31

Kar

lica⸗

lim

uiri hl

num lbonae

0 ne drih

dui⸗

cum

nodo

netſi ilaien. hui

enfa- ieati

e, ta⸗

rtius,

digi älat

elligi nau lg.

edere ae unnh lg

ladie

dquo

atiſsi-

tranſi l ofn. ni nõ

qᷣ ſibi

defun

ontra

lũ eſt,

iſſum

expe⸗

erum

qui ad

ſtipu

betur:

or ar-

t, cum

eerſek,

dubita m laerinn ſ je, qui deaxbit m cau

popõ⸗-

d hree fiteor, Ten.ſdn ri ulci litiga⸗ riam Ie ponat: nes poſ nõ dif/ fferen⸗ niã me/ ſtaturꝰ es in ci⸗ ti fidei⸗ nſactio/ œnam: ,& cre hoc exi eri alio- doli ma⸗ onſo tla b ſtipu eum, qut acti uta⸗ ationem nſo ideo ni am pa

ctum

Olbn.

0 Ba-. Elh. d 3 R(. ind.

lnſaim l⸗ Jhedt

a I. ſi unus. F.j.

co. lit.

b Iſed& ſiexc.

de euict.

c Bart. l. lul. ue- ru. de cõ. ind.

d Areſcripta.

32

ctum pręcedentẽ obligationem ipſo iure nõ extinguitꝰ:at in 8cęuolę reſponſo tranſactio ſtipulationis acceſsione confirmata, præce- dentẽ omnem obligationẽ extinguere uide- tur:quo fit ut diſiunctim accipi hæc iura ne- queant:quia cùm omnino fideicõmiſsi peti- tio ſublata eſſet, ſequitur id actum, ut pœna debeatur, etiam ſià perſecutione actor ſum- motus ſit:alioquin pœnę ſtipulatio renũcia- tione abolitum fideicommiſſum ſuſcitaret, eiusqʒ; contrariũ effectum operaretur, cuius cauſa ſolet induci.Dixerit aliquis, quomodo extinctũ fideicõmiſſum arbitrabimur, cum male pronunciatũ fuerit? Cui reſpondendũ erit:cùm pronunciatũ ſit, quaſi de hoc quocq; trãſactum fuiſſet, talis ſententia pro ueritate habetur, nec amplius quærendum eſt, cum dici ſoleat, Rem actã ne agas. Hincq; conſe- quẽs eſt, ut alius quoq; obex ſubmoueatur. Tradidit Scæuola ex ea ſententia, qua à peti- tione fideicõmiſsi actor reijcitur, cõmitti pœ nam,& de ſentẽtiæ ueritate inquiri amplius nõ poſſe, quoniam præiudiciũ in acceſſorio pœnæ iudicio faciat. Sed huic ſentẽtiæ aduer ſari uidet Pauli reſponſumb, quo tradidit, re uẽdita,& duplæ pœna promiſſa, ſi uenditor ab emptore petat, poſſe emptorẽ exceptione aduerſus agentem uti: quia quem actio eui- ctionis tenet, eũ agentẽ exceptio abſq; dubio

Paradoxorumlib.I.

10

20

ſummouet. quòd ſi ea appoſita nihilominus 30

actor obtinuerit, ſaluum erit emptori duplæ iudiciũ.ecce quemadmodũ ſententia inprin cipali iudicio fauore actoris lata, eum nòõ ad- iuuat, quin conueniri ad pœnã poſsit. Nec dicat quiſquã, ſequens iudicium priori non aduerſari, quod Alexander, Iaſonq́; exiſtima uerunt:quomodo enim nõ aduerſatur, cùm ſententia fauore actoris lata arguat exceptio nem uerã non eſſe? Bartolus aore à reo di-

ſtinguit, idq; nulla diſtinctionis ratione. Cę- 40

terũ nos aliter finiendam rem exiſtimamus, atqʒ ita cenſendum:ſi ſentẽtia exceptioni pro poſitæ directò aduerſetur, tunc ſiue abſoluto ria, ſiue condemnatoria ſit, in acceſſorio iu- dicio præiudiciũ facere:ut in Scęuolę reſpõ- ſo, in quo expreſsim tradit̃᷑ pronunciaſſe iu- dicẽ quaſi de fideicõmiſſo tranſactum eſſet: quapropter in propoſito Pauli caſu, ſi em- ptor ſuccubuiſſet expreſſa cauſa, quia ab a-

ctore nõ emiſſet, præiudicaret ſententia etiã 5

duplæ reſpectu. Sed cum ea cauſa expreſſa nõ fuerit, interpretatio illa aſſumitur, ut pro bationũ defectu ſuccubuerit: unde in pœna li iudicio poterit probare ab actore ſe emiſſe, quod in principali factum nõ fuerit. Non igi turin reſponſo ſuo ocioſe Scæuola adiecit cauſam, quaſi de fideicõmiſſo tranſactum, ap poſitam fuiſſe, cum alioquin pœna cõmiſſa non fuiſſet, cum item ex ea agenti obſtatura alioquin fuiſſet doli exceptiod. Qua ſit ratio, quòd ſi interrogatio in ctra clu qui fit uerbis, præcedat, oritur actio, aliter non:& Bartoli- cõmunisq; opinio reprobata. CAP. XIN. Vr ſi interrogationẽ incõtinenti ſequat᷑

