lnlan, ene„ 1oAl⸗ ns ln dige
ſic.
d tut.
ſiratioi 3 Ariqn I c. miramur. 3 3 egeee de ſer. ord.
onde rm
onöſten Nü caduc. toll. derpolii Aret. lij. de uulg.
ca
n
lit.
& nobis uideturqi aces lint,&ſufflir abus cauſis inrotli inguitur cumduor cce familia niuriy lit albã cornpit oſequitur domins iturEtlex tenenii- ratio, nempe quile tem quiade publiau terã ceſſare,utquiu urtũ, homicidi uet m agaturceneli d' 1 ſolidumſoluss, an l.proſpexit. no igimrutlegödſ deeei ortetadnuceam nrui 4 oniſufficiat quolin Icaratioſupereſeui
deciſioo, Cuius feſel
diquis hominänie
liberatur Fingei
puli.
m diu
vid icermut 1 I antũ affen Ipo 3 99” vlic. Alex. busmo Felin.
, osralih, alic.plurl riniu
a Bart. 5. Titio . genero. de cõ- aict.& dem. aclleg 5§. cæterum. In
— dlr 1 ſtit. de leg. ag.
Gl. I. j. de legi.
lum I.j. in prin. de
c. a multis. de ætate& qua⸗
d.l.omnes po⸗
G de uerb. ſignit. lib.
bitrio iudicis conſiſtere arbitror: nam ſi una tantum probabilis ſit, potius credendum eſt illi adhæſiſſe legislatorem. Quapropter in ſtatutis filiam dotatam excludentibus, etiam de ea actum intelliget᷑, cui in teſtamentopa- tris dos aſsignata ſit, excludeturq́; fauore a- gnationis: quæ ſola probabilis eſt huius ſta- tuti ratio,& quã uidemus etiã Iureconſultis ipſis quandoqʒ præ oculis fuiſſeb. Sed quid ſi ratio legis correcta ſit, an legem quoq; corre ctam dicemus:et Accurſius corrigi exiſtima uit:quapropter cùm hodie lex noua etiã co- gnatos in ſucceſſione cum agnatis admittat, intelligetur& onus tutelæ deferre, easq; cõ- ſtitutiones corrigere, quibus agnatis ſolis tu tela defertur: quod accipiendũ cum ratio le- gis huiuſmodi eſt, ut deciſioni ſit cõiuncta ¹, ita ut altera ab altera proximè depẽdeat, alio- quin ratione remota, ut ita dixerim, uel im- pulſiua correcta, adhiuc lex uigete. Idem di- cendũ cum legis ratio generaliter nõ corrigi tur, ſed aliquo caſu tantũf: nam& in illo quo que ſeruanda eſt lex, donec cõtraria cõſtitu- tione abrogeturs. Et hæc quidẽ de ratione le gis dicta ſufficiãt, ex quibus ea poteſt colligi cõcluſio: Quãuis lex generaliter loquat, re- ſtringendũ tamen, ut ceſſante ratione& ipſa ceſſet. Cùm enim ratio ſit anima uigorq; ip- ſiuslegis, nõ uidetur legislator id ſenſiſſe, q̃ d ratione careat, etiã ſi uerborũ generalitas pri ma facie aliter ſuadeat. Nõ procedit tamẽ id pronunciatũ quibuſdam caſibus. Primus, cũ id agitur, ne quis lucro priuetur: nam quia fa cilius lex permittit,ne quis lucretur, q́; ut damnũ faciat, potius ab huiuſmodi lucro ar- ceri aliquem patiemur, qᷓ; generalis legis uer ba arctabimus:idq; Bar. ſenſiti, Exempli cau ſa: Mulier cum qua ob adulteriũ maritus di- uortium fecit, lege Iul. prohibetur ſeruos in
10
20
30
tra Lx. diem manumittere, ne quęſtioni ſub 40
ducantur: quid ergo ſi ſeruus extra miniſte- riũ mulieris fuerit, uelin prouincia, nũquid manumitti poterit: Et uidebatur poſſe, quòd hic ratio legis ceſſet, cùm nihil de adulterio ipſe ſciat, qui abſens fuit. Vlpianus tamẽ ne- 8 atk:ᷓ;uis enim id perqᷓ; durum ſit, tamẽ lex ita ſcripta eſt. Interpretant᷑ igitur Doctores hoc ita eſſe, quia ſeruus de lucro captando a- git, nempe libertate acquirenda. Vnde cõſe- quẽter propoſitã ſpeciẽ ſic finiũt. Lex eſt in municipio, quicũq; in palatio ſanguinẽ fude rit, tali lucro priuetur: chirurgus cucurbitu- la, uel ſecta uena ægrũ in palatio adiuuauit, in pœnã legis incidere exiſtimãt, cùm de lu- cripriuatione tractetur, qᷓd ſecus eſſet, ſi de damno uitando ageretur. Sed hoc ego plane ridiculũ arbitror:quis enim exiſtimet uoluiſ ſe legislatorẽ medicã manũ, quæ præmio po tius inuitanda erat, ulla penitus pœna affice re:& eam legẽ nõ coarctet ex ſubiecta mate-/ ria, ut de ea ſanguinis fuſione intelligat᷑, quæ in ſpeciẽ uel leuis delicti cadat: meritò itaqʒ fuerũt ex recentioribus, qui hanc deciſionẽ reprobarentI. Necme illud exemplũ legis Iu
