a I. Celſus. de ar bitriz.

b l. in depoſiti. fTdepoſ.

c In l.iiij.⸗. Ca⸗ to. in v. oppo. Bart. ff.de uer. oblig.

d In d..Cato.

e l. unica.. acce dit. C. de rei ux. act.

f in l. conditio- nes quæ extrin ſecus. fde cõ⸗ di.& demon.

g Inl. ſtipulatio nes nõ diuidi tur. in viij. q. ff de uerbori oblig.

b Inl.ita ſlip. in prima quæſt. de uerb.oblig.

i Alexan. inl. ſ

aclionib.

34

gula, quòd legislator mitiores interpretatio- nes accipiatꝰ, tum pluribus caſibus ſpeciali- ter per uarios iuris profeſſores uarijs relatos locis, è quibus unũ exempli cauſa proponã. Si aliquis depoſita apud ſe ab amico re pluri bus inſtitutis hæredibus deceſſerit, quorum alicuius dolo malo res interuertatur, ſolùm qui dolo fecerit hæredem, inſolidum teneri iure conſtatb. Huiuſce caſus rationẽ eſſe Pau lus Caſtrenſis,& Aretin. recentioresq́; qui dam dixeruntꝭ, quòd huiuſmodi hæres diſpo ſitioni legis contrafacit, quòd doli mali clau- ſula nõ ex contrahentiũ conuentione in de-

oſito deducat᷑, ſed abſoluto contractu: quã- uis ab illis nihil ſit cautum, eam lex inducat, cõtractuiqʒ ineſſe uelit. Nam ſihęres iſte ex

aciſcentium facto teneretur, non ſe ſolum, ſed ex ſuo delicto etiam cohæredes obliga- ret: quod omniũ conſenſu in cõtractu ſtricti iuris expeditũ eſt.Sed illud declaratiõe eget, quemadmodum diſpoſitiones hominum à diſpoſitionibus legum ſecernamus:& quæ de contractuũ natura ueniunt, ut in uini mu tuo, quòdæque bonum reddatur, ex diſpoſi tione legis uenire per fictionẽ Aretinus cre didit, quòd uidelicet fingatur id à mutuante actum, hoc ipſe nequaquã probauerim, cum non ex fictione, ſed ex præſumptionibus il- lud ſit introductum: alioqui contra hanc fi- ctionem probatio nõ admitteretur, qd dictu abſurdum eſt. Nec admodum ad rem facit, quòd præſumptio legis diſpoſitio appellet᷑: quoniam id ſolum in firmiſsima illa præſum ptione, quã iuris& de iure uulgò uocant, ue rũ eſt: cæteræ legis interpretatione hominũ diſpoſitiones ſunt. Oſtendit hoc, dum cõdi tiones tacitas explicat Barf. quarum ex lege quaſdam deſcẽdere teſtatus eſt, quaſdam ex natura rei, ex præſumpta agentiũ uoluntate alias, ut apertiſsimè oſtendat duas ſequentes à prima differre. Scripſit idems, legis obliga- tiones eſſe, quæ præter paciſcentium uolun- tatem obligant: quæ uerò ex uoluntate præ- ſumpta à lege introducuntur, non legis, ſed hominis actus eſſe. Neq; his contraria ſunt, quæ ex eodem alij in medium afferunt, dum diem, qui actioni, tutelæ,& percipiendorum fructuum promiſsioni ſit appoſitus, non ho minis, ſed legis diſpoſitioni attribuit. Nam cum is dies ex partiũ uoluntate nil capiat, nõ potuit illarum diſpoſitioni deputari. Proba- tu id facilimum eſt: quoniam, ut idem opina tur, ex aliqua conuentione fieri nõ potuit, ut ante eam diem, quam lex ſtatuit, tutelæ actio oriatur:nos itaq; in his cõuentionibus loqui mur, quas hominum uoluntati liberas, lex re liquit. Illud tamen adnotatione dignũ, huic ſententiæ uidetur aduerſari, qd quidam ſcri- bunt, et communiter affirmatur: Si legis mu

Vi,haane in nicipalis iuſſu cogãtur aliqui cõpromittere, bri. C.detraſ& mentione huius legis nõ facta cõpromiſ-

ſum ſit, id nõ ex lege, ſed ſpontè& cõpromit tentium uoluntate cenſeri factum: utinde non inſubtiliter aliquis colligat, quæ diſpoſi

D. Andreæ Alciati

—

35

tio& adlegem, et ad hominem referri poſsit, in dubijs ad hominem referendam.

uæ dicantur Jhacli, quæ iuris, O intel⸗ leckal. ſi unus, õ. paclus ne peteret. aliter quam cæteri ficiant. CAP. XXI.

