„ D.Andreæ Alciacl 43

In libellis uerò iudiciarijs huiuſmodi expo-

ſitio facilius admittitur, cùm ex partium in-

a lſi quis inten⸗ tentione ſoleant declarariꝰ. quod& in teſti⸗ tione. de iud. monijs receptum eſtb: fit enim ſemper inter bc. cum tu. de pretatio, ne diſcordes& periuri teſtes ſint. teſtb. idem nepugnantia inuicem dicta uideãtur: ſemper enim etiam in quacunc materia re-

pugnãtia huiuſmodi excludenda ſunt, et ſcri

pturæ ſcripturis concordandæ,& ſi qua di/

uerſa uel diſcrepantia uidentur: cõciliari in-

cl fi.C. de eden. uicem debente. Sed& ne eluſoria diſpoſitio reddatur, uerba impropriè accipiẽtur: quod

ea ſpecie conſtitutum eſt, cum Rom. Ponti-

fex alicui ciuitati ſacris interdixit: licet enim

ciuitas propriè ſolùm intelligatur, quatenus

mœnia ambiunt, tamen hoc caſu etiã de ſub-

d ſiciuitat. de urbijs actum credetura‚ alioquin nullius effe ſent. excoom. ctus huiuſmodi eſſet abominatio:nam& ea- dem ratione uſu ſyluę legato, Hadrianus cõ

e l. diuus. de uſu. ſtituit uſumfructum deberie: quia niſi liceret legatario cædere ſyluam, nihil ex huiuſmodi

legato cõſequeret. Idem cum qualitas perſo

næ à proprietate uerborũ nos recedere ſua-

det, ut cùm pater filio pro falcidia ſua legat:

intelligetur enim de triente iure naturæ de-

f Barto. l. j. ad bitot: nam etſi uir imperitus quicquam di-

leg. Falc. xerit, nõ propriè, ſed craſſa minerua accipiẽ dum erit:quod maximè in his obſeruãdum,

. qui uulgari& ſimplici modo quicquid in g glofl. quoties. buccam uenit, effutiunts. Sie ſeruus qui ſibi fam. erc. licere poſsidere ſtipulatus eſt, de ſimplici de

tentatione, non autem ciuili poſſeſsione in- ß I ſtip. iſta. 6.hi telligeturh. quod etiam ad teſtes productum qui. de uerbo. eſt, qui de his teſtimonium perhibent, quæ oblig. uiderunt, nec poſſeſsionem, quatenus iuris eſt, diffinire ſciunt. Ex abſurdo quoq;, ut eui

tetur impropria ſignificatio, accipi poterit:

quoniam regulariter traditur, ſemper ita le-

gem interpretandam, ut abſurda nõ toleren

i l. nam abſur⸗ turi. Quapropter lex eum qui furti pactus d. de bon.lib. ſit, ne damnaretur, infamia notans, de pacto

k l furti. 5. paæ gratuito non intelligeturk, id quippe inhu- ctus. de infa. manũ eſſet. Sic ubicũq; uerba legis ad abſur- dum trahi poſſunt, partes iudicis erũt decre-

to rem temperare:quoniam tali caſu non ui-

lſcire. õ.alud. detur hæc ſuiſſe legis mensl. Sed& in edicto prætoris, quo parentes ſine uenia in ius uo- cari nequeunt, parentes nõ propriè tantum uſq; ad tritauum, ſed omnes in infinitum ac- m iiij.g.j. de in cipiemusm: quoniam hoc honeſtius eſſe lex ius uoc. ait. Et ex his ſequitur, cùm lex dicit, in ambi- gua uoce legis, eam potius accipiendam ſi-

n l. in ambigua. gnificationem, quæ uitio caretu, cenſeri am- de ll.— uocem quę propriè unum, impropriè aliud ſignificat:propter uitium enim ad pro-

prietatẽ illam non attendemus, cùm& gene

raliter receptũ ſit, nunquã legem ita interpre

0I fi.§. in com⸗ tandam, ut iniuſtũ aliquid aut rationi contra put. de iu. deli. riũ inducato. Sæpe, ait Iulianus, animaduerti hanc partem edicti habere nõnullas repræn-

b l. Saluius. de ſionesb, decreto itaq; iſta temperari debebũt. leg præſt.& quæ ſequuntur. Cæterum illud generali- ter fatendum eſt, ſemper fieri interpretatio- nem uerbis impropriè acceptis, quoties de

de ex. tut.