50
60
6
liæ mouet, quoniam in eo ſeruo nõ omnino ceſſat ratio legis, cùm, tametſi abſens, potue rit aliquid ex cõſeruis intelligere, uel deprio re dominæ uita atteſtari, deq; eius moribus, & priſtina inſtitutione: quæ argumẽta, quis paulò remotius à certæ rei cognitiõe abiſint, in hocq; legis durities uerſetur, tamen omni no aliena dici non poſſunt,& maximè in ſer uis, quorũ ingenia maiores noſtri ſuſpecta habuerũt, præſertim cùm nec damnũ liberta tis eis inferatur, ſed differatur potius, cũ poſt ſexageſimũ diem nulla ſit prohibitio. Extat C. Caſsij Iureconſulti apud Cor. Tacitũ lib. XIIII. Oratio, qua ille S. conſultũ Syllanianũ defendit, ſuadetq; ſeruos cæſo domino ulti- mo ſupplicio afficiẽdos, etiã ſi dura ca lex ui deatur. Libet, inquit, argumẽta cõquirere in eo, quod à ſapientiorib. deliberatũ eſt. Sed et ſi nunc primũ ſtatuendũ haberemus, credi- tis ne ſeruũ interficiendi domini animũ in- ſumpſiſſe, ut nõ uox minax excideret nihi per temeritatẽ proloquereture ſanè conſiliũ occuluit, telũ inter ignaros parauit. num ex- cubias tranſiret, cubiculi fores recluderet, lu men inferret, cædẽ patraret omnib. neſcijs? multa ſceleris indicia præueniũt ſerui, ſi pro dant. poſſumus ſinguli inter plures, tuti in- ter anxios, poſtremò ſi pereundũ ſit, nõ inul ti inter nocẽtes agere.& quæ ſequũtur. Hoc igitur& in propoſito quoq; legis Iuliæ exem plo dicendũ eſt. Secundus caſus eſt, cùm lex uerbis geminatis præter uniuerſalẽ dictionẽ utitur: nam tũc de his qui idonei nõ ſunt,& cõſequenter in quibus ratio legis aliquo mo do ceſſat, lex adhuc obſeruatur, Quapropter ſi ſtatutũ ſit, ut quicũq; quoquo modo aliquẽ occiderit, occidatur: nò diſtinguemus dolo an culpa necauerit, in ſui tutelã uel ne:& ita Salic.ſenſitn. Idem quãdo ſola dictio uniuer- ſalis adeſt,& ſuper actu iam cõceſſo diſponi tur: tunc enim nõ reſtringimus adidoneos, ne alias diſpoſitio eſſet ſuperflua: ut cùm lu- recõſultus dixit, nunciationẽ omnib. diebus fieri poſſen, intelligitur etiã feriatis, cùm iam ex prætoris edicto nunciatio permitteretur. Idem etiã ſi de nouo actu agat᷑, dum tamẽ de re ad exemplũ fauore publico pertinẽte, tra- ctet᷑. Quapropter ſi ſeruusnecẽ dñi ultus fue rit,ex Senatuſcõſulto libertatẽ acquirit, tam etſi alias ad libertatem peruenire prohibea- turꝰ. Atq; hæc cõmuniter recepta ſunt,& in his ſibi locum uendicant, quę iure ciuili non ſatis admitterentur. Quòd ſi impedimentũ iure naturali uel gentiũ ſit, tunc ſemper lex quibuſcunq; uerbis cõcepta ſit reſtringitur, & de eo iure idoneis intelligitur. Promitten- do dotem(inquit lexy) omnes cuiuſcunque ſexus conditionisqʒ ſint, obligantur: reſtrin- gitur dummodo ætate ſint idonei, quia alias naturale impedimentum obſtaret. Quapro- pter ſupraſcripta lege homicidam puniẽte, putauerim in eũ non animaduerti, qui in ſui tutelam occiderit, quoniam id iure naturali permiſſum eſt, nec in hoc Saliceti ſententiã
A4
m Salic..ij.C. de noxal.
n I. j.. nuncia⸗ tio. de opc.no. nunc.
0 I. iij.. utrum. ad Sylla.
p l. promitten⸗ do. de iur. do.