a d.. j. l. j. de ijs qui not.

b l. quæ omnia. de procur. ubi Doct.

c Abb. c. ci te. de re iud. col. 6

d Doct. l. ſe quis extraneus. de acqᷓ. hæred.

e l. uiro atq́; u- xore. ſol. mat.

fl in hoc iudi- cio..ſicõue- niat. cõm. diui.

g l. boues.§. hoc

ſermone. de

uerb. ſig.

hl. fin. qd' quiſ. iur. ubi Doct.

i l. iuſiurandum ad..præ- tor, de iureiur.

k l. apud.õ. Mar cellus. de doli except.

I Itraſaclione fi nita. C. de traſ acl. ubi dixi.

ml. ſi quado. de leg. j.

nl. Claudius. qui pot.in pig.

ol.j. C. de lit.cõ teſt.

pl. turpia. ĩ prĩ. de legat.j. ubi Dockt.

qc. quoniam. in prin. ut lit. nõ conteſt.

r Bar.. j. col. ij. C. de li.cõteſt.

5ů item apud.ſ. ait prætor. uer ſic. ideo puto. de iniur.

892

ſpondero, tu mentiris, me exonero,& crimẽ in autorẽ reflecto, quia calumniari eum affir mo*. Licet autem unicuique iniuſtè accuſa- to accuſatori dicere, Tu mentiris b: quia non animo iniurũ illi faciendi, ſed me defenden- di id dici credendum eſte:& etiam ſi iniuria aliqua inde oriaturꝰ, cum ea compenſanda eſt, quam tu mihi crimen obijciendo feceras, ut uerba cum uerbis mutua uice talionem re cipiant.Quod ſi tua replicatio admitteretur qua diceres, Imò tu mentiris& ẽ. res ad infi- nitum uerborum inanium modum deueni- reti, exitumq́; non haberet: quod maximè ſtrenuo militi eſt indecorã, ut lingua prom- ptior quàm armis uideatur. Satis ergo eſt, ut ſemel duntaxat permiſſa ſit uerbalis cõgreſ- ſio, ulterius uerò non permittaturs. Nam& uidemus, quod quiſque iuris iniqui in alium ſtatuerit, eodem iure& ipſum uti neceſſe ha bere, nec ultra id extendi poſſe, neque talio- ni aliam talionem obijcit. Quo argumento & Bar.& cæteri tradidere, reconuentionem reconuentionis nullam eſſe, nec à iudice ad- mittii. Ad rem propius facit quod uulgò re- ceptũ eſt, aduerſus doli exceptionẽ nullam eſſe doli replicationẽ t. Qui enim reſpondit Mentiris, dolum prouocantis excipiendo ar guit, calumniamq;allegat. At ſi replicaretur, Ettu mentiris, de dolo diceretur replicare, quod non ſolet cuiquam concedil. Debet e- nim prouocator magis de probatione inten- tionis ſuæ ſolicitus eſſe, quàm de noua con- tumelia. Nam& ſi hoc admitteretur, nonne battologiam quandam& ſuperfluitatem lex induceret? Quid enim amplius haberet re- plicatio, quàm quod ſemel in intentione de- ductum eſt? Etenim ſiuera eſt intentio, ne- ceſſariũ eſt mentiri reum, qui idipſumactori imputauit. Ne ergo ſæpius reuoluatur eò-

D. And. Akciati

893

falſum enim eſt, adeò atrocem eſſe talem in⸗ iuriam, ut nullis contrarijs uerbis retundi poſsit. Atqui longè grauius eſt opprobriã

cùm quis accuſatur proditionis, parricidij ſacrilegij, ſicarij crimine: cùm mentientis fſa gitiũ ſui natura ad priuata iudicia pertineat, quæ ſemper publicis delictis ſunt ſæuiorau. Atqui inter crimina militaria rarum eſt, ut iſtud mendacij connumeretur, cùm plera-

10 que alia uti grauiora à legumlatoribus anno

tata ſintꝰ: imò& quandoque nec in ſpeciem quidem delicti mendaciũ cedit: ut cùm quis citra dolum& fraudem mentitur⸗, uel cuùm quis ex officio id facit, dum ſuum aut alte- rius ſanguinem redimit“. Vnde& ſcimus pleroſque caſus eſſe, quibus omni humano diuinoq; iure ius fasq́; eſt mentirib. Sed& ſi concedamus grauiſsimum eſſe id mendacij probrũ, cur eiuſdem probri retaliatione non

20 diluitur, mentiris, imò tu longè fœdius men

tiris? debet enim omne uerbale crimen con- trarijs retũdi poſſe, quod libro ſexto de duel lo tradit Parise. Neceſſariò igitur ad ſuperio/ res rationes eſt recurrendum, alioquin ſem- per in manu accuſati eſſet iudicium hoc duel li ſubterfugere. Einge, obieciſti mihi ſcelus aliquod: ego reſpondi humaniter,& nolui dicere te mentiri: ſed ſimpliciter reſpondi, minus uera eſſe quæ obijcias, uel exiſtima-