10 P

30

40

50

60

mente ueriſimili conſtat, quæ ex conſuetudi ne patrisfam. uel loci in quo uerſatur, poteſt deprændi, itemq; dignitate, charitate, neceſ- ſitudine, ex his quæ præcedunt, uel deinde ſubſequuntura. idemq́; quoties aliqua ratio hoc ſuadeat: nam ſicut uerba generalia ex uamplurimis à me ſuperiori libro expoſi- tis cauſis reſtringuntur(quod citra abuſiuũ intellectum fieri non poteſt) ita etiam impro riè accipiuntur.Sed nunquid ut ueriſimili menti obſequamur, poterunt uerba non ſo⸗ lùm impropriè, ſed improprijſsimè quoqʒ ac cipi? Et Aretir. Iaſonq; negant, maximè im- proprietatis rationẽ ullam eſſe:quapropter ſi teſtator dixerit ſe filijs ſuis pupillis talẽ cura- torẽ dare, nõ exiſtimabit᷑ datus tutort: nam et ſi quis fundũ leget, cuius ſolus uſusfructus ad ſe pertinebat, eo mortuo nihildebebituru. Sed tamen in contrariam ſentẽtiam frequen tius itum eſt, ea in ſpecie, quando pater filiæ relinquit pro ſua falcidia: improprijſsimè e- nim de legitima iure naturæ debita intelligi- turx. Idem cùm quis dicit ſe legare monumẽ tum, intelligitur ius mortuũ in illud inferen- div. Cuùm pater ſe filiæ relinquere iure reſti- tutionis dixit, de inſtitutione intelligitur=. nam non omnes ſciunt uerbo inſtituendi u- ti, unde ſatis eſt, ſi id quoquo modo enũcièt, quod æquè polleat. In inſtrumento mandati dictum erat, dominum cõſtituere Titium aſi num ad defendẽdum cauſam: reſpondit Ho ſtien.procuratorẽ rectè conſtitutum uideri. Quo argumento cum executor in teſtamen to adiectus eſſethis uerbis, Titium dilapida- torem bonorum meorũ eſſe iubeo, reſpon- dit Baldus ſufficere:nam& teſtator, qui lega tum reliquerat, donec filius in tutelam ſuam perueniſſet, non de decimoquarto anno, ſed quinto& uigeſimo etiam per ſummã impro rietatem intellexiſſe crediturb. Accedit his quòd etiam nutu legata uel fideicõmiſſa re- linqui poſſunte, quãto magis quomodocun- que conceptis uerbis poterunt? Quo fit, ut qui ſibijpſi legare ſe clientulum dicat, abſol- uiſſe à clienteſæ iure(uaſſalitium uocant)ho- minem cenſeaturd:& qui filium ſuum uiuũ & mortuũ Sempronio legare ſe dicit, in uita tutorem Sempronium facere, poſt mortem illi ſubſtituere credat᷑e. Vir locuples qui pau pertatẽ ſuam Titio relinquere profeſſus ſit, de uniuerſis facultatibus intelligatur. Nec me mouent quæ in aduerſam partem addu- cuntur:quoniam in eis coniectura uolunta- tis non ſuberat, uel error proferentis in aper to erats, ut meritò aliud conſtituendum ne- ceſſariò fuerit. Nam etſi uerbis utamur, quæ ſalua ratione Latini ſermonis alium caſum non comprændunt, non eſt dubium eis ſtan dum eſſen: nec enim aliter quàm congruo ſer mone uoluiſſe quenquam loqui credituri: ſi tamen alia mens appareat, ea præualere de- bet, præſertim cùm de ruſtici hominis,& bo narũ artium imperiti, interpretanda uolun-

tate agitur. Nam& ſacerdos qui in ſacri la

uacri

I ſiſm Ä’

fn cel

—

T Areti.lan, tio.deu

51 l. guatn eo.tit.

tl tutoren araininte

u l. quodinn

rum. ſjen

84.j.

Falcid.

lmonunane Cdeleg.

X Bald. ſen ante. Cdeie nat.ante n

a laſdl inſit

de preſannt uerb.

b Lcun fllae

legij c l. nutu.&ela

gaiij.

dlcæto9 ab hoſtichl⸗ gat.].

e Socl. qui 0s, dereu

f lLnaius e redl.u rn

9 Hijdelcg

„ I Plautiud auro O i lfr ailnd

ſdäus Tpiaſci lun dathuum cdd vnrquoce mWöoferdte caltrum co0 rerrelerno kend'cilil tonemnegſe ageitn gundmodn azga Acrrerspmu iIlemorla uögrmmli eigeräti winmerſum eritorus, eq nexcedde cond vrlterss uet tleciuerſo n Veterinar pomnon inte lplttenpori lolelerbahz in luccuſsit,a dizinde petito vprecidito.( auſam habere lepecuariaius oncemnari, wnedtinonc iuemſerddi den uecqlolim 2 poßsite ai en mumeinu mnushomo, 1

Ab aine ſed d et, GI