—xxxnxnxA

—

d.l. eum qui.

c. innotuit. de eleck.

.fi. C. de abol.

856

manifeſta ſint. Iuris tamẽ ciuilis interpretes aliter diſtinguunt, ut ſi delictumalicui obij⸗ ciam qᷓͥd palaàm agnoſci publicè non interſit, actione iniuriarũ tenear: ut ſi claudũ aliquẽ, cæcùmue dixero. Quod ſite ſpurium uel ſce leratũ uerè appellauero, nontenear. Publicè enim refert ſpurios agnoſci, ut ab honoribus arceri poſsint: ſicut& facinoroſos homines, quos lex pœnali gladio inſequitur, caueriq; ab eisiubet. Vt enim delicta palàm innoteſce rent, uidemus olim conſtitutũ ut aliquo præ mio accuſatores afficerent᷑. Solebantq; uete- res oratores ex illuſtris alicuius uiri accuſa- tione rudimenta artis ſuę in ſenatu auſpicari. Sic Cicero C.Verrem, ſic Marium Priſcum C. Plinius damnauit. Nec indignũ bono ui- ro exiſtimabant, ſceleſtis hominibus pecula toribusqʒ diem dicere, pulcherrimamq; ſibi famam ex utilitate publica comparare.

Quemadmodum concipienda denuncia- tionis uerba Cap. X.

Lurimum igitur refert, quemadmodum

prouocator uerba cõcipiat,& quibus ſe modis reus tueatur: quod uarijs exemplis de monſtrari poteſt. Finge: Prouocator dixit te furem equi Semproniani, uel lenonem pro- priæ uxoris, uel falſæ monetæ diſtractorem: ſitu equum Sempronij eſſe neſcias, ſed bona fide poſsideas, ſi uxorem caſtam arbitreris, ſi monetam adulterinã eſſe ignores, proculdu- bio iniuſte prouocatus es, cùm horum crimi num nemo niſi ſciens reus ſit. Cùm aliquem iactantem audiſſem, ſe noctu arcem clancu- lum introiuiſſe, ſi eum prouoco quia ingreſ- ſus fuerit, male prouoco: quid enim ſi falſa ef futierit? Prouocandus igitur eſt non quia in- greſſus, ſed quia ſe ingreſſum profeſſus fue- rat:nõ enim adeò efficax eſt hæc cõfeſsio, ut

D. And. Alciati

857

formulam: ſi enim reſpondero me iuſtè& li- citè id feciſſe, uera dixero, quoniam iure ciui li quo utimur ante inſtrumenti confectionè,

permiſſa eſt pœnitentia. Satius itaqʒ fuiſſetſi i

prouocator me inhoneſteè, nec more boniui ri feciſſe ſcripſiſſet: non enim omne quodli- cet, honeſtum eſt. Illud quoq; inanimaduer- ſione eſſe debet, ne qui prouocationis aleam generaliter ſubiuit, deinde ſe coarctet, ſpecia 10 Iemq;ʒ iniuriã adducat, cùm poſsit quis in ge⸗ nerali malam cauſam, in ſpeciali bonã habe- re. Ecce te prouocaui tanq́; principis tuipro ditorem: tu ſimpliciter negas: ipſe replicote proditorem, quoniam ad eius hoſtes clàm li- teras miſeris: ergo(tu rurſus excipis) dehoc certemus:quamuis enim maieſtatẽ læſeris, ſi uerũ ſit nullas te literas hoſtibus dediſſe, mi- hi cauſa excidendũ erit. Etut tandem finiam, hoc ſemper duelles fixum immotumq́ʒ habe

a0 re decet, ut ſi in literis aliqua ſint uera, quædã

falſa, conſtitutionẽ controuerſiæ in ea ſoluùm parte collocent, quæ falſa non ſit.

An ex noua cauſa, omiſsa ueteri,pu- gnari poſit. Cap. XI.

