Deci. conſil.ix.

De pac. tenen. §i.

848

cæteris imitandum cenſeo. Probatur& iu re Quiritiũ colluctatio ſeu pancratiũ, quoniã is congreſſus non ob iniuriã, ſed uirtutis cau ſa fieret: uixqʒ accidebat ut eo in ludo occidi quiſquã poſſet. Nõ enim armis aut fuſtibus, ſed pugnis, calcibus, cubitis, nudi,& in cęno uelarena ſe uolutantes,& inuicem ſupplan-

tantes certabant. V etuſtiſsimũ Græcorũ in-

uentum,& quo ab Hercule Antæus ſupera-

tus fuerit: qua de re extat elegans Diothymi 10

epigramma, ſic à nobis latinè redditum: Cõſeruere manus ualidæ in certamina luctæ Neptuni ſoboles, ſtirpsq́; ſuperba Iouis. Præmia non illis lucenti ex ære lebetes, Dicta ſed alterutri uitaue morsue fuit. Occidit Antæus, decuit uictoria Graium: Græcia enim luctæ non Libya autor erat. Nam ſæpenumero à prudentibus reſpõſum ſcio, quoties moribus ciuiũ ludus aliquis in urbe admiſſus eſſet, ut pugnorũ Senis, lapi- dum Bononiæ, perticarũ Laude Pompea: ſi quis occiſus fuerit, nullum pœnæ locũ eſſe, dum nõ dolo malo, ſed conſueto luſui operã dantibus id actum proponat᷑. Putarem tamẽ ad bonũ principem pertinere quoad eius fie- ri poſſet, ut corruptelam hanc potius quàm

conſuetudinẽ aboleat, cùm in lege Cornelia

teli appellatiõe nõ minus lapides& perticæ, quàm enſes& gladij contineant. Cõſtituit et Federicus Aenobarbus Imperator, ut ſi quis homicidiũ perpetraſſet, accuſatus q́;, ſe defen ſiõis cauſa id feciſſe allegaret,& duello oſten deret, abſolueret. Idemq; in eo qui non homi cidij, ſed illati uulneris reus eſſet. Sed hęc lex moribus noſtris penitus abrogata eſt. Vt em omittã aduerſus pontificias iuſsiones ita ſan citum fuiſſe, quis putaret hanc legem obſer-

uandam, quæ à ratione naturali, publicaq; u-

tilitate penitus aliena eſt? Cùm enim de deli-

D. And. Alciati

20

30

cto nõ ambigatur, conſtetq́; uel occiſum uel 40

percuſſum hominẽ, debet reus ipſe exceptio nem ſuã probare, ſi nõ defenſionis cauſa fece rit, cùm aduerſus eum legis ſit præſumptio. Finge neminẽ uelle cum eo congredi, an ius uindictæ quod ad Rempub. pertinet, extin- guetur? Quam abſurdum, ut qui iniuriã ſibi uel alicui ſuorũ factam iudici indicauit, pro- ſecutus eſt, probauit, rei arbitratu armis de- cernere cõpellatur,& malum malo addere:

Conſuetudine duellum approbari. Cap. IIII.

Vamuis igitur iure ciuili& pontificio

duellum prohibeatur, quibuſdã tamen gentium moribus receptum fuit. Ex quibus uetuſtiſsimi Longobardi, quoties coram iu- dice integra probatione defectus quiſquam eſſet, aliquidq; ad plenam intentionis fidem prætori faciendam deeſſet, duellũ multis ca- ſibus concedebant, dum tamen qui rem pu- gna decidi petebat, iureiurando ſanxiſſet nõ dolo malo, nec calumniæ cauſa eò cõfugere, ſed quia aliter ꝗᷓ diuino iudicio rei geſtæ ueri tas erui nõ poſſet. Sunt autẽ hi ferè caſus: Si

50

60

849

læſæ maieſtatis reus quiſquam delatus eſt

Si homicidiũ quis intra induciarũ tempus fe ciſſe, uel parricidium cauſa hæreditatis adi f ſcendæ arguatur. Si incendiariũ te, uel derud rum, uel depoſiti, quod non minus X X. au- reis cenſeatur, abnegatorẽ, uel falſi documè- ti confectorẽ, uiolentumue compulſorẽ, uel rei à ſeruo tuo ſurreptæ receptatorẽ dixero