60

33

reſponſio, ex ſtipulatu actio datur: ſi è cõuer ſo, ſecus eſt:& quoniã pactum eſt nudum, a- ctionẽ non parit: Bart. Raphael, Paul. Alex. Iaſon, Socinus in cauſa id eſſe tradunt, quia ſi quis nõ interrogatus, promittit, ſi eum, cui promittit, accepturũ opinaretur, fortaſſe nõ promitteret:quamobrẽè æquũ non fuit, ex ta li promiſsione petitionẽ dari: ſed ſi prius in- terroget᷑ quiſquam, utrũ daturus ſit, reſpon- deatq; ſe daturũ, iam exploratiſsimũ habere poteſt, fore, ut ſi annuat, ſtipulator acceptet: & idcirco efficaciter eũ obligari, iuſtum du- xerũt. Verũ hæc ratio nõ ſatis, me quidẽ iudi ce, uera eſt: nã cum tibi aliquid promiſero, Id tuã utilitatẽ reſpiciat, ſi adſis,& taceas tamẽ, te conſentire legib.præſumi expreſſum eſti: quãtò magis ipſi qui promittũt, conſiderare hoc debẽt? quid enim ſi quis exinteruallo re ſpõdeat? quid itẽ ſi diligẽs quiſpiã& cautus quid ꝓmiſerit? certè abſq; cõſilio quicq́; ab eo promiſſum fuiſſe dicendũ nõ eſt, et tamẽ hoc quoqʒ caſu ex pacto nõ agitur. Accedit huic, q́d etſi cõuentione nuda, quotãnis xeniũ tibi ſpondeã, primamq́; præſtationẽ exoluerim, nõ tamen ratione ſequentium annorũ agere poteris: tametſi hoc caſu dici nõ poſsit quicqᷓ; incautè factum, aut exiſtimaſſe xenia te repu diaturũ, cũ primo anno, uel ſequentib. quoq́; quibuſdam acceperis? pręſertim cùm hoc ca ſu quæq; traditio nouũ conſenſum inducat': nam& ex geminato pacto generaliter actio oriretur:quod tamen iure concedendum nõ eſt niſi animo conſtituendi ſecunda pactio expreſsim concipiatur. Sed& omnino uali- dius ex Pontificijs decretist conuincitur hęc ratio, quæ dubio procul iniuſtè actionem ex pacto dari cõceſsiſſent, ſi ab eo præſumeret᷑ factum, qui collegã crediderat non acceptu- rũ. Quid igit᷑ in præſenti articulo cenſendũ niſi fortaſſe cum de iure gentiũ ſiue interro- gatio præcederet, ſiue nò, pactio naturalem obligationẽ pareret:ius ciuile quod aliã uer- bis efficaciſsimã introduci uolebat, eam ap- probauit, in qua interrogatio reſponſionem præcederet:& hoc prædictę rationis impul- ſu, quę licet, ut oſtendimus, neceſſariò non cõcludat, ita tamen fieri debuiſſe, aliquo mo do ſuadet. Quapropter quamuis ea quãdo- que ceſſet, ſtipulationem tamen cõtrahi poſ- ſe, ſicut etiã ſi adſit, quandoq; nõ ualere, di- cendum eſti: ut nõ parũ dubitẽ, an uera Bar. ſcripſerit, qui ſtipulationem quãtitatis alio- quin inualidam, ſecuto incõtinenti nouo cõ ſenſu ualere dixitm: quoniã interrogatio in ſti pulationib. requiritur, ut eum, qui reſpõdit, id animo ſe obligandi facere, certiores redda mur: quæ quidem mens ex nouo conſenſu ſatis colligitur, quaſi ubicunq; ſuaſoria ratio procedat, ibi& procedere diſpoſitionem di- camus, quod omnino falſum eſt.

Diſvpoſitiones legis à diſpoſitionibus homi num quemadmodum dignaſcantur. CAP. XX.

Ominum actus a legum diſpoſitionib.

multum differunt, cum ex generali re-

e In rub. de uer.

f l. qui patitur. in adqdit.

g l. ſi certæ. C. de paclis.

h l. Labeo. ff. de pact.

i Iaſon in l. ſi pa

do. C. cod.

k c. j. de pact.

1 1..§. ſexum. de poſt.

m In. j. uerſ. ſed cũ adijcitur. de uerb. oblig.