Ed num qui certamẽ ex alia cauſa tibi in- dixit, ab ea recedere,& nouam capeſſere ualeat:? Pone, dixi te adulterum: tu negas, a- liudqʒ crimẽ mihi impingis, poterò ne omiſ- 30 ſa quęſtione adulterij, ſuper crimine mihiob iecto te prouocare: Et frequentius receptum eſt me non poſſe, niſiin priore querela uictã mefatear, herbamq́; dem. Ipſe id adeò uerum eſſe arbitror, ut nec ſuper obiecto crimine amplius decertari poſſe inuito reo exiſtimẽ. Cum enim prouocator conuicij ſuometiudi cio iniuſtæ cõtumeliæ cõuictus ſit, licuit pro uocato illi crimẽ etiam falſum obijcere. Nee enim iure noſtro permiſſum eſt, ut Clodius

ueritas præualere ex iudicio, præſertim diui- 40(quod ille inquit) accuſetmœchos, Catilina

no, nõ debeat. Dixi te illegitimũ cùm princi- pis indulgentia natalibus reſtitutus eſſes: in- iuſtè ago: nõ enim illegitimus nunc eſt, quẽ princeps reſtituit. Debui itaq; illegitimè na- tum dicere: tunc enim uerba ad tempus nati- uitatis referuntur. Dixi proditorem, qui abo litionem criminis reſtitutionemq́; iam impe trarat. Sunt qui malè conceptam formulam arbitrentur: non enim amplius eſt proditor, qui notæ exemptus eſt. Ipſe ſubſiſto, quoniã indulgentia(utin lege dicitur) quos liberat, notat,&, ut inquit P. Naſo:

Pœna poteſt demi, culpa perennis erit. Sed tamen in re dubia cõſultius erirprouoca tori, ſi fuiſſe proditorẽ dicat: fuit enim quan- doq;, tametſi in præſentia nõ ſit. Cùm tecum de cõtractu aliquo uerba feciſſem, conueniſ- ſetqʒ inter nos de precio& lege cõtractus, ſo- lumq;ʒ ſupereſſet ut ſequẽti die rem documen to publico perficeremus, interimq; pœnituiſ ſet:tu me his prouocas, quòd tali die uti con- ueneramus non ueniſti, teſtationemqʒ cõtra ctus nõ perfeciſti, iniuſtè improbeq́ ate fa- ctum eſt. Dixi nonſat prudenter conceptam

Cethegum. Sunt tamen qui arbitrent᷑ ita de- mum id procedere, ſi par pari iniuria retalia- ta eſt, alioquin propter exceſſum defenſio- nis modũ pugnari poſſe. Exempli cauſa:Di- xi te adulterum:tu reſpondiſti, Nõ ſumadul ter, ſed tu illeipſe aduſter es, itemq́; fur, ſica- rius,& peculator. Ego replico: Quin igitur armis experimuroſtendam enim menec fu- rem, nec ſicarium, neq; peculatorẽ eſſe. Sed

so hæc mihi ſententia nimiũ ſcrupuloſa uidet᷑,

niſi cùm de prima iniuria adhuc durat quæ- ſtio. Poſſum enim dicere, Ergo& te adulte- rum,& me eorum criminũ innocentẽ armis probabo. Fieri tamẽ hac in re durior actoris conditio fortè cenſeretur, qui cùm coniun- ctim intendat, uidelicet aduerſarium adulte- rum, ſe uerò eorum criminum innocentem, ſi alterũ falſum ſit, iniquam cauſam ſuſcipiat. Ego tractatũ hunc perquam ambiguum ar-

6o bitror. Cùm enim prouocator in altera cauſa

ius habeat, in altera prouocatus, ueriſimili- ter non minus ambiget numen iſtorum Ma- uors, quàm olim feciſſe Iupiter dicitur, cùm

cuidam lepori conceſsiſſet ut omniũ canum morſus

lis tmncia urnalh ain

Orlceuerun wzadperdu neltilact co mecuſe dequ rkkio utſci. ubocirfocymi- deprato huiulc mweuiconſultit tgonpuufidesd dlerbendänon aolbreimilita Kmiipollint id reautẽ uidereni nitt uel aliac ſuus erittriumo wlluluueniat, uislulpicione ſellere plerun aakettchirothe⸗ dinuncios,Uelp. nuionietüſides ouead relatio cimſiquahuicn uiro ſfſol aeum eno tepe matr. Aamẽdetrectar Arg lutuin ralunrldemſi iuſt. Car. ſeütmet quia⸗ Rait Durauerim

raded dannoac Füe

ltlüuerſab

diprouoca

l edita.Cde eden.