2 3—

uis homi- m.de pac. te . ubi lſer.

inter ſupu 2 tẽ. in prin. e leuerb. obl.

140

— 1 6 111 ,5 „No ₰ 4 1 1 7

14, 1! — 4 029* 7 . A 1 Aie ₰ —— 1 0An — 6 0

,6 2

85⁰

nore ſuo actum arbi trantur:hincq́; frequens eſt prouocationis exordium.

Quis prouocator. Cap. v.

Idendum igitur quis prouocator ſit. Et VWnün eſt dubium ex ui ſermonis eum in telligi, qui primò cœperit,& unde prior ex- orta eſt iniuria.Sed ſicuti in iure quãdoq; du bitat᷑ quis actoris,& quis rei partes ſuſtineat: ita& in monomachia plerunque ambigitur. Nam& reus, in cuius bonorũ poſſeſsionẽ ob contumaciã itum eſt, ſi reuocari decretũ præ

toris poſtulet, actor dicitur. Idem in eo qui pi

gnoris capionem, uel aliam executionẽ prin cipaliter cancellari intendat. Is quoq; qui in- ſtrumẽtũ reſcindi petit, ſi nõ poſsideat, actor

dicitur. Quibus exemplis ego arbitror, non

eum à quo prior iniuria exorta eſt, prouoca-

torem eſſe, ſed eum qui prius certamen indi-

xit. Ille ergo iniurię prouocator recte dicitur, nic duelli. Quam ſententiã ſcio pleroſq; lani- ſtas minimè probaturos. Sed ego quæ à Jure cõſultis tradita ſunt, quæq́; à præſtantiſſimis huiuſce artis accepi, ea magis inſequenda ar- bitror, ꝗᷓ horum innixas nulla ratione opinio nes. Quapropter ob homicidiũ damnatus, ſi Federici lege ſe ob defenſionẽ ſui feciſſe di- xerit, duellumq́; obtulerit, prouocator dicet᷑. Qui uerò te proditorẽ uel capitalis criminis reum dixerit, ꝗᷓuis tu mentiri reſponderis, nõ tamen duelli prouocatoridcirco dicetur, niſi recepta reſponſione ad pugnã te inuitauerit. Quod ſi tu reſpõdendo mentiri eum, teq́; ſin

ulari certamine id approbaturũ profeſſus fueris, tu illeipſe uerusprouocator es. Potuit enim exiſtimare, qui te proditionis inſimula uit, alia te ratiõe honoris tui cauſam ſuſceptu rum, quàm duello. Cumq; tu ad ſpecialẽ duel li probationẽ ſuſcipiendã eum appellaueris, meritò actoris partes ſuſtinebis. Sed& ſi te ſic cõpellauero: Quoniã illud à te in dedecus meũ dictũ factũ eſt, ut honorẽ meũ defendã, uolo tecũ armis cõcurrere, ſicq; me defende- re, arbitror me prouocatorẽ eſſe: nec emꝗ uer- borũ integumentũ formulã actionis uariat. Et ſicut in iudiciarijs libellis concluſio ipſa ſpectanda eſt, nec uerborũ ſonus attendit: ſic & hoc caſu id obſeruandũ eſt, ꝙ me in bellũ prouocas, tametſi tu defenſionem appelles, quæ reſpectu congreſſus offenſio eſt. Idem reſpondendũ cenſeo ſi hac formula uerba cõ

cepta proponant᷑: Quoniã in honorẽ meũ in

iuſtè debacchatus es, ſi te affirmes recte feciſ-

ſe, paratus ſum iudice gladio oſtendere falſa te opinione niti,& mentiri. Et hic enim ſi ſibi reſpõdeat᷑, rectè atq; uerè factũ, nihilominus

actor eſt, ipſe enim ad pugnã ultrò prouocat. Alter igitur rectè prouocator iniuriæ dicet᷑, alter duelli. Sed hocin tractatu parum refert, quis in iniuria occuparit, ſolumq́; inquirims quis in duello actor ſit. Non putarim tamen principẽ errare, qui in dubio eũ quẽ iniuriæ Prouocatorẽ conſtat, partes quoq; actoris in

de ſingulari certamine, lib.