30 tione tua te falli, uel me haudquaquam tibi

cõſentire. Tu replicas: Quin ergo armis ex- perimur: Videretur non poſſe te id facere, quia à me iniuria nõ es prouocatus: ſicq; his uerborum delenimentis euitarem pugnam, quod credendum non eſt. Neque enim ora- tionis ciuilitas& modeſtia uim denunciatio- nis impedit d, aut actoris probationes angu- ſtare poteſt. Imò laudandi utrique ſunt, qui urbanitate hac utuntur, ut contumelijs par-

dem oratio,& piſtilli more circunferat᷑“, non 40 cant, alteriq;, niſi ultrà obijciãt, quam neceſ⸗

amplius: uerbis utendum eſſe exiſtimatũ eſt, ſed ad probationis modum deueniendũ, qui per ſingulare certamen fit. Hæcq́; uidet᷑ con ſuetudinis huius eſſe ratio. Habet ergo pri- ma chartula, qua quis mihi crimen obijcit, iu diciarij libelli uim:at reſpõſio mea qua eum mentiri affirmaui, pro exceptione eſt, ſicq; lis quodammodo eſt conteſtata?. Vnde conſe- quens eſt, ut ad probationes deueniata, quæ certaminis euentu inducuntur. Cõſtat enim argumentari de iudicijs ad duellum ſolitos eſſe ueteres, quod Ioan. Lignanus, alijq; qui huius argumẽti libros ſcripſere, ubiqʒ faciũt, &Bartolus probauit. Erunt tamen fortè qui craſsiore minerua hæc interpretentur,& aliã rationem pro ingenij captu excogitent:nem pPe, quia hæc uerba, Tu mentiris, iniuriã atro cem inferunt, etiam ſi dictum ſit, ſaluo hono- re quæ nullis uerbis dilui purgariq; poſsit, ſed ſolo facto, id eſt, armorum uiolentia: ne ergo grauatus is cui id opprobratum eſt, re- maneat, neceſſarium habet ad arma per duel lum prouocare: ſicq; uulgares aliqui exiſti- mant. Quæ ratio proculdubio uera non eſt:

5

6

ſarium ei rei agendaæ ſit, non intendant. Sed hæc quod ad huius articuli dilucidationẽ at- tinet ſatis ſint. Nunc ad quæſtionis thema de ueniendum eſt.

Verba chartulæ ſeu de-

nunciationis.

FVLGOSIVS CANINIoO. Quoties quid dixiſti, ſcripſiſti, aut dici, ſcri 0 bi feciſti quod aduerſus honorem meumſit, toties mentitus es:& ſi negas, rurſus mẽtiris: nec ultrà tecum conuicijs agam, reſeruans ſi per te nõ ſteterit, ut armata manu tealloquar.

CAaNINIVS FVLGO SIO. Duo ſunt chartulæ tuæ capita. Ad primum nihil arbitror neceſſe eſſe reſpondere. Ad ſe- cundum, quo te offers mecum armata manu collocuturũ, reſpondeo me id acceptare, cõ- tentumq; eſſe ut intra cõgruũ tempus om̃es cognoſcant per me non ſtare,&6& an animus tuus uerbis, oblationiq; tuæ cõſentaneus ſit. Quæritur in propoſito themate, uter pro- uocatus ſit. Et prima fronte uideretur nõEul goſiũ, ſed Caniniũ eſſe, Cum enim eibis Ful goſius

ent nenn — dlu⸗ 1 b em etol ſar ſe glou guli 29 X aboluac

) 1'

t113, d” a,2 1Kcofl ſ de pub.ud lüd am cural . a e u Lijlf. Cd Nonelg crim ſtl wäniudih en, al XBat. Laſan,(0l 1 9 3 Plio at mmi u riinou V cip. incliupo * Lijlome niumelbſi deremi. W dor Xl fundm puhcle oc Anuun anqublel 6

4 Ij. de bana dilttongrala

lüſ dent/ relle eflei bfiuf go iumenlum filſut l. eradordielt qe inter a. wicelbſed del

c Rubr. o¹

hinc inde

neinquoeſt. anecerduspfe dieulacamna Kaleatlirmet,

3„,r! puſſtone. Luor dicitur

41 ſigii

§. ſ Palcr.4 acq her

e l. curent. teſtb.

huuucontentus Mlutraquærat, ncua.ldem e dendum. Illac a NamſiCan lletquicquar jwelee Pul tiroculdubic len eigo dice um ſedadalio nNonenim n 9 aim abſenti vum cämſ 1 lunto maius e ents&einſcios aiobjcere,,N mrelumnia ell wealumniator geco, quo c mn nocdiſti iäim robrat

nd

üneno tjuim d lddello