)

duerſira

paRln

uo tẽconſeg ns eit utleges muni nt velllimitarote 1 ntur idi; uulgs— ec unterpretanboege, llü eſſe extenſini- alidus quosin b Ua ratione necino ſus fictus comprat txauiuecceytgn ſeprofacto ſuo uni oſitionehominb ii ub uerbis cöpręndti uſius ſequétilh mah,

arduailla quæſtofn

one mortis, demon us: in 4uo regult verborutalem ſenle rs ciuilis omninoell

ila 2 ſuſcept. eile aereſcrip.

1 lett, Cle. ne Roma⸗ reiduni 1 etwi ni. 5. ane. uer em quo ic. moriente. lurio dm de eleck.

dbete Bart, d. l.om- dipoul nes pop. uij. q.

nI. Labeo. de up. leg.

ij. de uſufru.

d, de quo agit ſtmiarre

ea quoq;actũ cnſi ſocierate mone ſnij etur& ſicutmonu 8 ſequ agmaruög

atus Etpactũdelnl, ſ. de ſuis&

ris lucrifaciẽda etit

Lolt.

cũ in eligioſim teli in prox.

enim reniimibch expectate euigite cnaturaliter un0- 1 uiduã uitæ conlieu

ecre.

45

eſt, qui poſt mortem grauatus erat fideicom miſſum reſtituere?:poſsidebit enim poſt pu blicationẽ fiſcus, donec morte extincto reo, dies fideicõmiſsi uenerit. Cæterũ in caſibus quoque, quibus permiſſa non eſt extenſio, ſed uerbis ſtatur, nunq́; appellatione mortis de ciuili intelligimus, ut in Pontificis Roma ni gratia, qua in caſum mortis mandatu r ali- cuiprouideri, ſacerdotiumq́; cõferri b: in his enim, præterq́; ſi motu proprio indulteę ſinte, fit ſtricta interpretatio. Et hæc, quod ad im- proprietatem, fictionemq́; pertinet, hacte- nus. Ex uſu accipiũtur uerba generaliter in quacunqʒ materia, etiam pœnali:quoniam is cõmunis loquendi uſus proprietati quoque uerborũ præualet, dum tamen ex autoritate prudentium originem traxerit: nec enim du bium eſt, ex autoritate doctorum, propriam quocʒ ſignificationem ducis: quantaq; eius uis ſit, oſtendit Cicero, qui quandoq; uſum optimũ magiſtrum appellat, quandoq;ʒ om- nium magiſtrorũ præcepta ſuperare aſſerit. Horatius quoq;: Multa renaſcẽtur, quæ iam cecidere, cadentq; Quæ nunc ſunt in hono re uocabula, ſi uolet uſus, Quem penes arbi trium eſt,& ius,& norma loquendi. Quinti lianus lib. I. cap. v. Autoritatem, inquit, ſer- monis conſuetudo ſuperat. Et inferius: Cõ- ſuetudinẽ ſermonis, uocabo conſenſum eru ditorũ. Sulpitius Apollinaris apud Aulum Gellium: Nõ ſolùm uerborum cõmunium ueræ& propriæ ſignificationes uſu mutan- tur, ſed legum quoq; ipſarum iuſſa tacito cõ- ſenſu obliterantur. Bartoluse tamen, quod ex cõmuni uſu dicitur, nõ eſſe ex propria ſi- gnificatione aſſerit, ſed potius&νκκναηάορ, Gν όQάηꝶνο ſeu ex figurato ſermone dici:quoniam natu- ralis rei ſignificatio, autoritate populi immu tari nequitt. Etideo exiſtimauit Salic. cùm lege municipali caueretur, uerba ex propria ſignificatione accipi debere, in ea inteſtatũ non cenſeri pupillum, qui etiam ſi uoluiſſet teſtamentũ facere, iure prohibetur, quoniã id ex cõmuni loquendi uſu, non ex propria ſignificatione eſts. Addunt alij, idem eſſe ſi lex mandet uerba nullo extrinſecus addito intelligi. Sed in hanc ego ſententiam mini- mèiuerim, qui ſuprà ex opinatiſsimis ſcri- ptoribus oſtenderim, proprietatis uerborũ uim,& ius penes uſum eſſe:unde enim uoca bula inuenta, niſi ex hominũ uſus? Siquidem uetuſtiſsimã linguam Chaldæorum, ſeu He bræorum fuiſſe conſtat, quod& ueteres ſen ſiſſe ueriſimile eſt, cùm apud Aſſyrios inuen tas literas,& in Aegyptum per Mercuriũ, in Græciam per Cadmũ Phœnicem, in Italiam per Pelaſgos allatas, autorũ conſenſu tradi- tum ſit. Id& eo argumento Euſebius Cæſa- rienſis confirmat, quòd literarũ nomina a- pud Hebræos ſuam ſignificationẽ habeant, ut Aleph doctrina, Beth domus, Gimelple- nitudo, Daleth tabularũ& ẽ. cùm apudalias gentes nihil ſignificent, ſolumq́; quædam in his peregrinæ linguæ imitatio appareat: ab

—₰

de uerb. ſignit.lib. II.

10

20

30

4⁰

50

60

46

eo ſermone alij orti, ex uſu& conſuetudine uim, augmentũ, naturã ſuã acceperũt. Qua- Propter nequaq́; credendum eſt, naturalem rei ſignificationẽ non poſſe populi autorita- te imminui. Nec uerũ eſt figuratũ huiuſmo- di ſermonẽ dici, cùm contraâ potius is figura tus ſit, qui præter uſum accipitur:unde& xνπνσ igura, quam abuſum latinè dicimus. Arbitror igitur etiam in ſtatutis municipali- bus,& quacunq; alia materia cõmunem hũc uſum obſeruari debere: ex quo conſequens eſt, ut licet appellatione beſtiarum ſolũmo- do feræ contineantur“, ut leones, urſi, pan- theræ, tamẽ propter cõmunem uſum omnia etiam domeſtica comprænduntur. Sic in te ſtimonio, quod quis poſsiderit, intelligitur, id eſt, detinuerit. Sic in ſtatuto Titium& om nes de eius domo eijciente, etiam naturales filij eijcientur. Sic arma ex cõmuni uſu ho- die dicimus etiã Iureconſulti diffinitione ex ploſal. Sic teſtator uxorem ſuam uſufructua riam, dominã, moderatricem relinquens, de ſolis alimentis,& ſolita prærogatiua intelle- xiſſe cenſebitur. Sic licet maledicere& bla- ſphemare idem ſignificent, tamẽ ex uſu alia fit interpretatio. Sic conductor pactus ne ad penſionem, niſi quatenus gaudere potuerit, teneatur, ablatis præter eius aliquã culpã ab exercitu fructibus, nõ tenebitu r:quia uulgò nõ dicimur gauiſi, niſi ea re, quæ in noſtram utilitatem peruenerit. Sic lex pœnam conſti tuens ei, qui rem alterius acceperit, non ſo- lùm de re aliena iure dominij, ſed etiam pro- pter ſimplicẽ poſſeſsionẽ intelligetur": idq; propter cõmunem uſum. Declaranda tamẽ hæc eſt cõcluſio quibuſdam modis. Et in pri mis uiderentur ſupradicta in communi uſu procedere, quem periti introduxiſſent, idq; Fabij Quintiliani ſententia aliqui affirmãt, alioquin imperitæ multitudinis uſus nequa- quam in animaduerſione eſſe deberet: nam & uulgi opinionem lurecõſultus reprobat, eum, qui promittere obligatus ſit, ſatiſdare debere exiſtimantis:& Baldus plerũqʒ ſcri- pſit, idiotarum uſum pro abuſu eſſe. Felinus nec excellentiſsimos, nec item imperitiſsi- mos obſeruari iubet, ſed mediocres,& ex eo rum ſententia uſum cõmunẽ conſtituendũ. Sed cùm ex mẽte proferentisuerba accipien da ſint, ego aliter finiendum cenſeo, ut ficut in teſtamentis patrisfamiliâs cõſuetudo ſpe- ctatur, in contractibus ipſorũ contrahentiũ: ita& in ſtatutis eam ſententiã ſequamur, de qua ueriſimile eſt ipſos legumlatores intelle xiſſe. Si igitur ab excellentiſsimis facta ſint, eo modo locutos illos ueriſimile credemus, quo peritiſsimi ſolent. Si ab imperitis, craſſa minerua uerba accipient᷑: nam& Celſus pe- culium pro repoſititia pecunia interpretat᷑, ex ruſticorũ ſenum autoritate, qui pecuniã ſine peculio fragilem eſſe ſolent dicereo. Sed & quoties aliqua dictio ex communi uſu la- tius accipitur, quàm ex proprietate ſoleret, in dubio ex proprietate accipiẽda eſt, ſi ratio

C 2

i I. j.§. beſtias. de poſtul.

k Felinus in d. proœxm.

II. armoril. J. co.

m Bart. in rubr. de oper.no.

n l. ſi dickum. de euict.

0 I. ſi chorus. de leg. iij.