniu- ſta b, id eſt, cum qua matrimoniũ eſt, licet nõ ſolenniter celebratũ, idq; propter cõmunem uſum ex Homeri carmine: ²ννιι σπνσν dνένν‿ 2le μέειση⁸ρα‚τπυ[ quod alibi expoſuimus. Cæterum& illud ſciendum, ex cõmuni peri torum in latino ſermone uſu, nihſtad uerna culum idioma inferri:quapropter ſi latinè te ſtator liberis ſuis tutores dederit, etiam ne- potibus dediſſe intelligetur: ſi uerò filijs di- xerit, aliud eſt, licet hæc differentia in uulga ri ſermone conſtitui nequeat. Quapropter cùm ex cõmuni conſuetudine in lingua uul gari probatum eſſe, aliter filios legitimos, a- liter legitimatos appellari, reſpõdit Alexan- der ¹, non idcirco ad ſermonem latinũ quic- quam inferri, cùm latinè etiã legitimus pro- priè dicatur, quem princeps natalibus reſti- tuit: quod frequenter in facto diſputatum ui di, in his quæ pro teſtimonio uulgari lingua dicta erant, ut à cõmuni latinè loquentium uſu interpretationem nõ acciperent. Qua ta men in re ego ſubſiſto, cùm uideam& in hoc

ractatu,& alijs in locis, à gręcæ linguæ ſigni ficatione ad latinam argumentari Iurecon- ſultum, ut in glande,& ueneno:& longèma ior ſit uulgaris noſtrę locutionis cum latina, quam illi cum græco ſermone affinitas. Nec illud omittendũ, cõmunem loquendi uſum attendi, qui eo tempore fuerit, quo lex ipſa municipalis lata eſt, non qui poſtea inoleue- rite ſicut& in teſtamentis, cùm de interpre- tanda defuncti uoluntate agitur, is uſus pro bandus eſt, qui tum erat, cùm ille teſtaretur, non qui deinde admitti cœpit, quem fortè teſtator ignorauit: tametſi enim lex ſemper loqui fingatur, id utiq; uerum eſt, ut id tamẽ loqui exiſtimetur, quod à principio legum- latores ipſi cenſuerunt Quapropter qui ho- die eſt cõmunis uſus, olim fuiſſe non præſu- mitur, niſi adeòo antiquitus receptus proba- retur, aut ante hominum memoriam inole-

10

I 48

uiſſet. Damnat Tranquillus Claudium Im-

eratorem, qui filios libertorũ in Senatũ al/ legerat, idq; exemplo Appij Claudij facere dixerat, qui& ipſe cenſor libertinorũ filios curia nõ ſummouerat:ignarus, utilleinquit, temporibus& ppij.& deinceps aliquandiu, libertinos dictos, non ip ſos qui manumitte- rentur, ſed ingenuos ex his procreatos. Puta uerim tamen, ſi qua lex ex eo ſenſu, quemà

rincipio habuei it, iniqua eſſet, poſſe ex prę ſenti uſu declarari, ut iniquitas illa emende- tur:cuius rei exemplum in Valentis Impera toris cõſtitutione habemus?, qui monachos omnes ab eremis extrahi,& ad ciuitatũ mu-

nera ſubeunda compelli iuſsit: quod edictũ

20

30

40⁰

50

60

adeò execrabile,& ab omnibus autorib. dam natum, in corpore tamẽ iuris adhuc legitur, uoniam alio ſenſu accipi poteſt, nimirum ut hi ſoli plectantur, qui monazonio non ob Chriſti cultum, ſed ad euitanda munera cõ- gregati proponuntur: atc; hoc modo inter⸗ pretatione prudentium legislatoris impie- tas confringitur. Efficax autem cõmunis hic erit uſus, ſiper longũ tempus eualuerit, pu- ta decennio:nec enim ueriſimile eſt, poſſe ci tius ciuitatem in alicuius uerbi nouanda cõ- ſuetudine conſentire. Probandum igiture- rit, quod ad huiuſmodi tẽpus attinet, itemqʒ quod ad perſonas, quæ res ab arbitrio iudi- cis plurimam uim trahit: ut ſi de eo agatur, quod ueriſimiliter ſæpiſsimè,& à q́;plurimis fieri uel dici ſoleat, idipſum neceſſariò pro- bandum ſit:ſi uerò de eo agatur, quod rarius contingere ſolet, ſufficiet, ſi non à plurimis, ſed ab ſiis dictum conſtet, qui de ea re uerba fecerũt, quamuis pauci fuiſſe proponantur: atqʒ ita Bartolus ſenſit n. Nobis& illud pla- cet, ſi ex Iureconſultorũ libris de huiuſmodi uſu appareat, aliam probationem non requi ri: ut in dictione inteſtatus, quæ non niſi ex cõmuni uſu pupillos& impuberes cõtinet: cùm enim tales quoq; pro inteſtatis lex acci- piat, etiam citra aliam probationem in qua- cunq; lege municipali de his actum arbitra- bimur: quod in his dictionibus quoque pro ducendum eſt, quæ ex uſu contrariam anti- quę ſignificationẽ acceperũt, ut tyrannus: o- lim em honi principes ſic nominabant᷑, quo ſenſu& Homerus,& Vergilius uſi ſunt: ut religioſus,& deuotus, quæ olim in malã partẽ, hodie in bonam ex uſu accipiũtur. Ex interpretatione ſenſus legis accipitur, cum uis uerborũ id nõ ſignificat, ſed extenſio in- ducit: de ſimilibus enim ad ſimilia, ei qui iu- riſdictioni præeſt, procedere fas eſt ¼, atq; ita ius dicere. Similis autem ille caſus exiſtima- tur, qui eadẽ uel maiore ratiõe nititur, quiq; eiuſdẽ effectus eſt, tametſi uerbis ſit diſsimi- lis:ſatisq; eſt ſi ſimilitudo ſit eiusreſpectu, de quo agitur, licet in cæteris differãum, In fauo- rabilibus quoqʒ; pro ſimili habet᷑, etiã quod nõ æque tanta ratione fulcitur. Igicur de ſi- milib. ad ſimilia regulariter in lege fit exten/ ſionam q̊d ad diſpoſitiones hominũ attinet, in

3 Lquidan C

de decur.

h d.lLaben.

i à deſa

K luonpaſtu delegi-

1 J. nõ ſolum. 1

nü prinir

lum.de cac

tut.

antäna erim tugh eambit Natk edirndum. an Feuicentund cluineccen fuiuſnodidl nliiterpreta laconſiteren ponicuodh ninönalcu deret non en. düichcontrar mineadhibito elaleparari adca aiHincelt e egu

exläbauditoi „ Uhgeneralb ing derl diar 95 guödincoree f uméeademin

lncipenlan

Aodeſt dip e

puecam infan

onettio qua

bbiginurexte

,

euſthmeritopr

m c. non po e

in finiyi el bena u. n c. ſin iiſm