Acta non pręſumuntur, nõ tranſeunt ad hæredes, nõ quęrunt᷑ dominoper ſeruũ: ignorantibus ea, probabilem, etauxilio legis dignã cauſam præſtant: multosq́; alios effe- ctus pariũt, longè et latè ab his quę iuris ſunt differentes. Diſcerni ea hoc modo quidã pu- tãt, ut corporalia facti quæ in corpus nòͦ co- gunt, ſint iuris. Sed cum crebrior luriſcõſul torũ ſententia ſit, animum quæ ue in eo con ſiſtunt, facti, non iuris eſſev, ſequitur ut ea de claratio falſa ſit. Baldus fortaſſe rectius, qui in Pace conſtantię:Ea, inquit, de quibus ſine probationib. nõ conſtat, in facto conſiſtunt: qui probationibus nõ egent, articuli iuris di cunturi. Quamobrẽ interrogationibus quæ eos reſpiciunt, reſpondendum nõ eſſe, l bus cautũ eſt. Ex his et illud clariſsimè proba tur, omnes contractus eſſe facti, ſtipulatio- nemq; in primis, de qua admodum dubita- uere recentiores, ſicut& de poſſeſsioneꝰ: quod ut conſiderato ipſo tempore contra- ctus, uerũ eſt, ita poſtquam hi abſoluti ſunt, quòd ex tali facto oriaturius, quandoq; iuris eſſe dicuntur. Nec his obeſſe poteſt, quòd in ſtipulationibus ius contineri, in pactis uerſa ri factum, lex dicitꝰ: nam alium intellectum uidentur ea uerba admittere, quàm Docto- res noſtri pleriqʒ ſcriptis prodiderunt: nil e- nim aliud luriſconſultum uoluiſſe ipſe credi derim, quaàm in ſtipulationibus uerſari ius, id eſt, actionem: in pactis factum, id eſt, exce ptionẽ:nam actionem iuris eſſe oſtendit eius definitio, nemini non cognita: exceptionem autem pacti, ne petatur, eſſe facti, Baldusp at teſtatur, et idem recentiores tradunt: quod et nos ea ratione ſentimus, quoniam à iure na- turali prouenit:& lex ea quæ ſolum iure na turali inducta ſunt, facti eſſe interpretat᷑: qᷓd à nobis latius eo libro declaratum eſt, quem De quinq; pedum præſcriptione edidimus. LIBRI PRIMI FINIS.

DræANDXALCIATI PA-

RADOXNXORVM IVRIS CIVIL-

lis liber ſecundus.

PROOEMIV M. c1o quãplurimos fore, qui no- E ſtris hiſce inuẽtionib. nõ ſolum laduerſent, ſed etiã cõuicijs inſe- ctari totũ opusnõ erubeſcãt. Ve rum cũ palma in medio ſit, illi ut lubet agãt, probentq; uel Chryſippæis acer-

60 uis, quicquid uelint, dum eos ſolũ ſortiri iu-

dices nobis cõtingat, qui nõ multiloquio ma gis, q́; rationib. moueant᷑: nec tantũ quid nõ parũ multi ſenſerint, quãtũ quid rectè, quid procul à cauillo dictum ſit, curent. Nam ſe-

cundus

k Bar.& Scrib. in l.pro hære⸗ de. ff. de acqui ren. hæred.

l I. ornamento- rum.ff. de aur. E arg.leg.

m Inl. v.§. j. ff. de uerb. oblig. n In.j. ff. de ac

quiren. poſſeſ.

o inl. ſi unus. 6. pact. ne pete⸗ ret. ff. de pac.

p Bald. in rubr extra de pac. laſ. in l. auus.

in fi. fl eod.

——

cpun nſdic tus co terpre liter nric meris pobii ſunt mande menne hoc e⸗ accpi dubio i c ntion felpon peciil lolum tume qlælo Wentio gouen duriſdic ttösker

mitun