an cc ſingulari certaminc, lib. ⸗
Victrix cauſa deis placuit, ſed uicta Catoni, Et hęc maximè principibus obſeruãda ſunt, qui ſe iuſtiſsima cauſa belligerare arbitrant᷑, ſi uel ſucceſsionis iure, uel Romani pontifi- cis, Cæſaris ue conceſsione inimperium ad- ſciti ſint: cùm diuino iure is tantùm iuſtus ſit princeps, qui uolentibus imperat, cæteri ty- rannidis infamia notentur: quod Ariſtoteles ſcripſit. Vnde maximus poëtarum, = Victorq; uolentes Per populos dat iura, uiãq; affectat Olympo. Quandoqʒ; etiã ſolent dij immortales impro-/ bis principibus aliquandiu impunitatẽ ſargi ri, ut interim ſubditorũ delicta puniant, eos uerò grauiore ſupplicio afficiant. Cauendũ igitur ne temere quiſq; prouocatoris partes ſubeat, iure humano ſe tutũ arbitratus, cùm diuinis legibus deſtituatur, Sed& nõ niſi ma xima ex cauſa,& ſeueris grauibusq́; uiris ap- probata, id periculi quiſquam ſubire debet. Nam ſi pontificio iure, ex modica re, tametſi contumax, aliquis execrari, ſacris ue propul ſari non poteſt: quantò magis ab homicidio (ut demus eum uictoriæ certum) abſtinere quilibet mortalis debet? Nam& ſolent prin- cipes huiuſmodi litigatoribus iusin ſuo agro decertandi non concedere:uel ſi cõceſſerint, aſtu aliquo illuſos à ſe dimittere. Cuius rei exemplum in Anglorum rege extat. Is cùm duo proceres inuicem de gentilitijs inſigni- bus certaturi eſſent(utriq; enim caput Tauri in familiæ imaginibus erat)priuſquam manũ conſererent ad ſe ſeorſum euocatis, Quantũ uideo, inquit, hæc uos cauſa in bellum accen dit, quòd neuter pati poſsit gentis ſuæ ſigna ab altero deferri. Si igitur ex cõcertatoris tui ſententia diuerſum à tuo ſtemma illi geren- dum conceſſero, à duello ceſſabis? Cũ ſepara tim uterq; annuiſſet, iuſsit per pręconẽ enun ciari opera regis cõcordes eos diſceſsiſſe, di- uerſaqʒ illis inſignia cõſtituta, ut alteri caput Tauri, alteri Vaccæ gentilitiũ eſſet. Laudan- da profectò regis ſentẽtia, iocis ſalibusq; mi- xta, qui de re nullius momẽti in arenã prodi- re eos uetuit. Quid enim mea intereſſet, ſi& tuà maioribus tuis per manus tibi traditum ſignum, qᷓuis meo conforme, in armarijs ha- beas, dum id citra alicuius fraudem ſit- Artifi cibus mercatoribusq́; huius rei aliqua fortè utilitasin animaduerſione eſſe deberet, quòd ex ſigno& operarij manu precia rerũ inten- dantur, mercesq; uendibiliores plerũq; fiant: quare officio iudicis inter eos hæc æmulatio inhibenda erit. Inter nobiles rarum eſt ut hac de re probabilis controuerſia eſſet poſsit.
Reixitur is cuius non intereſt. Cap. vIII.
pter in ſingulari certamine hoc à maioribus obſeruatũ fuit, ut pro ſui defenſione, cætero- rumq; agnatorũ, familiariumqʒ ſuorum cer-/ tare liceret: pro eo qui penitus extraneus eſ- ſet, non liceret. Pro amicis tamen,& comiti- bus uiæ, clientibus, deditisq;, nõ eſt dubium certare nos poſſe, cùm niſi eos in tutelam no ſtram receperimus, ex Romanorũ inſtituto, uehemens ignauiæ ſuſpicio in nos oriatur, et exiſtimatio noſtra apud graues uiros minua tur. Pro extraneo quoq; arma capeſſere tum demum fas erit, cùm is propter imbecillitatẽ Longobarda lege optionẽ, quem campionẽ uulgò dicunt, ſubſtituere poteſt: ut ſi furio- ſus infansue ſit, uel ſacris initiatus, uel mulier adulterij rea, aut quã aduerſarius ſtrigem ſeu lamiam, maleficamue dixerit, Extat in Anna libus, cùm in Francia à duobus matrona quę dam accuſatoribus correpta eſſet, ueniſſe mi litem Brachianonenſem unà cum comite, & pro eius honore utrunque delatorem pro uocaſſe. Cumqʒ in ipſo ſtadio ſe in fugam co mes dediſſet, nihilominus animi conſtantia & uirtute ſolum illum duobus congreſſum uictoriam extorſiſſe, incognitumq;,& diſsi- mulato uti uenerat habitu, in patriam reuer- ſum. Quoties igitur aliquo prouocato, alius ſe pro eo pugnaturum profitetur, niſi pro- uocatus in ea cauſa ſit, ut per procuratorem certare poſsit, liberum prouocatori erit eum reijcere,& illud à Iureconſultis acceptũ pro- uerbium referre, Quantum ad te pertinet li- beras ædes habeo.
Quid ſi accuſatio ſit uena. Cap. Ix. (ie ualtun conſueuit hac quoqʒ in re in-
ter militares uiros eſſe nõ mediocris al- tercatio, ſi te furem, maletficũ, imbellem, ſpu- riumue per contumeliam appellauero, idq; uerum ſit: an ſià te in certamen prouocer, iu- ſtam ego cauſam fouere cenſendus ſim? cùm enim publicè interſit nocentium delicta pa- lam fieri, legitimè me feciſſe pleriſq; uideret᷑. Sed hanc ego quæſtionẽ ſic definire ſoleo, ut eius qui cõuicio prouocatus eſt, reſponſionẽ in primis perſpiciamus. Si enim mentiri pro uocantẽ dixerit, malè excepit, melioremq́; a- ctoris cauſam reſponſione ſua fecit. Si uerò ſimpliciter dixerit, malè eum& iniuſtè face- re qui ſibi cõtumeliã dixerit, idq́; ſe enſe pro- baturũ, in duello meliorem cauſam obtinet. Nec enim iure diuino aliquem probri etiam ueri compellari fas eſt, niſi prius Euãgelicæ denunciationis obſeruata ſit formula. Ea eſt:
Si peccauerit in te frater tuus, eum ſecretò of c: nouit. de iudi.
ficij admone. Si minus audiens dicto fuerit, adhibitis duobus ueltribus teſtibus iterum argue: ſi perſtiterit, contumacem concioni
l. ſed tunc. fl de
l. item. 9. comi-
l. benignius. de i
l. eum qui. ff. de
Is conſequenter& illud ſubijcipoteſt: iteri 1 1
etſi iuſtã cauſam quis ſibi fouere uidea- ſymmyſtarum indica. Quibus uerbis apertè tur, ſitamen ſua non interſit, àprouocatione so oſtenditur charitatem, quam homo homini, repellendum. Videmus enim paſsim iure ci Chriſtianus Chriſtiano præſtare debet, non
29 ⸗ uili, pecuniariæ cauſæ actorẽ,& capitalis cri- id expoſcere, ut palàm cuiuſquam delicta in iignont, C. minis accuſatorẽ, à limine iudiciario repelli, corona hominum diuulgentur: quum nec iacuſ. ſi ſua nõ intereſſe reus pręſcripſerit. Quapro exuſu publico ſit, ut omnia uera, eadem& P 9 1 6.“ a