l. prætor. de in- uusrijs.

852 D. And. Acciati 85

ambiguitatẽ uerborũ dubitari de eo poſſit:in re em̃ dubia cõtra ſcribentẽ interpretatio fit.

Drouocatoris conditio quibus caſibus deterior. Cap. VI.

Ed quorſum attinet tam ſcrupuloſe in- quirere uter prouocator ſit? Et multũ re- ferre arbitror: quoniam licet æqualitas inter hoſce pugnatores ſeruãda ſit, quibuſdam ta- men caſibus prouocatoris conditio deterior eſt. Et in primis in re dubia aduerſus eũ pro- nunciandum erit, tum quia non dicetur pro- baſſe niſi uicerit, aduerſario uerò ſatis eſt ſe tueri:tum quia is uerè delinquit,& Deũ ten- tat, aduerſarius quodam detentionis colore obtegitur. Sed& Federici Imp. quadam con ſtitutione ei, qui prouocatusfuerit, electio lo ci, temporis, armorũ, iudicisq́; permittitur: quoniã, ut ille inquit, fauorabilior eſt rei cau ſa, qui præter ſpem ad pugnam cõpellitur: alioquin facilè actori eſſet præparatis dolis il lum in inſidias trahere. Contrà uidetur Lon gobarda lege cautum. Nam cùm duellum iu dicialis probationis eo iure ſpectes ſit, factũ eſt ut iudex ipſe locum& tempus decernat. Arma uerò ea lege generaliter cõſtituta ſunt ut, excepto cùm de læſa maieſtate agitur, cly- peo& fuſte certetur. Putauerim igitur ſuo quanq; caſu cõſtitutionem ſeruandam, ut ſi probationis iudicialis ergò dimicetur, Lon- gobardorum iuri adhęreamus. Si uerò de eo qui ad pugnam inuitus cõpellitur ſit aliqua quæſtio, Aenobarbi legem imitemur. Alio- quin generalem conſuetudinẽ obſeruemus, ut prouocator diẽ, campũ, ſtadijq; limites bo na fide eligat,& conſequenter territorij iudi- cem: qui uerò prouocatus eſt, in ipſo ſtadio quo genere armorũ certandum ſit, arbitratu ſuo decernat. Quæ res ut hactenus apud nos

ſemper obſeruata eſt, ita etiã iure&omano ſa 40

neq́; improbabilis eſt. Nam& actor ipſe locũ iudicemq;, cũ aliqua actione experiri uult, eli git:reus uerò arbitratu ſuo pręſcribit, quasq́; exceptiões maluerit, in cognitionẽ deducit. Meritò igitur prouocator armis à perduelle ſuo electis pugnare cõpellitur, ne alioqui in- ter eos ulla ſit imparitas. Rurſus ne prouoca tus ſuſpectiiudicis aut ſibi periculoſi agri prę textu diutius tergiuerſetur, actor triplicem, tutumq; nominatim campũ illi deſcribet, libe rumq; reo erit è tribus optare, ubi potiſsimũ cõcurrere cum hoſte uelit: tenebaturq; actor ei copiã autoritatis miſſo diplomate facere, ne fruſtra in agrũ alienæ iuriſdictionis ueni- re neceſſum habeat. Sed an aliquibus anteqᷓ; decernant diebus, prouocanti denunciandũ cenſebimus, qua armorũ ſpecie cõgredi pro- uocatus uelit, debeatq́; is illum ſuę electionis certiorẽ facere: Et moribus receptũ eſt ſatis eſſe, ſi ipſo in ſtadio certior fiat prouocator: cui tamen nõ erit denegandũ ſi ſuis ſe armis, quorũ plura genera in id præparauerit, uſuꝶ cõtendat, dum eiuſdem ſint paritatis, tametſi perſonę ſuæ cõuenientius adhæreant, Fuere

tamen qui exiſtimarent ei, qui hac fiduciaa-

lium manifeſta iniuria affecerit, quoòd ſi eo

nomine prouocatus fuiſſet, armorũ electio-

nem ad ſe pertinere præuidebat, nõ eſſe hoc

indulgendũ:ſed ante cõgreſſum in id adigen

dum, ut tanto tempore prouocatorẽ præmo-

neat, quantũ ſatis illi eſſe poſsit in eo armorũ ludo uſum aliquẽ cõparandi. quæ ſentẽtia ra tione nõ caret. Sicut enim decretũ eſt eũ qui

ſpe ad ædem ſacram confugiendi deliquerit, iure aſyli nõ adiuuari, quia patratum facinus præuiſo cõmodo indignũ reũ reddit: ita hoc caſu dicendum uidetur, ut qui manifeſtã in- iuriam intulit, liberæ huiuſmodi optionis fa- uore priuetur. Intereſtq́; publicè id obſerua- ri, cùm ad inferendam cõtumeliã quoſdã eo prætextu facilimos uideamus, quòd ſipro- uocati ſint, electionẽ armorũ ad ſe pertinere ſciãt.Sed tamẽ uix eſt ut à cõſuetudine diſce- dendũ ego arbitrer, ꝙ qui iniuriã ſibi factam prouocatiõe ulciſci maluerit, omnib. prouo- cationis legibus ſubijci debeat. Cur enim iu- re potius, uel talione in eum non intendite

Cauſa luſta in duelbo. Cap. VII.

Olent autem ſolertes uiri priuſquã quen

S quam in certamen prouocent, diligentiſ- ſimè animaduertere, num iuſtã certamq; cau ſam foueant. Etenim opinione humana paſ- ſim receptũ eſt, eum qui iniuſtè in ſtadiũ de- ſcendit, ferè ſemper ſuccumbere. Nam, utin quit Propertius: Frangit& attollit uires in milite cauſa,

Quæ niſi iuſta ſubeſt, excutit arma pudor. Quoties uerò dubia cauſa eſt, tum quoq; pro uocatori conſultius eſt deſiſtere: quandoqui dem dubiã rem in ſui detrimentũ uel hoc tra here poteſt, ꝙ aduerſus diuinã pontificiamq; legem in id certamen prodierit. Cauſæ autẽ iuſtitia nõ à iure ciuili, pontificiòue, ſed diui- no petenda eſt. Cùm enim Dei iudicio hocin pugnæ genere res ſubijciat᷑, uanũ&irritũ eſ- ſet ex Quiritiũ iure arbitrari ſummũ illũ rerũ humanarũ moderatorẽ iudicaturum: uſuq; quandoqʒ uidemus eos, qui humano iure ſe- curi ſunt, hoc prælio ſuccumbere. In confeſ- ſo eſt primogeniti(ut uocant) filiũ aduerſus patruũ natu maiorẽ in auiti regni ſucceſſiõe iure pontificũ potiorẽ nõ eſſe,& tamẽ bis in Germania, rebus Romanis, Othone quarto imperitãte, hac in cõtrouerſia duello patruus ſuccubuit. Memininiſi fallor)apud Pliniũle giſſe, bello ciuili Põpeiano inter occiſorũ a- ceruos Gabienũ militẽ Romanũ, cùm totũ diẽ iacuiſſet emerſiſſe,& nuncijs à Sex. Pom peio ad ſe miſſis dixiſſe: Se cum mortuus ia- ceret, interim inferos petijſſe,& à dijs rurſus in uitã reuocatũ ut illi renũciaret, ne clade ali qua terreret᷑:uictoriã enim apud partes futu- ram, quoniã eius cauſa dijs iuſtior uideretur. Quibus uerbis perſuaſi partiũ duces, uſq; ad internecionẽ pro repub. certarunt, cùm ta- men Auguſtus pro tyrãnide tandem diuino

iudicio obtinuerit, Sed&e Annæus poëẽta: Victrix

cSfin. dein farzuenes

clen petd

iwnpotelt quan ademus eum uich ihemotali del webuiuſmodi litig arenandinon conc hiuo iluſos a anplumin Anglo vxroceres inuice Wwerraturieſſent aimlieimaginibu anſererent ad ſe ſeo iiwzinquit hecuo d godneuterpan adtero deferri. Siig drenti diuerſum à unconcellero,àcu ukerggannuiſſet, ioper tegis coc unc Ilis inligniac alale Vaccæg Gorokeco tegis ſen ucgicferenullius. Kanueni Quide umioribus tuis

dum uis meo co

Iſlupauſt 3 umiddcitraalic acqun hen 8 mercatoribug,

3 fananinaduen Agno&operar

„