aliter quaàm ferro hi Thraſones aboleãt, de ho

10

20

30

4⁰

50

60

851

duello ſuſtinere iubeat:at in claris nullus erit cõiecturæ locus. Verũ perq́; ambiguus eſt ar ticulus, quid in his cenſeamus, qui emblema ta uel armillas gerũt per orbẽ terrarũ uagan- tes, lege hac propoſita, Vt quiſquis ea tetige rit, ſibi certaminis cauſa addictus cẽſeat᷑. Ho mines ſtultiſsimi,& uiribus ſuis abutẽtes, nõ multũ abſimili pęna afficiendi, q́; qui ſcopeli ſmũ in Arabia faciũt.Igitur hi qui armillas at- trectãt uiderent᷑ prouocatores eſſe:ipſi enim irritant, rem contra domini prohibitionẽ tan gentes. Necmultũ ab his differũt, qui aduer- ſus præfecti uoluntatẽ in arcem uel præſidiũ audent irrumpere. neq; dubiũ eſt rei ſuæ hãc legem poſſe imponi, ne eam quiſquam attre ctet. E contrario armillatũ prouocatorẽ cen- ſeri ex eo uidetur, quòd cõminatio conditio- nalis eſt:Si tetigeris, pugnabo. At eueniente cõditione etiã fia uolũtate rei pendeat, actor qui libellũ generalem uel cõditionalem pro- poſuit, nõ ideo minus actor eſt, Cenſeo igit in animaduerſione uerborũ controuerſiam eſſe. Aut enim lex ſic concepta eſt: Quiſquis armillam tetigerit, is duelli cauſa mihi addi- ctus eſto.&armillatus prouocator eſt, qui eũ ſibi addictũ obligatũq; affirmat. aut lex, Quiſ quis, inquit, attigerit, is me ſibi perduellé ex- periatur.& attrectator qui attingendo hoc e- git ut experiret᷑, uid et ipſe prouocare. Ex fa- cto quoq; illud quæſtionis fuit hac in ſpecie: Accepi te, duces exercitus Veneti imbelles dixiſſe, ꝗd iudicio meo improbè à te dictũ eſt, cumq;ʒ id mea non parũ referat, uelim certior ex te fieri an uerũ id ſit. Reſponſio Galli: Du cibus Venetis non maledixi, nec mei moris eſt:uerum ꝙtu me improbè dixiſſe affirmas, mentiris, idq; tibi in campo probaturusſum, ſi eius deſignationẽ literis ad me tuis declara ueris. Dubitatum fuit uter duelliprouocator eſſet.& Gallũ nõ eſſe uero propius eſt: quo- niam qui ſibi deſignari campũ petit, is cõſue- tudine Ciſalpinæ Galliæ reus eſt, quod infrà diſſerã. Reſpõſio igitur cui annexa eſt condi tio, nõ ulterius intelligenda fuit, ꝗᷓ uis uerbo rum neceſſariò inferret. Illud ſciendũ, eum qui cõditionaliter intendit, abſq; ullo dedeco re tanqᷓ́; ineptè agentẽ negligi poſſe: ut in eo reſpõſum eſt, qui ita denũciauerat, Si me im- probum hominẽ dixiſti, aio iniuſtè te feciſſe, eoq; nomine diẽ ad decernendũ armis tibi di co. Qui enim in id certamẽ deſcendere uult, nõ niſi ex certa cauſa moueri debet: à quo fit ut etiã in iudicialib.litibus diſiunctim uel ſub cõditione intendens nõ audiat᷑. Solent autẽ glorioſuli quidã eo modo uerba cõcipere, nõ quòd ex animo certare uelint, ſed ut magna- nimos ſe oſtendant,& in ultionẽ(niſi ille de- trectauiſſet) paratos. Quapropter eis reſcri- bendũ eſt, nõ id dictũ diffitẽdo, ne timore ſui perculſũ aduerſariũ ſic reſpõdiſſe glorient᷑, ſed ſimpliciter, nõrectè nec more miitari eos intẽdiſſe: cũ rectè intẽderint, tum reſpõſurũ ſe eſſe. Nec multũ refert cõditio expreſſim ad iecta querelæ fuerit, an probabiliter propter

l.pen. ff. de ex-

traord. crim.

I. prætor.§. qd' autẽ. de iniur.