Si parentis, cuius hæres extitiſti, æs alienum diſſoluere nolueris. Si cucullũ me, aut adulte rum, aut uxoris tuæ attrectatorẽ prædicaue- ris.In mulieres quoq;huiuſmodi prouocatio ni eo iure locus eſt, certamenq́; pro eis pro- pinquiores ſuſcipiunt, aut quos ipſæ in hac re ſibi aduocatos, honorisq́; propugnatores cõſtituũt. Si enim maritus adulterã uxorem dixerit, pugnandũ eſt. quod& ad quemlibet extraneũ porrigit᷑. Idem ſi necem mariti eam procuraſſe aſſeueretur. Contra ſeruũ quoq; qui in libertatẽ prouocauerit, aſſertionis iu- dicium arbitratu domini per duellum defini tur. Sed& ſi malæ fidei poſſeſſorem te dixe- ro, licebit tibi ſi quinquennio poſſederis, uel ſacramento tuam cauſam tueri, uel duello, Qudd ſi de dominio poſſeſſionisq; acquiſi- tione ambigatur,& uterq; priora iura pręten dat, tum quoq; ſingulari certamini locus eſt. Idem cùm utrinq; teſtes in iudicio productti, contraria confuſaq; aſſeuerant. Nec omnino barbaræ, irrationabilesq; huiuſmodi conſti- tutiones ſunt. Cuùm enim Longobardorum duello ſcutis ſolùm& fuſtibus resgereretur, raroq; accideret quenquã occidi, non multũ à pancratio uel colluctatione certamen id ab fuiſſe exiſtimandum eſt. Fuerunt ueteribus Gręcis inſtituti pugiles, qui plumbo onuſtis ceſtibus inuicem longè periculoſiore cona- tu decertarent:nec tamẽ Lædæos fratres, aut Herculem, Ericem, Entellum, qui hispręcel luere, idcirco barbaros quiſquam dixit. Cęte rum neq; à Longobardorũ legibus Gallorũ

conſuetudo multũ diſſidet. Apud eos enim

hæc Philippi Pulchri conſtitutio etiamnum extat:Si quis occulti criminis capitalisq; re- us ſit, atq; ita de eo conſtet, ut quæſtioni ſubij ci poſſit, condemnari non poſſit, is arbitratu accuſatoris duello experiatur. quæ lex ſum- ma ratione nititur. Nam cuùm iure ciuili exi- ſtentibus ſolùm indicijs torqueri, equuleoc; alligari reus debeat, ſi accuſator cui alioquin talionis pœna ſubeũda eſſet, malit etiam per duelli quæſtionẽ rei ueritatẽ patefieri, audiẽ- dus eſt. Non ſolet autẽ in Gallia aliter ius mo nomachiæ à rege uel his qui illi à cõſilio ſunt permitti, quàm ex Philippi conſtitutione. uod ſi quis temerè aliũ prouocauerit, eum malè mulctãt. Qua in re ampliſſimi ordinis ſeueritatẽ laudo, regulosq; quoſdam Italiæ deteſtor, qui paſſim& ſine delectu campum ſecuritatemq; territorij omnibus petentibus concedunt.In Italia uerò cùm de controuer- ſia aliqua uerbo inter homines litigatur, qui alterũ mentiri dixerit, prouocari ad duellum

poteſt. Cenſetur enim atroxiniuria, qvan ſi altter

1

XIIII XV XVI XVII

XVIII

XIX

Guid.Pap. 617.

nirine probatl utbtradila ſunt, rilceatti accepi, lnarghomm inni aQuptopter ob teedi lege ſeobd riscuelumcßobte

diueroteprodito: aandixerit quis tu

menduelliprouoc ecpareſponſione dtliwreſpöden luiceramine id iillepſeuen emnexiſtimare, qui alaneratiöe hone un guim quello. mobaidne lulcipie mnidacioris partes ieipelauero: